Habarçynyň geň galdyryjylary

Abid TAHIRLI, filologiýa ylymlarynyň doktory "Elçiniň işinde köplenç garaşylmadyk ýagdaýlar bilen ýüzbe-ýüz bolýarys" - filologiýa ylymlarynyň doktory, professor, Azerbaýjan Milli Ylymlar akademiýasynyň (ANAS) doly agzasy Narçiz Paşaýewanyň Elçiniň edebi mirasy barada ýazan bu sözlemi häzirki döwürdäki ýaly möhümdir. Sebäbi Elçiniň durmuşy we işi bilen tanyş her bir adam şol bir garaşylmadyk ýagdaýda gaýtalanýar Halk ýazyjysy, görnükli döwlet işgäri Elçin köptaraply we öndürijilikli işleri bilen ýurdumyzyň edebi, medeni, jemgyýetçilik we syýasy durmuşynda ajaýyp yz galdyran seýrek suratkeşleriň biridir. Durmuşynda we döredijiligindäki köp täzelikler okyjylary we köpçüligi haýran galdyrdy. "Bülbüliň ertekisi", "Bülbüliň ertekisi", "Ammar", "Duman aýna geldi", "Kümüş, mämişi, mahmal", "Otlylar bu dünýä gidýär", "Sary gelin", "Aýakgap" ... ýaly hekaýalar ýatdan çykmajak, ýatdan çykmajak çeper suratlardan, ýönekeý keşplerden, ýönekeý keşplerden, ýönekeý gahrymanlardan ybarat täsin çeper aňlatmalar bilen edebiýatda täze adamyň duýgulary, arzuwlary we islegleri. "Baladaşyň ilkinji söýgüsi", "Akwarius", "Towugyň diri galmagy", "Jadygöýden gaçdy", "Baýragdar" ... azerbaýjan prozasynyň iň gymmatly mysallary däldi, "Mahmud we Merýem", "Ak düýe", "Ölüm hökümi", "Baş" ... edebi gurşawda ýüze çykan täsinlikler dälmi? Writerazyjy we edebiýatşynaslar üçin edebi prosesiň ähli ugurlaryny (proza, poeziýa, dramaturgiýa, çagalar edebiýaty) ýakyndan yzarlamak, çeper-estetiki ölçeglere esaslanýan eserlere baha bermek we edebi peýza .y yzygiderli seljermek arkaly tankydy düşünjäniň mazmunyny kesgitlemek garaşylmadyk zat. Şeýle hem, Elçiniň aktual we derwaýys, sosial-psihologiki çuňlugy, özboluşly sýu ploteti we şekilleri bilen milli dramada täze durmuş alandygy we oýunlarynyň Türkiýäniň we Londonyň sahnalarynda satylmagy geň galdyryjydyr. Sowet döwründe, geçen asyryň 70-nji ýyllarynda, Azerbaýjan bilen Türkiýäniň arasyndaky gatnaşyklar düýbünden ýok bolanda, Elçin tarapyndan ýazylan we mowzuk, mazmun, çeperçilik aýratynlyklary we ýatdan çykmajak täsir galdyrýan “Nearakyn, Uzak Türkiýe” ylmy-isticurnalistik eseri şol döwrüň iň adaty bolmadyk, seýrek duş gelýän edebi wakalarynyň we garaşylmadyk wakalarynyň biri boldy Sowet imperiýasy dargansoň, Azerbaýjanyň metbugatynyň taryhynda ilkinji gezek daşary ýurtda ýaşaýan watandaşlar - "Wetan" jemgyýeti bilen medeni gatnaşyklar jemgyýetiniň başlygy bolup işleýärkä, Azerbaýjan metbugatynyň taryhynda ilkinji gezek "Odlar urduurdu" gazetine makalalar bermek, ilçiniň "Odlar urduurdu" gazetine makalalar bermegi. Şol döwürde, Azerbaýjanyň taryhynda ilkinji gezek ABŞ-nyň kongresmeni Jim Mudi Azerbaýjana çagyryldy we şehitler seýilgähine ilkinji resmi saparyň gurulmagy garaşylmady. Sowet Soýuzynyň dargamagyndan takmynan üç ýyl öň, Watana çakylyk we Azerbaýjan garaşsyzlyk göreşiniň soňky wekilleri Muhammet Kangarli we kommunistik mentalitetiň ajy duşmany Ahmed Garajan garaşylmadyk ýagdaýda ajaýyp boldy. Şübhesiz, Sowet re regimeiminiň ölümiň bosagasynda duran, ýöne 1988-nji ýylda M.F.