Söz azatlygynyň kanuny netijeleri barada Emine Dizdarly bilen söhbetdeşlik

Geçirilen söhbetdeşlik: Nurcan Gündüze e-poçta: Söz azatlygynyň kanuny netijeleri barada Emine Dizdarly bilen söhbetdeşlik Nurcan Gündüz: Hanym Emine, ilki bilen, söhbetdeşlik teklibimizi kabul edeniňiz üçin köp sag boluň. Soraglar bölümine gelmezden ozal kellämdäki pikiri gysgaça düşündirmek isleýärin. Köp babatda söz azatlygy barada aýdylanda, her kim munuň aklawçylaryň gyzyklanmasy we bilimleri bilen baglanyşykly, başga biri bilen hiç hili baglanyşygy ýok ýa-da hiç kimiň düşünip bilmejek zadydygyna düşünýär. Aklawçylar söz azatlygynyň dürli taraplaryny gürleşýärler, gürleşýärler we gürleşýärler. Belki-de, bu mesele bilen baglanyşykly dürli meseleler ençeme ýyl bäri ýazmaça, dilden habar beriş serişdelerinde, akademiýada we kazyýetlerde gozgalýar, ýöne bu meselede başga biriniň pikirine ýa-da pikirine, mysal üçin bir suratkeşe "Bu barada näme pikir edýärsiňiz? Özüňizi erkin beýan edip bilersiňizmi, mysal üçin teatr eseri, kompozisiýa ýa-da ýurduňyza wekilçilik edip?" Şol sebäpli, hemme zada garamazdan, jeza kanuny we jenaýat-hukuk kanunlaryndaky üýtgeşmeler barada çekişmelere garamazdan, topar bilen bu barada azajyk gürleşdik, geliň, mundan geçeliň diýdim. Ilki bilen, ýene-de sag boluň. Kiprde söz azatlygyna seredeniňde näme görýärsiň? Adwokat tejribäňiz bilen näme görýär? "Siziň pikiriňizçe, häzirki wagtda Kiprdäki adamlar haýsy ugurlarda öz pikirlerini aýdanda özlerini has erkin duýýarlar we haýsy ugurlarda has seresap bolýarlar?" Emine Dizdarly: Söz azatlygy hemmeler üçin dürli manylara eýe bolup biler. Meniň pikirimçe, söz azatlygy; Pikir edýän zadyňyzy aýdyp bilmek, pikirleriňizi beýan etmek we ara alyp maslahatlaşmak üçin açmak diýmekdir. Has umumy çarçuwadan seretsek, söz azatlygy jemgyýetlere ösmäge, täze pikirleriň döremegine we şahsyýetleriň özlerini erkin beýan etmegine mümkinçilik berýän esasy hukuklardan biridir Şol sebäpli pikir azatlygyny çäklendirmek ýa-da çäklendirmek ýa-da jenaýat sanksiýalaryna sezewar etmek diňe bir şahsy hukugyň bozulmagy däl, eýsem jemgyýetiň we demokratik durmuşyň ösmegine päsgelçilik hökmünde garaýaryn. Pikir we pikir azatlygynyň bar bolan ulgamynda pikirleriň beýan edilmegini jezalandyrmak kabul ederliksizdir Söz azatlygy döwlet edaralarynyň we döwlet işgärleriniň has gowy işlemegine goşant goşýan gözegçilik mehanizmidir. Adamlar diňe öz pikirlerini erkin beýan edip bilýän bolsalar, jemgyýetde öz hukuklaryny ösdürmek, ýalňyşlyklary ýüze çykarmak we dürli pikirleri görmek mümkindir Bu pursatda metbugatyň roly hem möhümdir. Mediýa jemgyýetdäki maglumat akymyny üpjün edýän iň möhüm gurallaryň biridir. Adamlara bolup geçýän zatlar barada habarly bolmaga, dürli garaýyşlara duş gelmäge we köpçülikleýin çekişmelere mümkinçilik döredýär. Şol sebäpli pikir azatlygynyň çäklendirilmegini, belli bir derejede jemgyýetiň maglumatlara we jemgyýetçilik çekişmelerine elýeterliligini gözegçilikde saklaýaryn Sebäbi söz azatlygyny çäklendirmek, bir taraplaýyn maglumat akymyna ýol açmak töwekgelçiligini getirýär Nurcan Gündüz: Siz diňe söz azatlygynyň kanuny çäkleri barada gürleşdiňiz. Elbetde, ýigrenji söz ýaly söz azatlygyny goramagyň daşyndaky ýagdaýlaryň bardygyny hemmämiz bilýäris. Şeýle-de bolsa, Kipr hakda