Ermenistan 7-nji iýunda saýlawlara gatnaşýar: Paşinýanyň Europeanewropa wadasy we Russiýanyň kölegesi

Ermenistan premýer-ministr Nikol Paşinýanyň Europeanewropa integrasiýasy wadasy bilen gaýtadan saýlanmak isleýän döwründe 7-nji iýunda saýlawlara gatnaşýar Takmynan üç million ilaty bolan Günorta Kawkaz ýurdy, iň uly söwda hyzmatdaşy Russiýa bilen gatnaşyklaryny dowam etdirmek bilen, soňky ýyllarda Günbatar bilen gatnaşyklaryny kem-kemden güýçlendirýär Günbatar bilen ýakynlaşma prosesi esasan Paşinýanyň syýasaty sebäpli emele geldi diýlip hasaplanýar 2018-nji ýylda häkimiýete gelen Paşinýan öz ýurduny Moskwadan uzaklaşdyrýan ädimler ätdi, Unionewropa Bileleşigine goşulmak üçin kanun kabul etdi we Azerbaýjan bilen ABŞ-nyň araçylyk eden parahatçylyk prosesini çaltlaşdyrdy Bu proses ABŞ-nyň prezidenti Donald Trumpyň hem goldawyna eýe boldy Şu ýylyň başynda paýtagt ereerewanda Europeanewropa Bileleşiginiň ýolbaşçylarynyň we Ukrainanyň prezidenti Wolodymyr Zelenskiniň gatnaşmagynda giňişleýin sammit geçiren Paşinýan Günbatar bilen gatnaşyklary çuňlaşdyrmak ugrundaky ädimlerini dowam etdirdi Muňa garamazdan, Paşinýanyň içerki syýasatda berýän goldawy 2021-nji ýylda 54% -den şu gün takmynan 30% -e çenli azaldy Munuň esasy sebäbi, 2023-nji ýylda Azerbaýjanyň gözegçiligini ele geçiren we takmynan 100 müň etniki ermeni ýaşaýan Azerbaýjanyň serhedindäki Nagorno-Garabag sebiti Paşinýanyň tankytçylary, Azerbaýjan bilen parahatçylygyň hatyrasyna eden eglişikleri üçin ony bagyşlamadylar Bu ýeňillikler goňşy ýurtda tussag edilen Nagorno-Garabagyň öňki liderleriniň boşadylmagy üçin işjeň kampaniýa geçirmezligi öz içine alýar Azerbaýjan bilen parahatçylyk şertnamasy jemgyýetde çuňňur bölünişiklere sebäp boldy; Recentakynda geçirilen pikir soralyşykda halkyň 44% -i şertnamany goldaýar, 41% -i bolsa garşy çykýar Paşinýanyň tankytçylary şu gün birnäçe oppozisiýa partiýalarynyň we bileleşikleriniň astynda ýygnandy. Bularyň arasynda öňki prezident Robert Koçaryanyň ýolbaşçylygyndaky Ermenistan bileleşigi bar Öňki prezident Serzh Sargsýanyň Respublikan partiýasy dalaşgär hödürlänok, öz tarapdarlaryny häzirki administrasiýa garşy ses bermäge çagyrýar Öňki liderleriň ikisi-de Russiýa bilen güýçli harby we ykdysady gatnaşyklary dikeltmegiň Ermenistanyň milli howpsuzlygyny üpjün etmegiň ýeke-täk usulydygyny öňe sürýärler Paşinýanyň iň möhüm garşydaşlaryndan biri Russiýada baýlyk gazanan milliarder Samvel Karapetýan. Hökümeti agdarmak üçin dil düwşmekde aýyplanýan Karapetýan öý tussaglygynda we saýlaw kampaniýasyny ýegeniniň üsti bilen alyp barýar Halkara Respublikan institutynyň soňky pikir soralyşygynda Paşinýanyň raýat şertnamalary partiýasy 32% öňde barýar, saýlawçylaryň 40% töweregi hiç bir syýasy şahsyýete ynanmaýandyklaryny aýdýarlar Oppozisiýa dalaşgärleri bilelikde hereket etseler, seslerini Paşinýanyň derejesine çenli artdyryp bilerler, ýöne bölünenligi sebäpli saýlawlarda ýeňiş gazanmakda kynçylyk çekýärler Saýlawlarda Moskwanyň kölegesi duýulýar Geçen aý Wladimir Putin, Günbatar bilen has ýakyn gatnaşyk gursa, Ermenistanyň ýitirip biljek ykdysady artykmaçlyklaryny sanap geçdi we "Ukrainadaky krizisiň Europeanewropa Bileleşigine girmek ädimlerinden başlandygyny" aýtdy Gepleşiklerden soň anyk ykdysady ädimler hem edildi. Saýlawdan iki hepde öň, Moskwa Ermenistandan gül, mineral suw, konýak, täze gök önümler we miweleri eksport etmegi gadagan etdi Russiýa Ermenistanyň iň uly söwda hyzmatdaşy bolup, 2025-nji ýylda ýurduň daşary söwdasynyň 36% -ini emele getirer Ermenistanyň Durmuş-ykdysady gözleg merkezinden Haýkaz Fanyan, Moskwanyň "7-nji iýunda geçirilen ses berişligiň