Ermenistanda saýlawlar: Azerbaýjan tarapyndan döredilen täze hakykatyň netijesi - ANALIZ

Ermenistanda geçirilen parlament saýlawlarynyň netijesi jemgyýetiň soňky ýyllarda sebitde bolup geçen geosyýasy üýtgeşmeleri we täze hakykatlary göz öňünde tutup saýlandygyny görkezdi. Bu netijeler diňe bir Ermenistanyň içerki syýasy prosesleriniň täsiri bilen däl, eýsem Günorta Kawkazda döredilen täze howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk gurşawynyň täsiri astynda ýüze çykdy. Şunuň bilen baglylykda, saýlawlaryň netijesini kesgitleýän esasy faktorlaryň biri Prezident Ylham Alyýewiň durmuşa geçiren sebit syýasaty we onuň aýrylmaz bölegi bolan Azerbaýjan bilen Ermenistanyň arasyndaky parahatçylyk meýilnamasy boldy Uruşdan soň sebitde täze syýasy hakykatlaryň döremeginde Azerbaýjan aýgytly rol oýnady. Azerbaýjanyň territorial bitewiligini we özygtyýarlylygyny dikeltmek we basyp alyşlygy bes etmek ugrunda alyp barýan üstünlikli harby, syýasy we diplomatik ädimleri ermeni syýasy elitasyny täze çemeleşmeler gözlemäge mejbur etdi. Şu nukdaýnazardan, saýlawlaryň netijesini kesgitleýän esasy faktorlaryň biri sebitde ýüze çykan täze hakykatlar we bu hakykatlaryň awtory Azerbaýjan we onuň lideri. Ermeni jemgyýeti, soňky ýyllarda bolup geçen wakalardan netije çykaryp, Azerbaýjan bilen gatnaşyklary kadalaşdyrmagyň we dowamly parahatçylygyň ýeke-täk alternatiwadygyna has aýdyň düşünip başlady Parahatçylyk inisiatiwasynyň ýeňijisi Azerbaýjandan geldi Aýratynam bellemeli zat, 44 günlük Watançylyk urşundan soň ýeňiji tarapdygyna garamazdan, parahatçylyk üçin başlangyç eden Azerbaýjan boldy. Prezident Ylham Alyýew sebitde dowamly durnuklylygy üpjün etmek üçin Ermenistan bilen gatnaşyklaryň kadalaşmagyny teklip etdi we munuň üçin halkara hukugynyň kadalaryna we ýörelgelerine esaslanýan esasy ýörelgeleri öňe sürdi. Bu çemeleşme, Azerbaýjanyň sebitde uzak möhletleýin parahatçylyk we hyzmatdaşlyk gurşawyny döretmek niýetini görkezdi Bu syýasatyň netijesinde sebitde hyzmatdaşlyk üçin täze mümkinçilikler döräp başlady. Ermeni ýolbaşçylary gapma-garşylyk syýasatynyň dowam etmeginiň ýurduň ösüş perspektiwalaryna hyzmat etmeýändigini we parahatçylyk gün tertibiniň has paýhaslydygyna kem-kemden düşündiler Hyzmatdaşlygyň geljegi parahatçylyk gün tertibini güýçlendirýär Ondan soňky döwürde Ermenistanyň premýer-ministri Nikol Paşinýanyň prezident Ylham Alyýewiň alyp barýan syýasaty üçin goldawy parahatçylyk meýilnamasynyň amaly netijelere ýol açmagyna mümkinçilik berdi. Waşington duşuşygyndan soň iki ýurduň serhedinde durnuklylygy we howpsuzlygy güýçlendirmek üçin ädimler ädildi. Sebitde ulag baglanyşyklaryny açmak we Ermenistanyň ençeme ýyllap ýüzbe-ýüz bolýan aragatnaşyk çäklendirmelerini aradan aýyrmak umydy bardy. Bu diňe bir Azerbaýjan we Ermenistan üçin däl, eýsem tutuş sebit üçin täze ykdysady mümkinçilikleri we üstaşyr artykmaçlyklary wada berýär Mundan başga-da, geljekdäki hyzmatdaşlygyň çäginde Ermenistanyň energiýa howpsuzlygyny berkitmek, söwda