Erhürmanyň dört ýörelgesi BMG-nyň Kipriň täze başlangyjy - Yusufusuf Kanly ýazdy

Birleşen Milletler Guramasy tarapyndan taýýarlanan täze başlangyçda Prezident Tufan Erhürman tarapyndan öňe sürlen dört punktly metodologiýa barha artýan ýaly. Diplomatik toparlarda täze çemeleşmäniň, Kipr türk tarapynyň ençeme ýyl bäri beýan edip gelýän "çözgüt tapylmasa-da, status-kvo gaýdyp gelmeli däldiris" düşünjesini ýerleşdirmäge synanyşýandygy baha berilýär Nikosiýa - Kipr meselesinde uzak wagtlap görülmedik derejede diplomatik işjeňlik bar bolsa-da, Birleşen Milletler Guramasynyň üstünde işleýän täze başlangyjy, geçmişdäki şowsuz gepleşikleri gaýtalamazdan, taraplaryň aladalaryny göz öňünde tutýan täze syýasy esas döretmäge gönükdirilen ýaly Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary António Guterresiň Kiprdäki, Nikosiýada, Ankarada, Afinyda, Brýusselde we Nýu-Yorkorkda şahsy wekili Mariýa Ángela Holguiniň aragatnaşyklaryndan soň taýýarlanjak strategiýa resminamasy iýul aýynyň ahyrynda ýa-da awgust aýynyň başynda Genevaenewada geçiriljek giňeldilen 5 + 1 ýygnagynyň esasyny düzer diýlip garaşylýar Diplomatik çeşmeler bu gezek maksat diňe täze gepleşik etabyna başlamak däl-de, eýsem iş başa barmasa-da taraplaryň başlangyç nokadyna gaýdyp gelmeginiň öňüni aljak çarçuwany döretmekdigini aýdýarlar Dört elementli metodologiýa tapawutlanýar Holguin bilen bolan duşuşygyndan soň ANKA bilen söhbetdeşlikde Prezident Tufan Erhürman Kipr Türk tarapy tarapyndan öňe sürlen dört elementli usulyýeti öz içine almajak işe gatnaşmajakdyklaryny aýtdy Şeýle-de bolsa, Erhürmanyň bahalandyrmalary diňe gyzyl çyzyklar däl Prezident, şeýle hem Birleşen Milletler Guramasynyň Kipr Türk tarapynyň aladalaryny has ünsli diňländigini we olary täze başlangyçda görkezmäge synanyşýandygyny görkezýän oňyn alamatlary görendigini aýtdy Erhürman "Biziň garaşýan zatlarymyzy kanagatlandyrmak we içerkilaşdyrmak üçin tagalla edilýändigini görýäris" -diýip, Holguiniň we Baş sekretar Guterresiň edýän tagallalaryna oňyn baha berdi Erhürman tarapyndan öňe sürlen usulyýet; Syýasy deňligi ilkibaşdan kabul etmek, belli bir möhletde gepleşikler geçirmek, geçmişde gazanylan ýakynlaşmalary goramak we şowsuzlyk ýüze çykan halatynda Kipr türk tarapyny häzirki ýagdaý ýagdaýyna ýazgarmazlyk ýörelgelerine esaslanýar Diplomatik çeşmeler täze inisiatiwany kemala getirmekde soňky elementiň has möhümdigini aýdýarlar "5 + 1 bolsun, ýöne manyly ediň" Erhürman, Kipr türk tarapynyň giňeldilen 5 + 1 formatyna garşy bolmandygyny aýratyn nygtady Şeýle-de bolsa, geçmişde geçirilen käbir ýygnaklaryň ynam döretmek çäreleri bilen çäklenendigini ýada salýan Prezident, täze ýygnagyň şol bir ykbaly başdan geçirmeli däldigini aýtdy Erhürman: "Öňki 5 + 1-lerdäki ýaly gabyrlary arassalamak barada gürleşeliň" -diýip, kepillendiriji ýurtlar we Baş sekretar gatnaşan ýygnagyň çynlakaý syýasy mazmuna eýe bolmalydygyny aýtdy Şol sebäpli, bu ýygnaga taýýarlygyň iýul aýynyň ahyrynda ýa-da awgust aýynyň başynda geçiriljek mejlisiň özünden has möhümdigini aýtdy Erhürmanyň pikiriçe, mesele 5 + 1 ýygnagyny geçirmek däl-de, eýsem netije çykarmak mümkinçiligine eýe bolan syýasy esas döretmek bilen baglanyşykly Ewropa Bileleşigi stoluň üstünde däl-de, etapda bolup biler Täze inisiatiwanyň haýran galdyryjy elementlerinden biri, Europeanewropa Bileleşiginiň öňki döwürler bilen deňeşdirilende has görnükli bolmagydyr