Energetika syýasatyndan geosyýasy güýje çenli strategiýa

Prezident Ylham Alyýewiň "Baku energiýa hepdeliginiň" açylyş dabarasynda aýdan pikirleri diňe bir energiýa pudagy baradaky hasabatyň mazmuny bilen baglanyşykly däldi. Bu çykyş, aslynda, soňky otuz ýylda Azerbaýjanyň ösüş ýolunyň, energiýa diplomatiýasynyň we üýtgeýän global geosyýasy hakykatlardaky pozisiýasynyň syýasy görkezişi boldy Döwlet baştutany öz çykyşynda "Hazar nebit we gaz" sergisiniň Azerbaýjanyň häzirki zaman energiýa taryhynyň başlangyç nokatlaryndan biridigini aýratyn nygtady. Hakykatdanam, 1990-njy ýyllaryň çylşyrymly syýasy we ykdysady hakykatynda energiýa pudagy diňe bir Azerbaýjan üçin ykdysady saýlaw däl, eýsem döwlet garaşsyzlygyny goramagyň serişdesi boldy. Prezident Ylham Alyýewiň belleýşi ýaly, şol döwürde ýurtda agyr sosial-ykdysady krizis, energiýa garaşlylygy, ýokary garyplyk we basyp alyş meselesi bardy. Bu nukdaýnazardan, prezidentiň çykyşynyň esasy habarlaryndan biri tebigy baýlyklara bolan garaýyş boldy Döwlet baştutany, nebit we gaz baý ýurtlary günäkärlenmeli däldigini, tersine, bu baýlyklary nähili ulanýandyklaryna üns bermelidigini aç-açan aýtdy. Bu çemeleşmä, soňky ýyllarda dünýä syýasatynda energiýa geçişi we uglerod meýilnamasy bilen baglanyşykly çekeleşiklere amaly jogap hökmünde baha berip bolar Prezident Ylham Alyýewiň ABŞ-nyň prezidenti Donald Trumpyň energiýa syýasaty baradaky pikirlerine aýratyn üns bermegi esasy wakalardan biri boldy. Prezidentiň pikiriçe, soňky döwürde energiýa pudagynda görlen pragmatiki çemeleşme dünýä ykdysadyýetiniň hakyky zerurlyklaryny göz öňünde tutýar. Bu çemeleşme, azerbaýjanyň ençeme ýyl bäri gorap gelýän "energiýa howpsuzlygynyň paralel ösüşi we ýaşyl öwrülişik" düşünjesine gabat gelýär Prezident Ylham Alyýewiň çykyşynyň möhüm bölegi Azerbaýjanyň energiýa howpsuzlygyndaky barha artýan roluna bagyşlandy. Döwlet baştutany, Azerbaýjanyň gaz eksport edýän ýurtlarynyň sanynyň eýýäm 16-a ýetendigini, olaryň 10-synyň Europeanewropa Bileleşiginiň agzalarydygyny aýtdy. Bu san diňe bir ykdysady görkeziji bolman, eýsem Azerbaýjanyň asewraziýanyň energiýa kartasynda strategiki aktýora öwrülmeginiň görkezijisidir. Günorta gaz koridory, TANAP, TAP, Baku-Tbilisi-Jeýhan ýaly taslamalar indi diňe turbageçiriji infrastrukturasy hasaplanmaýar. Bular sebitleýin hyzmatdaşlygyň, syýasy utgaşdyrmagyň we energiýa diplomatiýasynyň anyk netijeleri. Prezidentiň "Azerbaýjan öňdebaryjy güýje öwrüldi" diýen pikiri bu geosyýasy hakykaty görkezýär. Şol bir wagtyň özünde, çykyşyň esasy pursatlarynyň biri gaýtadan dikeldilýän energiýa baradaky ylhamlar boldy. 32urduň baştutany 2032-nji ýyla çenli ýurduň ýaşyl energiýa kuwwatyny 8 gigawata çenli artdyrmak meýilleşdirilýändigini aýtdy Garabagyň we Gündogar Zangezuryň gidroelektrik potensialyna aýratyn üns bermek, bu sebitleriň çaknyşykdan soňky döwürde ykdysady taýdan täzeden birleşmegi taýdan möhüm signal hasaplanyp bilner. Bu ýerde gyzykly zat, Azerbaýjan indi energiýa syýasatyny diňe nebit we gaz eksportyna esaslandyrmaýar. Elektrik kabeli taslamalary, Gara deňziň energiýa ýoly, Merkezi Aziýa bilen ýaşyl energiýa hyzmatdaşlygy Bakuwyň özüni geljekdäki energiýa üstaşyr we önümçilik merkezleriniň biri hökmünde görkezmäge synanyşýandygyny görkezýär Prezident Ylham Alyýewiň çykyşynda ulag koridorlaryna we Zangezur koridoryna degmegi tötänden däldir. Bu, energiýa, logistika we geosyýasy gatnaşyklaryň eýýäm bir strategiki düşünjäniň çäginde göz öňünde tutulandygyny görkezýär. Prezidentiň "Baku energiýa hepdeliginde" öňe süren pikirleri Azerbaýjanyň indi diňe bir energiýa çeşmelerini eksport edýän ýurt bolman, eýsem sebit meýilnamasyny düzýän, global energiýa howpsuzlygyna täsir edýän we halkara derejesinde milli bähbitlerini aýgytly goraýan möhüm syýasy güýç merkezine öwrülendigini görkezýär. Milli Mejlisiň deputaty Javanwaşir Feýziýew