gatnaşyklaryny ösdürmek we sebitleýin ykdysady taslamalara goşulmak ýaly perspektiwalar gün tertibinde. Raýat jemgyýeti guramalarynyň arasyndaky gatnaşyklary giňeltmek, özara saparlary guramak we jemgyýetçilik gepleşiklerini ösdürmek hem parahatçylyk etabynyň möhüm elementleridir. Iň möhüm nokatlaryň biri, sebitde köp ýyl bäri höküm sürýän gapma-garşylykly ritorikanyň kem-kemden gowşaşmagy we hyzmatdaşlygyň gün tertibiniň ýüze çykmagydyr Ermenistanda geçirilen saýlawlaryň netijelerine diňe bir içerki syýasy prosesleriň netijesi däl, eýsem sebitde emele gelen täze geosyýasy hakykatlaryň tassyklamasy hökmünde hem garamak bolar. Bu hakykaty döreden syýasatyň awtory Prezident Ylham Alyýewdir. Ermeni jemgyýetiniň habary, gapma-garşylyk we revanhizm däl-de, sebitiň geljegini kesgitleýän esasy faktor bolmalydyr. Muny Günorta Kawkazda dowamly parahatçylygy we durnuklylygy ýola goýmak ugrundaky möhüm syýasy görkeziji hasaplamak bolar Azerbaýjanyň garaşyşlary: Parahatçylygyň syýasy tapgyryndan kanuny tapgyra geçmek Ermenistanda geçirilen saýlawlardan soň esasy üns bu netijeleriň saýlawyň netijelerine däl-de, haýsy syýasy kararlara öwrüljekdigine gönükdiriler. Sebäbi Azerbaýjanyň nukdaýnazaryndan bu mesele Paşinýanyň häkimiýetde galmagy ýa-da haýsydyr bir syýasy güýçiň ýeňmegi däl. Esasy mesele, Ermenistanyň soňky ýyllarda yglan edilen parahatçylyk syýasatyny anyk kanuny we institusional ädimler bilen tassyklap-etmejekdigi Soňky ýyllarda Azerbaýjan bilen Ermenistanyň arasyndaky gatnaşyklarda belli bir ösüş gazanyldy. Döwlet serhedinde serhetleri kesgitlemek ugrunda ädimler ädildi durnuklylyk dikeldildi, taraplar parahatçylyk şertnamasynyň tekstiniň köpüsi barada ylalaşdylar. Şeýle-de bolsa, Bakuw uzak möhletli we durnukly parahatçylyk üçin çözülmeli düýpli meseleleriň bardygyna ynanýar Bu meseleleriň başynda Ermenistanyň syýasy we hukuk ulgamynda geçen çaknyşyk döwründen galan elementleriň ýok edilmegi durýar. Soňky ýyllarda sebitdäki täze ýagdaýa garamazdan, dürli toparlar geçmişiň syýasy gün tertibini goramaga synanyşýarlar. Azerbaýjanyň çemeleşmesine görä, Ermenistan täze sebit hakykatlaryny hakykatdanam kabul edýän bolsa, bu hakykatlara ters gelýän syýasy we ideologiki mehanizmleriň ýok edilmegi Garabag meselesiniň ermeni syýasatyndan doly aýrylmagy Azerbaýjanyň esasy garaşýan zatlarynyň biri, Garabag meselesiniň Ermenistanyň içerki we daşary syýasatynyň gün tertibinden doly aýrylmagydyr. Sebäbi Garabag meselesi halkara hukugy nukdaýnazaryndan eýýäm çözüldi we täze geosyýasy hakykat emele geldi Şu nukdaýnazardan seredilende, Bakuw Ermenistanyň içinde we daşynda hereket edýän dürli gurluşlaryň, edaralaryň we başlangyçlaryň geçen konflikt döwrüniň gün tertibini dowam etdirmäge synanyşýan işleriniň bes edilmelidigine ynanýar. Şol mehanizmleriň barlygy parahatçylyk prosesiniň ruhuna laýyk gelmeýändigi we geljekde syýasy manipulýasiýa üçin täze mümkinçilikler döredip biljekdigi sebäpli Hususan-da, dürli ýurtlarda işleýän we özlerini Garabag bilen baglanyşykly