netijelerine belli bir derejede täsir etjek bolýandygyny" aýtdy. Fanyan, munuň häzirki syýasy prosesler bilen ýakyndan baglanyşyklydygyna ynanýandygyny aýtdy Şeýle hem Fanyan, Ermenistanyň Russiýanyň harby enjamlaryna garaşlylygynyň ep-esli azalandygyny we ýurduň harby importynyň takmynan 95% -iniň Hindistandan, Fransiýadan, Hytaýdan we beýleki ýurtlardan gelýändigini aýtdy Fanyan: "Häzirki wagtda Russiýanyň Ermenistana täsir edip biljek ýeke-täk sebiti ykdysadyýetdir" -diýdi Şeýle-de bolsa, bu henizem Moskwa üçin möhüm surnaý kartasy. Russiýa Ermenistana 1000 kub metr üçin 177,50 dollar bahasy bilen tebigy gaz iberýär. Putiniň aprel aýynda Paşinýany ýatlatyşy ýaly, bu görkeziji Europeanewropa bazarynda 600 dollardan geçýär Maý aýynyň ahyrynda Russiýanyň prezidenti Ermenistanyň Europeanewropa Bileleşigine goşulmalydygy ýa-da Russiýanyň ýolbaşçylygyndaky asewraziýa Ykdysady Bileleşiginde (EAEU) galmalydygy barada "mümkin boldugyça gysga wagtda" referenduma çagyrdy Paşinýan bu jaňy göni kabul etmedi. Europeanewropa liderleri bilen Ermenistan bilen oňyn gatnaşyklaryny ösdürýändigine garamazdan entek EUB kandidat statusy ýok we agzalyk uzak maksat bolup galýar Paşinýan: "Häzirki agzalygymyz bilen EUB arasynda saýlama gutulgysyz bolýança EAEU-nyň çäginde işlemegi dowam etdireris. Häzirki wagtda bu saýlaw teoretiki häsiýete eýe" Beýleki tarapdan, Unionewropa Bileleşigi hem bu prosese ýakyndan gözegçilik edýär. 4-nji iýunda Europeanewropa Komissiýasynyň prezidenti Ursula fon der Leýen Ermenistana Moskwanyň "ykdysady gatnaşyklary syýasy basyş guraly hökmünde ulanmagy" sebäpli 50 million ýewro goldaw beriljekdigini habar berdi Şeýle hem theB-niň Moskwanyň nyşana alýan önümlerinde ereerewan bilen söwdany ýeňilleşdirjekdigi mälim edildi Paşinýan saýlaw kampaniýasyny "Parahatçylyk üçin dur" şygary bilen alyp barýar Şeýle-de bolsa, kampaniýa prosesi dartgynlylykdan azat bolmady. Hususan-da, Nagorno-Garabagdan göçürilen ermeniler bilen geçirilen çekişmeler ünsi çekdi Bu dartgynlyklaryň birinde premýer-ministriň raýat aktiwisti Artur Osipýana garşy berk sözler ulanandygy, soň bolsa Osipýanyň saýlaw kampaniýasyna päsgel bermekde aýyplanyp tussag edilendigi we nägilelik bildirip açlyk yglan edendigi habar berildi Şeýle wakalar oppozisiýany Paşinýany gitdigiçe awtoritar bolmakda we döwlet baýlyklaryny öz peýdasyna ulanmakda aýyplady Oppozisiýa şeýle hem mitinglere gatnaşmak üçin döwlet işgärlerine basyş edilýändigini öňe sürdi Oppozisiýa Ermenistan bileleşiginiň mejlis agzasy Artur Haçatryan "Paşinýan we onuň administrasiýasy mümkin we mümkin bolmadyk administratiw gurallary ulanýarlar. Olar gorky we şantaj atmosferasyny döredýärler. Şeýle dartgynly kampaniýa ýadyma düşenok" -diýdi Beýleki tarapdan Paşinýan, kampaniýasyny "Hakyky Ermenistan" taglymatyna esaslaýar. Bu garaýyş, Azerbaýjan bilen parahatçylykly we Europeewropa bilen integrirlenen bir ýurduň maksadyny öz içine alýar; territorial talaplardan we Moskwa garaşlylykdan daşlaşmagy göz öňünde tutýar Goldaw ep-esli azalsa-da, köp saýlawçy üçin Paşinýan korrupsiýa we awtoritarizm bilen geçmişe dolanmagyň ýeke-täk alternatiwasy hökmünde görülýär Saýlawlara gatnaşjak saýlawçylar üçin hakyky sorag, geosyýasy isleglerden başga-da, Paşinýanyň ugrunyň ykdysady çykdajylaryny çekmäge taýýarmy? Russiýanyň basyşlary bu çykdajylary has göze ilýän bolsa-da, Europeewropa bilen ýakynlaşmagyň netijeleri entek mümkin däl hasaplanýar Bu soraga jogap 7-nji iýunda geçiriljek saýlawda berler Ilkibaşda iňlis dilinde ýazylan bu makalanyň terjimesinde emeli intellekt ulandyk. BBC journalisturnalisti terjime edilmezden ozal barlady