bir pikirim bar we bu meselede siziň pikiriňiz bilen gyzyklanýaryn Käwagt maňa kagyzdaky hukuklarymyz bilen gündelik durmuşda gürleşmäge het edip bilýän meselelerimiziň arasynda aralyk bar ýaly görünýär. Adamlar köplenç aç-açan hukuklaryny, immigrantlary we bosgunlary, garyplygy, sosial ýagdaýyň kemçiliklerini we saglyk we bilim ulgamyndaky meseleleri aç-açan aýtmakdan saklanyp bilerler. Munuň sebäbi kanuny sanksiýalardan gönüden-göni gorky bolup bilmez; Käwagt kiçi jemgyýetde ýaşamak, käte jemgyýetçilik gatnaşyklary, käwagt bolsa kimdir biri bilen duşuşmak mümkinçiligi adamlary dymdyryp biler Kiprde söz azatlygyna baha berlende diňe kanuny esaslara seretmek ýeterlikmi? Peoplea-da adamlaryň haýsy meseleler hakda gürleşmek islemeýändiklerine we haýsy meseleleriň jedelleşip bolmajakdygyna seretmelimi? Emine Dizdarly: Hawa, kiçi jemgyýetlerde şahsy gatnaşyklar, maşgala gatnaşyklary, dostlar topary we dürli gyzyklanma gatnaşyklary has görnükli we täsirli bolup biler. Şonuň üçin adamlar käwagt adalatly bolýarlar Diňe özleri däl, maşgalalary we ýakyn adamlary hakda pikir edip, hakyky pikirlerini açmakdan saklanyp bilerler Esasanam maşgala agzalaryna ýa-da çagalaryna geljekde täsir edip biler öýdýän adamlar käbir meselelerde dymmagy saýlap bilerler. Bu ýagdaý gönüden-göni kanuny basyş sebäpli ýüze çykmasa-da, adamlary özlerine bir hili senzura ulanmagyna sebäp bolup biler. Şu nukdaýnazardan seredeniňde, kiçi jemgyýet bolmak söz azatlygy taýdan käbir kemçilikleri bar diýip pikir edýärin Syýasatda şuňa meňzeş ýagdaýy görmek bolýar. Adamlar köplenç goldaýan ýa-da ýakyn duýýan syýasy gurluşlarynyň ýalňyşlyklaryny tankytlamakdan saklanyp bilerler. Esasanam, häkimiýet başyndaky partiýa bilen berk baglanyşyk gurlanda, aç-açan problemalary aýtman, dymmak islenip bilner Şeýle-de bolsa, sosial ösüş ýalňyşlyklary görmek we tankyt arkaly düzetmek arkaly mümkindir. Bir kemçiligi ýa-da ýalňyşlygy bildirmek, bu gurluşa zyýan bermek däl-de, onuň has gowy işlemegine goşant goşmakdyr. Ümsümlik galsa, meseleler öňküsi ýaly galar we jemgyýetiň ösüşi üçin zerur ädimler ädilip bilinmez Şonuň üçin söz azatlygy diňe bir gürlemek hukugy däl, eýsem jemgyýetiň özüni kämilleşdirmek üçin esasy gurallaryndan biridir. Haçan-da adamlar öz pikirlerini aýtmakdan çekinseler, diňe bir şahsyýetler däl, eýsem tutuş jemgyýet töleg töleýär Nurcan Gündüz: Meniň pikirimçe, käbir meseleler boýunça jemgyýet hökmünde kanuny üýtgemeler bilen jemgyýetçilik üýtgemeleriniň arasynda aralyk bar. Mysal üçin, 2014-nji ýylda 154-nji bölüme girizilen düzediş bilen ulularyň arasyndaky gomoseksual gatnaşyklar jenaýat jogapkärçiligine çekildi. Şol döwürde jynsy ugra esaslanýan ýigrenji sözler bilen baglanyşykly gorag düzgünleri hem hukuk ulgamymyza girdi Şeýle-de bolsa, kanuny kadalaryň kabul edilendigi, gündelik durmuşdaky sosial düşünjeleriň we garaýyşlaryň şol bir depginde üýtgeýändigini aňlatmaýar. Häzirki wagtda-da käbir adamlaryň jynsy ugry sebäpli käbir düşünjelere, aýrylmalara ýa-da dürli diskriminasiýa garaýyşlaryna duçar bolup biljekdigini görýäris Şu mysaldan ugur alyp, sorag bermek isleýärin: Hukuk özgertmeleri söz azatlygy we esasy hukuklar nukdaýnazaryndan nä derejede özgerip biler? Hukukyň ykrar edilmegi ýeterlikmi ýa-da hakyky özgerişlik bilim, medeniýet we