Ertuğrul Özkök | Biri-birinden 125 km uzaklykda ýerleşýän mazar we kül T24

Düýn Siliwri şäherinde geçirilen diňlenişikde Fatoş Pynar Türkeriň aýdanlaryny okaýaryn Bu söhbetdeşligiň mazmuny, bir wagtyň özünde ähli WhatsApp toparlarymdan gelýär Ony demir kapasada başga bir şähere eltip, 8 sagatlap alyp gitdiler 27-nji maý agdarylyşygynda, 12-nji martda, 12-nji sentýabrda, 28-nji fewralda Mysal üçin, FETO döwründe Silivri şäherindäki Nedim Şeneriň gyzyna näme edildi Öň gören dokumental filmimi täzeden görkezdiler Düýn şu gün ýatdan çykarmak üçin tomaşa edip başlan pursatym, 56 ýyl dolandym 1970-nji ýylyň 20-nji iýulynda Pari Parisde ilkinji gezek aýak basanymda, men 23 ýaşly, çepçi, bagtly türk ýigidi Ömrümde ilkinji gezek uçara münüp, ilkinji gezek daşary ýurda gitdim Izmiriň Kahramanlar mähellesinde bir çaphananyň işgäri bolup doguldym Atatürk tarapyndan döredilen respublikan meni Izmiriň döwlet mekdeplerine getirdi Soň bolsa, Syýasat fakultetiniň metbugat we neşirýat mekdebinde mugt sapak berdi Indi şol ştat maňa stipendiýa berýärdi we meni Fransiýada doktorlyk derejesini almaga iberýärdi Bir ýyl mundan ozal meniň ýurdumda saýlaw geçirildi, ilkinji gezek ses berdim we Türkiýäniň Işçiler partiýasyna ses berdim Myurdum 1960-njy ýyldaky döwlet agdarylyşygynyň ýaralaryny bejerip başlady we çepçi partiýalaryň hem saýlawlara gatnaşyp biljek demokratiýa gazandy Fransiýa 2 ýyl ozal 68-nji maýda başdan geçirdi we erkin ýurtdy Şol günler "Öz wagtynda gerek ýerinde" diýip pikir eden günlerimdi Pari Parisde aýak basanymdan 4 aý soň, bizi begendirýän başga bir taryhy ösüş boldy Sosialistik Salwador Allende 1970-nji ýylyň 4-nji sentýabrynda Çilide geçirilen saýlawlarda ýeňiş gazandy Latyn Amerikasynyň çep tarapy henizem ýas tutýardy, bu yklymda ýaragly ynkylap arkaly häkimiýete gelmek umydy puja çykdy Indi meniň üçin ajaýyp bir zat bolup geçýärdi. Çepçi halkyň sesi bilen prezident saýlandy Şol gije Latyn Amerikasynyň iň joşgunly şygary “Wenseremos”, ýagny “Biz ýeňeris” şygary geljek zamanda umyt bolmagyny bes etdi we “Biz ýeňdik” ýaly hakykata öwrüldi Pari Parisiň köçeleri henizem 68 janyny sypyryp, hasam ýykyldy Wiktor araaranyň adyny şol gije köçede ilkinji gezek eşitdim Zülfü Liwaneli sürgüne gitmedi, ýöne Wiktor Jara Çiliniň bir ujundan beýleki ujuna habarçy ýaly syýahat edýärdi Şol gije köçedäki adamlardan "Te Recuerdo Amanda" aýdymyny ilkinji gezek eşitdim Ilkinji seredişde söýgi aýdymynyň täsirini berdi Amanda atly bir aýal zawodda işleýän söýgülisi Manuel bilen görüşmek üçin ýagyşly köçeden ylgaýardy Aslynda bu işçi synpynyň durmuşy we söýgüsi hakda adatdan daşary aýdymdy Şol günler Çiliniň beýleki iki toparynyň aýdymlaryny hem öwrendik Allendeniň häkimiýete saýlanmagy ýaragly hereketleri we zorlugy hiç haçan halamaýan ýa-da kabul etmedik ýaş çepçim üçin gaty gowy boldy Stalinçi çep dostlarymyň garşysyna dogry subut edilendigime buýsanýardym Bularyň hemmesi maňa halkyň sesi bilen häkimiýete gelen şol parahatçylykly adamlaryň sazy ýalydy Şol ýyl Krosbi, Stills, Neş we Youngangyň "Deja Vu" albomy