gurluşlar hökmünde görkezýän guramalaryň bolmagy, resmi ereerewan tarapyndan yglan edilen kadalaşdyrmak syýasatyna ters gelýän faktorlaryň biridir Konstitusiýa soragy: parahatçylyk etabynyň esasy synagy Azerbaýjanyň üns berýän iň möhüm meseleleriniň biri Ermenistanyň konstitusiýasy bilen baglanyşykly. Bakuw uzak wagt bäri Ermenistanyň esasy kanunynda Azerbaýjana garşy territorial talaplar bilen baglanyşykly düzgünleriň bardygyny, parahatçylyk etabynyň öňünde durýan esasy kanuny päsgelçilikleriň biridigini aýdýar Halkara tejribe uzak möhletli parahatçylyk şertnamalarynyň diňe bir syýasy şertnamalara esaslanman, eýsem kanuny kepilliklere esaslanýandygyny görkezýär. Şonuň üçin Ermenistanda geljekde referendum arkaly täze Konstitusiýany kabul etmek we ähli nukdaýnazardan kanuny nukdaýnazardan garamak üçin parahatçylyk etabynyň dowam etmegi üçin möhüm ädim hasaplanýar Aslynda bu mesele diňe bir Azerbaýjan üçin däl, eýsem Ermenistanyň özi üçinem strategiki ähmiýete eýe. Sebäbi kanuny gapma-garşylyklaryň aradan aýrylmagy ýurduň içindäki we daşyndaky revanhist güýçleriň geljekde bu temalary syýasy gural hökmünde ulanmagynyň öňüni alyp biler Parahatçylyk şertnamasy sebitiň geljegini kesgitlär Saýlawlardan soň ýüze çykjak esasy meseleleriň biri soňky parahatçylyk şertnamasyna gol çekişmek bolar. Taraplar soňky ýyllarda bu ugurda ep-esli öňegidişlik gazanan hem bolsa, etap entek tamamlanmady Ermeni häkimiýetleri alan täze syýasy mandatyny ulanyp, galan hukuk we syýasy meseleleri çözmek üçin çäreleri görseler, sebitde düýbünden täze tapgyr başlap biler. Bu ýagdaýda Günorta Kawkaz uzak wagtlap dowam edýän konflikt tapgyryndan çykyp, hyzmatdaşlygyň, ulag baglanyşyklarynyň, ykdysady integrasiýa we garaşlylyk modeline geçip biler Bu diňe bir Azerbaýjan we Ermenistan üçin däl, eýsem tutuş sebit üçin täze mümkinçilikler döreder. Gündogary we Günbatary birleşdirýän ulag koridorlaryny ösdürmek, energiýa hyzmatdaşlygyny giňeltmek, söwda dolanyşygyny ýokarlandyrmak we daşary ýurt maýa goýumlaryny çekmek ýaly prosesler diňe dowamly parahatçylyk şertlerinde mümkin bolar Paşinýan bu işi tamamlamaly Netijede, Ermeni saýlawlary ýurduň syýasy geljegi bilen baglanyşykly möhüm karary ýüze çykardy. Şeýle-de bolsa, saýlawyň iň möhüm netijesi saýlaw güni däl-de, saýlawdan soňky döwürde kesgitlener Nikol Paşinýanyň hökümeti saýlawçylardan alan mandatyny hakyky syýasy özgertmelere, kanuny üýtgeşmelere we parahatçylyk meýilnamasynyň tamamlanmagyna gönükdirip bilse, 2026-njy ýyldaky saýlawlar Ermenistanyň taryhynda öwrülişik nokady hökmünde kabul edilip bilner. Otherwiseogsam, sebitde döredilen mümkinçilik penjiresi doly ulanylmaz Şu nukdaýnazardan seredilende, Ermeni saýlawlarynyň esasy netijesi Paşinýanyň ýeňşi däl. Esasy netije, ermeni jemgyýeti ilkinji gezek täze sebit hakykatlaryna laýyk gelýän syýasy ugra anyk mandat berdi. Indi bu mandatyň anyk kararlara öwrüljekdigi ýa-da ahyrsoňy Azerbaýjan bilen gutarnykly parahatçylyk şertnamasynyň tutuş sebitiň geljegini kesgitlär