jemgyýetçilik habarlylygy ugurlarynda amala aşyrylmalymy? Başgaça aýdylanda, kanuny üýtgeşmeler ýoluň soňy ýa-da başlangyjymy? Emine Dizdarly:, ok, meniň pikirimçe diňe islendik mesele boýunça kanuny düzgünler çykarmak meseläni ýok etmek üçin ýeterlik däl. Sebäbi käbir meseleler henizem kiçi jemgyýetlerde gadaganlyk hökmünde görülýär. Bu meseleler käwagt maşgalada-da ara alnyp maslahatlaşylmaýar; Şonuň üçin bir mesele bar bolsa-da, oňa garşy durmak ýa-da çözgüt tapmak üçin zerur tagallalar hemişe ýüze çykyp bilmez Şonuň üçin diňe bir kanunlary üýtgetmek däl, eýsem jemgyýete habar bermek we sosial gadagançylyklary sorag etmek hem zerurdyr. Gysgaça aýdanyňda, hakyky üýtgeşiklik üçin akyl üýtgemeli Muny etmegiň iň tebigy usuly, bu meseleleri jemgyýetçilik çekişmesiniň bir bölegine öwürmekdir. Kanunlary näçe kämilleşdirseňizem, olar bilen gönüden-göni gatnaşýanlar köplenç çäkli bolup galar. Adwokatlar, degişli edaralar ýa-da bu meselä aýratyn gyzyklanýan adamlar bu üýtgeşmelere eýerýärler; Şeýle-de bolsa, tutuş jemgyýet deň derejede düşünjäni ösdürip bilmez Şol sebäpli adam hukuklary, söz azatlygy ýa-da diskriminasiýa ýaly meseleler diňe kanuny tekstlerde däl, eýsem jemgyýetiň ähli gatlaklarynda ara alnyp maslahatlaşylmalydyr. Adamlaryň bilim alyp, öz pikirlerini ösdürip bilmegi üçin bu çekişmeleriň gündelik durmuşyň bir bölegine öwrülmegi möhümdir. Hakyky özgerişlik diňe şu görnüşde mümkindir Elbetde, kanuny üýtgetmeler möhümdir; Şeýle-de bolsa, köplenç ahyrzamany däl-de, ýoluň başyny görkezýärler. Jemgyýet bu üýtgemäni kabul etmezden we içerkilaşdyrmazdan hemişelik özgerişlik döretmek aňsat däl Nurcan Gündüz: Söz azatlygynyň biziň ýurdumyzda sosial taýdan ulanylyşy barada biraz gürleşmek isleýärin. Gözegçiligim şu: Kiprdäki adamlar syýasy we jemgyýetçilik meselelerini gaty güýçli duýgular bilen ara alyp maslahatlaşýarlar. Şeýle-de bolsa, bu çekişmeleriň ep-esli böleginde beýleki tarapyň dogry bolmagy ýa-da dürli pikirleriň bize öwredip biljekdigi köplenç fonda galyp biler. Adamlar käwagt pikir azatlygyna diňe öz pikirlerini iň güýçli sözler bilen beýan etmek hukugy hökmünde düşünýärler Şeýle-de bolsa, söz azatlygy diňe bir gürlemek ukyby däl. Meniň pikirimçe, bu diňe bir hukugy däl, diňlemek, tankytlara açyk bolmak we dürli pikirler bilen bilelikde ýaşamak ukybyny hem talap edýär Bu barada näme pikir edýärsiňiz? Kiprde sagdyn diskussiýa medeniýetiniň ýeterlik derejede ösmändigini aýdyp bolarmy? Şeýle kemçilik bar bolsa, pikir azatlygynyň ulanylyşynda we jemgyýetçilik çekişmeleriniň hilinde nähili şöhlelenýär diýip pikir edýärsiňiz? Emine Dizdarly: Demokratiýa we kanunyň hökmürowanlygy biri-birinden aýratyn seredilip bilinmeýän düşünjelerdir. Biziň hemmämiz kanuny tertipde ýaşaýarys we bar bolan hukuklarymyz, bu buýruk bilen bize berlen ygtyýarlyklardyr. Emma hiç hili hukuk çäksiz däl Bu söz azatlygyny öz içine alýar. Elbetde, adamlar öz pikirlerini aýtmagy, tankytlamagy we jemgyýetçilik çekişmelerine gatnaşmagy başarmaly. Şeýle-de bolsa, bu hukuk ulanylanda başgalaryň hukuklaryny we azatlyklaryny göz öňünde tutmalydyr. Adamlary sagdyn diskussiýa gurşawyna goşant goşmak üçin kemsitmek, nyşana almak ýa-da zyýan bermek üçin ulanylýan dil üçin mümkin däl Şol sebäpli söz azatlygyna "Islän zadymy, isleýşim ýaly aýdyp