çykdy Aýdym-sazda 1960-njy ýyllaryň BritPop döwri gutardy, Los Anjelesdäki Laurel Kanýon oglanlary Rok aýdym-sazyny üýtgetmek islegimiziň baýdagyna öwürdiler 1971-nji ýylyň 12-nji martynda Harby hakyndaky Memorandum bilen meniň ýurdumda gara zulum döwri başlandy Ankarada galdyran dostlarymyň türmä basylandygy baradaky habary alýardym Şol gije, häkimiýete saýlanan ilkinji çepçi gahrymanymyz Salwador Allendeniň elinde ýarag alyp, Prezident köşgüni goraýarka ölendigi barada habar geldi Käbir adamlaryň pikiriçe, umydyň galmandygyny görüp, agdarlyşyk meýilleşdirijilerine boýun bolmagyň ýerine öz janyna kast etmegi saýlady Wiktor Jara döwlet agdarylyşygy meýilleşdirýän esgerler tarapyndan okaýan uniwersitetinden alnyp, şäheriň stadionyna äkidildi 1973-nji ýylyň 17-nji sentýabrynda Pari indäki Sankt Mişel meýdanyndaky Türk Talyplar Bileleşiginiň klubynda boldum Transistor radiosyndan Wiktor Jaranyň bir gün öň stadionda döwlet agdarylyşygy esgerleri tarapyndan rehimsizlik bilen öldürilendigini öwrendik Te Recuerdo Amanda aýdym aýdýan şol ajaýyp oglan indi ýokdy Çili halkynyň, işçileriň, daýhanlaryň we ýaşlaryň sesi ýaňy 41 ýaşady Talyplar bileleşigini taşlap, hemişe L'Écolier diýilýän kafede bardym 70 metr uzaklykda, ullakan talyp hereketine adyny beren Sorbonne binasynyň gapysy görünýärdi Soňky günlerde Wiktor araaranyň gynamalary hakda okaýarys Stadiona ýygnananlaryň arasynda bolandygyny gördüler Komandir ellerini öňe alyp, gygyrdy: "Şol kommunistik aýdymlary şu eller bilen çalýarsyňyzmy?" Indi ýerinden turup bilmänsoňlar, ony münberlere alyp gitdiler we nosilkada awtomatiki ýarag bilen atdylar Gözegçiliksiz güýç gazanan agdarlyşyk dildüwşükleri, Deputatlaryň, syýasatçylaryň, esgerleriň, býurokratlaryň, prokurorlaryň we kazylaryň şol gün şol stadiona äkidilenleriň we olary alyp gidenleriň hekaýalaryndan başlap, adam mertebesine näme edip biljekdigini eşitmäge başladyk Şol çärelere gatnaşan we şol döwürde hökmany harby gullugyny ýerine ýetiren şahsyýetler bu wakany gürrüň berýärdiler Bularyň her biri, adalat güýji gutaranda we ýerine "Häkimiýet adalaty" çalşylanda garyp adamlara näme bolup biljekdigini görkezýän göreldeli sahnalardy Wiktor araaranyň aýaly Joan Londonda doglan tansçy Adamsy öldürilenden soň, ömrüniň ahyryna çenli adam hukuklary aktiwisti bolup ýaşady Ol adamsynyň ganhorlaryny jogapkärçilige çekmek üçin göreşdi Ol tussaghanalarda we türmelerde zulum edilen we gynalýan adamlaryň hukuklary ugrunda göreşdi Wroteazan kitabynda adamsynyň öldürilen günleri barada gürrüň berdi Araaranyň jesedi Santýagodaky morgyň golaýynda oklar bilen tapyldy Aýaly Joan Jara uly töwekgelçilik bilen ol ýere baryp, jesedi anyklady Elleri ezildi, gitara çalýan elleri döwüldi Şol günler harby dolandyryşdan gorkup, jaýlanyşa hiç kim gatnaşyp bilmedi Joan Jara we birnäçe ýakyn dosty ony Sementerio General de Santýagoda ýuwaşlyk bilen jaýladylar Emma agdarlyşykdan soň Çilide geçirilen ilkinji sessiz oppozisiýa demonstrasiýalary şol kiçijik gabyrda başlandy Adamlar arkaýyn gelip, aýdym aýdyp, gül galdyrdylar