-iň doglan gününiň 175 ýyllygy mynasybetli Bakuwda dünýä türkologiýasynyň tanymal wekillerini Azerbaýjanyň ýygnanan wagtydy. Ahundow jemgyýetçilik-syýasy, ylmy we edebi gurşawymyz üçin gaty geň galdyrdy. Elçin Efendiýew Azerbaýjan Respublikasynyň Wise-premýeriniň wezipesini ýerine ýetirip ýörkä, ABŞ-nyň Azerbaýjanda adatdan daşary we doly ygtyýarly wekili Stenli Eskuderony (1999-njy ýylyň 9-njy noýabry) kabul etdi. Bu duşuşyk, adaty bolmadyk dinleriň biriniň döwlet tarapyndan hasaba alynmagy meselesi boýunça ilçini kabul etmäge gelen jenap ilçi üçin hakyky garaşylma boldy. Kabul edişlikden soň Amerikan edebiýatyny gowy bilýän Elçin bilen geçirilen söhbetdeşligiň şeýle gyzyklydygyny, esasy mowzugymyzy ýatdan çykarandygyny aýtdy ... Şeýle garaşylmadyk ýagdaýlaryň sanyny artdyryp bolar Ilçi Mämmet Jafar, Hamid Arasli, Mammad Arif, Kamal Talibzadeh, Mir Jelal, Bagtyýar Wahabzadeh, Mirza Ybraýymow, ashaşar Garaýew, Bekir Nabiýew, Aziz Mirahmedow, Yusuf Kurhal, Reýd. Alimirzaýew, Nizameddin Şamsizadeh, Yusufusif Seýidow, Nadir Jabbarow, Kamil Waliýew, Anar, Isa Habibbaýly, Nizami Jafarow, Gazanfar Paşaýew, Nizami Tagisoý, Wilaýat Guliýew, Wagif Yususifli, Jahangir Akamul Madatoglu, Sarwaz Huseýnoglu ... başga ýokary pikirlerini we hökümlerini paýlaşdylar. Bu garaýyş, güýçli ýazyjynyň zähmetine we zehinine berlen kanuny we mugt gymmatlyk bolsa-da, Elçin özüne ýüzlenen eserleri hem okap, ol hakda höwes bilen ýazypdyr. Şol bir wagtyň özünde, edebi gurşawda az ýa-da az agzalýan ýazyjylaryň hemmesi hakda, eserleriniň ideýalary, mazmuny we çeperçilik meseleleri hakda hyjuwly, obýektiw, esasly pozisiýasyny we ylmy-teoretiki pikirlerini ýadawsyz ýazdy. Wagif Yususifliniň pikiriçe, Elçiniň edebiýata bolan söýgüsi çäkli bir çäk bilen çäklenmeýär we bu söýgi "Kitabi-Dade Gorgud", şahyrana söýgi, "Molla Nasreddin", Uzeýir Hajibaýow, Nariman Narimanowa, Muhammet Amin Rasulzadeh, Huseýn Jawid, Jafar Jawid Elçiniň durmuş we döredijilik usulyna öwrülen bu iş käwagt garaşylmadyk ýagdaýlar döredýärdi we şeýle garaşylmadyk zatlary etmegi halaýardy. Şahyr, publisist Abulfat Madatoglu: "Bir gün dostlarymyň biri Elçiniň makalalarynyň birinde seniň döredijiligiňi agzandygyny aýtdy. Dogrymy aýtsam, ilki bilen oňa ynanmadym. Sebäbi ol Elçine kitaplarymy bermedi, döredijilik hakda pikir alyşmadyk. Netijede, ol gazetlerden we magazinesurnallardan meni yzarlaýardy." Goşgularymdan gaty begendim, Gymmatly gözlegçiler meniň eserim hakda köp zat ýazdylar, talap ediji we ýakymly tankytçynyň maňa ýazan zatlarynyň garaşylmadyk bir zatdygyny boýun almaly Bu mysallaryň sanyny köpeldip bolar. Elçiniň köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde we dürli kitaplarda duş gelýän edebi mysallar barada yzygiderli ýazýan makalalarynyň azerbaýjan edebiýatşynaslygynyň seýrek merjenine öwrülen düýpli ylmy we teoretiki eserleriň esasyny düzendigini bilýäris. Netijede, pikirlenişiniň, seljeriş güýjüniň çuňlugy, ajaýyplygy we ähmiýetini ýitirmezlik "Tankyt we edebiýat meseleleri", "Klassikler we döwrebaplar", "Edebiýatymyzyň döredijilik meseleleri", "Tankyt we proza", "Edebi pikirler", "Azerbaýjan edebiýatşynaslygy we edebiýat prosesi", "Klassika we edebiýat", "Klassikler we edebiýat", "Klassikler we edebiýatlar" Azerbaýjan "," Sosialistik realizm bize näme berdi? "Şeýle eserler döredildi ... Şu ýylyň 13-nji maýynda 83 ýaşyny belleýän kuwwatly suratkeş Elçin indi biziň bilen bolmasa-da, baý edebi mirasy, ýatlamalarda ýaşaýan ajaýyp keşbi, ajaýyp portretini ýatdan çykarmaz 2026-njy ýylyň 12-nji maýy. Gabala