bilerin" düşünjesi bilen baha berilmeli däldir. Möhüm zat, pikirleri erkin beýan edip boljak, şol bir wagtyň özünde töweregimizdäkileriň hukuklaryna we adam mertebesine hormat goýulýan diskussiýa gurşawyny döretmekdir Demokratik jemgyýetlerde möhüm zat diňe bir gürlemek hukugy däl, eýsem dürli garaýyşlaryň bilelikde ýaşamagyna mümkinçilik berjek jedel medeniýetini ösdürmekdir Nurcan Gündüz: Ahyrynda, Kipriň gün tertibini düzmegi we sarp etmegi barada biraz gürleşmek isleýärin. Razy boljakdygyňyzy bilemok, ýöne bir pikirim bar: Kiprde käbir meseleler gysga wagtyň içinde her kimiň iň möhüm meselesine öwrülip biler. Birden jemgyýetiň ähli gatlaklary şol bir zat hakda gürleşýärler; Raýat jemgyýetinden syýasata, metbugatdan gündelik gepleşiklere çenli her kim bu meselä ünsi jemleýär. Şeýle-de bolsa, köplenç mesele doly çözülmänkä we täze çekişme başlamazdan gün tertibi üýtgeýär Mysal üçin, soňky döwürde saglyk pudagyndaky meseleler we lukmanlaryň hereketleri gaty gyzgalaňly ara alnyp maslahatlaşyldy. Şeýle-de bolsa, ara alyp maslahatlaşmagyň intensiwligi peselende, meseleleriň hemmesiniň ýitip gitmändigini gördük. Söz azatlygy ýaly meselelerde şuňa meňzeş ýagdaý ýüze çykýar diýip pikir edýärin. Käwagt şeýle görünýär, hemmeler bu hakda gürleşýärler; Soňra üns başga ýere geçýär we mesele çözülmänkä gün tertibinden çykýar Bu ýagdaýyň sebäbi näme diýip pikir edýärsiňiz? Jemgyýet hökmünde meseleleri çuňňur we ýeterlik ara alyp maslahatlaşyp bilmerismi? Söz azatlygy ýaly meseleleriň hemişelik güýçlenmegi üçin haýal, has dowamly we has sabyrly jedelleriň zerurlygy barmy? Expressiona-da söz azatlygy hiç haçan "çözülip bilinmez" we her döwürde gaýtadan goralmaly dinamiki meýdanmy? Emine Dizdarly: Elbetde, durmuşyň özi dinamik; Jemgyýetler we gün tertibi yzygiderli üýtgeýär. Şeýle-de bolsa, bir mesele ýüze çykanda, töwereginde güýçli reaksiýalary görkezmek we gaty gysga wagtdan soň şol bir meseläni ýatdan çykarmak özi bir mesele diýip pikir edýärin Bu söz azatlygyny öz içine alýar. Käwagt bir waka bolup geçýär, bilelikde reaksiýa bildirýäris, gürleşýäris, jedel edýäris; Şeýle-de bolsa, gaty gysga wagtdan soň gün tertibi üýtgeýär we şol bir mesele hiç wagt ara alnyp maslahatlaşylmadyk ýaly galdyrylýar. Şeýle bolansoň, hemişelik we anyk netijeleri bermek kyn bolýar Gün tertibi şeýle bir çalt üýtgeýär welin, bir gün öň gaty möhüm bir meseläni ýatdan çykaryp, ertesi gün başga bir meselä ünsi jemläp bileris. Netijede, gutarmadyk, çözülmedik we yzygiderli yza süýşürilen köp meseleler bilen ýaşamagy dowam etdirýäris Şol sebäpli söz azatlygy ýaly esasy meseleler diňe belli döwürlerde ýatda galan meseleler bolmaly däldir. Bularyň yzygiderli gürleşilmegi, yzarlanmagy we sosial ýatda saklanmagy möhümdir. Otherwiseogsam, çekişmeler wagtlaýyn bolar, ýöne meseleler hemişelik galar Aslynda, gürleşen mowzuklarymyzyň hemmesi biri-biri bilen baglanyşykly. Söz azatlygy, jemgyýetçilik çekişmesiniň medeniýeti, demokratik gatnaşmak we meseläni çözmek ukyby biri-birinden aýratyn seredilip bilinmez. Biriniň ýetmezçiligi beýlekilere gönüden-göni täsir edýär Nurcan Gündüz: Sag boluň, söz azatlygy baradaky pikir alyşmalar we beýleki sosial meseleler boýunça baha bermek nukdaýnazaryndan faýlymyza köp goşant goşjak gowy söhbetdeşlik we söhbetdeşlik boldy