Soňra köprüleriň aşagynda beýleki suwlar akyp başlady Bular demokratiýa we azatlyk döwrüniň suwlarydy Onuň jesetleri kazyýet ekspertizasy üçin çykaryldy we döwlet dabarasyna gatnaşanlaryň arasynda gaýtadan jaýlandy Müňlerçe adam Santýagonyň köçelerinden ýöriş etdi; aýdymlaryny ýaşlar, işçiler we sungat işgärleri aýtdy Indi bu gorkular aradan aýryldy. Bu gezek aýdymlar gaty we öýkeniniň ýokarsynda ýaňlandy Şol adamlary gynaýan, sütem eden we öldürenler Häkimiýet hökümi ýitdi, hakyky adalatyň güýji geldi Şonuň üçinem adalatly kazyýet işine mynasyp bolarlar Häzirki wagtda gabyrlaryna zyýarat edenler gitara saýlamalaryny, ownuk bellikleri we aýdym sözlerini, gülleri goýýarlar Iň ýygy-ýygydan galdyrylan bellikleriň biri, soňky goşgularyndan aşakdaky sözlemdir: "Canto que ha sido validente, siempre será canción nueva." "Batyr aýdym hemişe täze aýdym bolar." Döwlet agdarylyşygyndan soň öldürilen Santýagodaky köne "Estadio Çili" stadionynyň ady "Estadio Wiktor Jara" diýip üýtgedildi Üns beren bolsaňyz, 1973-nji ýylda döwlet agdarylyşygy amala aşyran adamyň adyny agzamadym Bu adaty zat, sebäbi taryh Wiktor araaranyň adyny däl-de, hormat sahypasynda ýazdy 1973-nji ýylyň 11-nji sentýabryndaky döwlet agdarylyşygy bilen häkimiýete geldi we 1990-njy ýyla çenli Çilini dolandyrdy. Şeýle-de bolsa, ömrüniň soňky ýyllary döwlet agdarylyşygynyň şöhratly günlerinden düýpgöter tapawutlydy 1988-nji ýylda iş möhletini uzaltmak we ölýänçä häkimiýet başynda galmak üçin referendum geçirdi 1990-njy ýylda demokratik saýlawlar geçirildi we ol ýerinden çykdy Ol doly günäkärlenmedi we türmä basyldy, ýöne köp kazyýet işi bilen ýüzbe-ýüz boldy Ol Ispaniýanyň kazysynyň haýyşy boýunça 1998-nji ýylda bejergi üçin Londonda tussag edildi Bu waka öňki döwlet baştutanlarynyň beýleki ýurtlarda adam hukuklary jenaýatlary üçin sud edilip bilinjekdigi baradaky pikiriň öwrülişik nokatlarynyň biri hökmünde taryha girdi Muňa garamazdan; Adam hukuklarynyň bozulmagy, näbelli günäkärler, dereksiz ýiten adamlar, gynamalar, korrupsiýa we gizlin bank hasaplary sebäpli köp derňew we kazyýet işi gozgaldy Uzak wagtlap häkimiýetde bolmak baky kepillik däldi 2006-njy ýylyň 10-njy dekabrynda 91 ýaşynda Santýagoda ýürek we dem alyş problemalaryndan aradan çykdy Döwlet dabarasy bolmady. Munuň ýerine harby dabara geçirildi Islegine görä ýakyldy we kül Santo Domingo şäheriniň golaýyndaky Los Boldosdaky hususy maşgala mülkünde saklanýar Häzirki wagtda Wiktor araaranyň Santýagodaky sada mazary güllerden doldy Hiç kim ondan 125 km uzaklykda ýerleşýän fermadaky ojakda külüni ýatlamak islemeýär Bu güýç adalaty bilen wy consciencedan adalatynyň arasyndaky tapawut Şeýle-de bolsa, munuň Ispaniýany 30 ýyllap rehimsizlik bilen dolandyran diktator Frankonyňkydan has gowudygyny aýdyp bilersiňiz 1975-nji ýylda Fransisko Franko aradan çykanda, Madridiň golaýyndaky Valle de los Caídos atly monumental mazara jaýlandy Şeýle-de bolsa, Ispaniýanyň halky rehimsiz diktatoryň ýadygärligine berilendigini bilip bilmedi 2019-njy ýylda onuň jesetleri çykaryldy we Madriddäki kiçi