Şeýle-de bolsa, Erhürman Kipr Türkiýäniň we Türkiýäniň theewropa Bileleşiginiň gepleşik stolunyň resmi tarapyna öwrülmegine garşydygyny aýtdy "Günorta Kipr eýýäm Europeanewropa Bileleşiginiň agzasy. Bu şertlerde theewropa Bileleşigi stoluň bir bölegi bolmak bilen bitaraplyk aýratynlygyny ýok edýär" Şeýle-de bolsa, theewropa Bileleşiginiň etapdan daşarda möhüm goşant goşup biljekdigini aýtdy Birnäçe ýyl bäri garaşylýan düzgünleriň, esasanam Göni Söwda Düzgünnamasynyň Europeanewropa Bileleşiginiň ygtyýaryndadygyny ýatladýan Erhürman, Brýusseliň bu prosesi ýeňilleşdirmek üçin çäreleri görmeginiň mümkindigini we zerurdygyny aýtdy Diplomatik toparlar hem bahalandyrmany paýlaşýarlar, theewropa Bileleşiginiň partiýalara stoluň başynda oturman, syýasy töwekgelçilikleri has aňsatlaşdyrjak atmosfera döretmeginiň has realdygyny aýdýarlar Bu nukdaýnazardan gümrük bileleşigini täzelemek, ýokary derejeli syýasy gepleşiklere täzeden başlamak, energiýa howpsuzlygy pudagynda hyzmatdaşlygy ösdürmek we Türkiye-EUB gatnaşyklarynda umumy howany üýtgetmek Gowulaşdyrmak ýaly mowzuklaryň bu işe oňyn goşant goşup biljekdigi aýdylýar Aslynda, Europeanewropa Geňeşiniň başlygy António Kosta, Europeanewropa Komissiýasynyň prezidenti Ursula fon der Leýen we EUB-niň Daşary syýasat we howpsuzlyk boýunça ýokary wekili Kaja Kallas geljek aý Ankarada geçiriljek NATO sammitinde Prezident Rejep Taýyp Erdogan bilen duşuşmaga synanyşandyklary mälim edildi Sebit gurşawynyň üýtgemegi täze mümkinçilikler döredýär Erhürman, Ankarada geçiriljek NATO sammitiniň Kipriň gün tertibi bilen gönüden-göni geçirilmejekdigini aýtdy, ýöne sebit şertleriniň üýtgemegi sebäpli liderleriň arasyndaky gepleşiklerde Kipr hökman gün tertibine geler diýip pikir edýär Soňky ýyllarda Kipriň energiýa howpsuzlygy, deňiz ýurisdiksiýalary, söwda ýollary we sebit howpsuzlygy babatynda strategiki ähmiýetiniň artandygyny mälim eden Prezident, Europeanewropa Bileleşiginiň Kipr meselesine geçmiş bilen deňeşdirilende has köp üns berip başlandygyny aýtdy Diplomatik toparlar Ysraýyl-Eýran dartgynlygy, Europeewropanyň energiýa howpsuzlygyny gözlemek, Gündogar Ortaýer deňziniň artýan strategiki ähmiýeti we Türkiýe-EUB gatnaşyklarynda birneme ýumşamak Kipr faýlyna täze ähmiýet berdi diýen pikirde Täze prosesiň diregi taýýarlanýar Bu nukdaýnazardan, Holguiniň ýakyn hepdelerde diplomatik hereketi möhüm ähmiýete eýe Şenbe güni prezident Erhürman we Gresiýanyň lideri Nikos Hristodulidis bilen ýene-de duşuşjak Holguiniň ýekşenbe güni adadan çykmagyna garaşylýar BMG-nyň wekili soňra Ankarada Daşary işler ministri Hakan Fidan we Afinyda Gresiýanyň Daşary işler ministri orgorgos Gerapetritis bilen duşuşar. Ondan soň Brýussel we Nýu-Yorkorkdaky aragatnaşyklar bolar Diplomatik çeşmelere görä, bu gepleşikleriň ahyrynda taýýarlanjak strategiýa resminamasy diňe bir täze gepleşik inisiatiwasynyň däl, eýsem ýylyň ahyryna çenli ösdürilmegi meýilleşdirilýän çözgüt prosesiniň daýanjy bolar Iýul aýynyň ahyrynda ýa-da awgust aýynyň başynda geçirilmegine garaşylýan 5 + 1 ýygnagy, soňky konferensiýa däl-de, täze we güýçli syýasy prosesiň başlangyç nokady bolar Şol sebäpli ýakyn hepdelerde peýda boljak ýol kartasynyň diňe bir täze gepleşik başlangyjy bilen çäklenmän, eýsem Kipr Türk tarapynyň uzak wagtlap wagyz eden “status-kvo gaýdyp gelmezlik” düşünjesiniň halkara diplomatiýasynda öz beýanyny tapjakdygyna baha berilýär