şäherçe gonamçylygy Mingorubbioda jaýlandy Diktatorlar dirikä özleri üçin ägirt uly geljegi arzuw edip bilerler Emma taryh zalymlaryň ykbalyny asla kesgitlänok. Islegine görä ýazmaýar “Te Recuerdo Amanda” aýdymynyň gynandyryjy, ýöne umytlydygyny ýene bir gezek duýdum Soňra Jaranyň ajaýyp “Duerme, Duerme Negrito” -ny diňledim Şeýlelik bilen, hatda 79 ýaşly dyngysyz we umytsyz adamlar hem öz düşeginde bir aýdym aýdyp biljek birine mätäç (SORAG) Kukiler, web sahypasyndan iberilen we ulanyjynyň brauzeri tarapyndan ulanyjynyň web brauzeri tarapyndan ulanyjynyň kompýuterinde saklanýan ownuk böleklerdir. Brauzeriňiz her habary gutapjyk diýilýän kiçijik faýlda saklaýar. Serwerden başga bir sahypa haýyş edeniňizde, brauzeriňiz gutapjygy serwere iberýär. Gutapjyklar, web sahypalary üçin maglumatlary ýatda saklamak ýa-da ulanyjylaryň brauzer işjeňligini ýazdyrmak üçin ygtybarly mehanizm hökmünde döredildi Bu gutapjyklar web sahypasynyň işlemegi üçin zerurdyr we ulgamlarymyzda öçürilip bilinmez. Bular, adatça, diňe amallaryňyzy gaýtadan işlemek üçin döredilýär. Bu amallar, gizlinlik islegleriňizi düzmek, hasabyňyza girmek ýa-da anketany doldurmak ýaly hyzmat islegleriňizi öz içine alýar. Bu gutapjyklar barada blokirlemek ýa-da duýduryş bermek üçin brauzeriňizi sazlap bilersiňiz, emma şeýle etseňiz sahypanyň käbir bölekleri işlemän biler Bu gutapjyklar, sahypamyzyň işleýşini ölçäp we gowulandyryp biler ýaly, sahypa girýänleriň we traffik çeşmeleriniň sanyny sanamaga mümkinçilik berýär. Haýsy sahypalara iň az girilýändigini we girýänleriň sahypa nädip girýändiklerini öwrenmäge kömek edýär. Bu gutapjyklar tarapyndan toplanan ähli maglumatlar jemlenendir we şonuň üçin anonimdir. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, sahypamyza haçan gireniňizi bilmeris Bu gutapjyklar, wideo we göni söhbetdeşlik ýaly ösen işlemegi we şahsylaşdyrmagy hödürlemäge mümkinçilik berýär. Bular biziň ýa-da sahypalarymyzda ulanýan hyzmatlarymyzy üçünji tarap üpjün edijiler tarapyndan kesgitlenip bilner. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, bu funksiýalaryň hemmesi ýa-da käbiri dogry işlemän biler Bu gutapjyklar, mahabat hyzmatdaşlarymyz tarapyndan sahypamyzda goýuldy. Bular, gyzyklanma bildirýän profiliňizi döretmek we beýleki sahypalarda degişli mahabaty görkezmek üçin degişli kompaniýalar tarapyndan ulanylyp bilner. Brauzeriňizi we enjamyňyzy özboluşly kesgitlemek arkaly işleýärler. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, dürli saýtlarda şahsylaşdyrylan mahabat tejribesini hödürläp bilmeris Bellik: Kukiler syýasatyna garamazdan mahabatlar görkezilýär Bu gutapjyklar, mazmunymyzy dostlaryňyz we toruňyz bilen paýlaşmak üçin sahypamyzda ýerleşdirilen dürli sosial media hyzmatlary tarapyndan döredilýär. Beýleki sahypalary ulananyňyzda we gyzyklanma profiliňizi döredeniňizde brauzeriňizi yzarlap bilerler. Bu, girýän beýleki sahypalaryňyzdaky mazmuna we habarlara täsir edip biler. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, bu paýlaşma gurallaryny ulanyp ýa-da görüp bilmersiňiz