"Döwlet baştutanymyz tarapyndan kesgitlenen strategiki meseleler alymlar üçin täze mümkinçilikler açýar" - professor Gorhmaz Imanow

Ylym we bilim ministrliginiň Matematika institutynyň sosial ykdysady proseslerini çylşyrymly döwrebaplaşdyryş barlaghanasynyň başlygy, ANAS-yň habarçy agzasy, professor Gorhmaz Imanow bulaşyk ykdysadyýet pudagy boýunça ýurdumyzyň belli alymlaryndan biridir. Bulaşyk logika teoriýasyna esaslanýan sosial-ykdysady ulgamlaryň makro görkezijilerine baha bermek ugrunda möhüm ylmy gözlegler geçirmek arkaly möhüm netijelere ýetdi. Professor Gorhmaz Imanow durmuş-ykdysady ulgamlaryň dürli derejelerinde bar bolan meseleleri çözmek üçin netijeli faza modellerini teklip etdi. 85 ýaşynyň öňüsyrasynda bulaşyk ykdysadyýetiň ösüş perspektiwalary, häzirki zaman kynçylyklary, sanly üýtgeşmeler, şeýle hem professoryň köptaraply ylmy işi barada görnükli alym bilen söhbetdeş bolduk Hormatly jenap Gorhmaz, ençeme ýyl bäri çylşyrymly ykdysady modeller, emeli intellekt, karar beriş ulgamlary we akylly dolandyryş pudagynda işleýärsiňiz. Soňky döwürde gazanan iň möhüm ylmy netijeleriňiz we üstünlikleriňiz barada aýdyp bilersiňizmi? Soňky döwürde alnan esasy ylmy netijeler, sosial-ykdysady ulgamlary dolandyrmak üçin täze modelleriň we algoritmleriň ösüşi bilen baglanyşykly. Häzirki wagtda emeli intellekt tehnologiýalary şol modellerde we algoritmlerde öňdebaryjy orny eýeleýär we häzirki zaman dolandyryşyň esasy gurallaryndan biri hasaplanýar. Bulaşyk logika usullarynyň ulanylmagy, esasanam çylşyrymly, köp ugurly we näbellilik şertlerinde karar bermekde möhüm ähmiýete eýe Durmuş-ykdysady ulgamyň üç esasy sütüniň üstünde durýandygyny belläsim gelýär: ykdysadyýet, sosial sfera we ekologiýa. Ylmy işlerim şu üç ugry öz içine alýar. Ykdysadyýeti dolandyrmak, ykdysady kararlaryň sosial netijelerine baha bermek, daşky gurşaw howpsuzlygyny we durnukly ösüşi modellemek üçin dürli ylmy çemeleşmeleri taýýarladyk Men bu ugurda 60 ýyla golaý wagt bäri işleýärin. Bu döwürde ylmy işlerim iki basgançakda dowam etdi. Birinji etap esasan nusgawy ykdysady-matematiki usullar bilen baglanyşyklydy. Bu döwürde, stohastik programmirleme, ekonometrik modeller we pudagara deňagramlylyk modelleri esasynda Azerbaýjanyň sosial-ykdysady ulgamlaryny seljermek, dolandyrmak we çaklamak ugrunda gözleg geçirdim Ikinji etap 2001-nji ýylda başlandy. Şol döwürden başlap, durmuş-ykdysady ulgamlary dolandyrmakda çylşyrymly modelleriň ulanylmagy bilen çynlakaý meşgullanyp başladym. Soňky ýyllarda gazanan esasy netijelerimiz hem bu ugry öz içine alýar. Bulaşyk çemeleşmeler arkaly ykdysady proseslere has takyk baha bermek, töwekgelçilikleri öňünden kesgitlemek, alternatiw karar wariantlaryny deňeşdirmek we amatly dolandyryş mehanizmlerini döretmek mümkin boldy Geljegiň ykdysady dolandyryş ulgamynyň emeli intellektiň, bulaşyk logikanyň we uly maglumatlaryň sintezinde emele geljekdigine ynanýaryn. Şonuň üçin bu ugurda alyp barýan gözleglerimiz teoretiki we amaly nukdaýnazardan möhümdir Häzirki wagtda ýolbaşçylyk edýän laboratoriýaňyzda haýsy möhüm ugurlar alnyp barylýar? Bu eserleriň ýurduň ykdysadyýetini dolandyrmakda we çaklamakda nähili goşantlary bar? Häzirki wagtda alyp barýan laboratoriýamdaky esasy gözleg ugry, sosial-ykdysady ulgamlary dolandyrmak üçin çylşyrymly modelleri işläp düzmek we ulanmak Recentlyakynda laboratoriýada "Ykdysady ulgamy dolandyrmagyň çylşyrymly modelleri" gözleg taslamasynyň çäginde laboratoriýada sosial-ykdysady ulgamlary dolandyrmak, baha bermek we çaklamak üçin täze ylmy çemeleşmeler işlenip düzüldi. Düşünjeli manysyz logika, bulaşyk entropiýa we DEMATEL usullaryna esaslanan bu gözlegde, sosial-ykdysady ösüş görkezijilerini has takyk ölçemek, ykdysady diwersifikasiýany seljermek, maliýe durnuklylygy indeksini hasaplamak, makroykdysady, sosial, daşky gurşaw we maliýe howpsuzlygyna baha bermek üçin täze modeller teklip edildi. Şol bir wagtyň özünde, ýaşyl ykdysadyýetiň ösüş derejesini kesgitlemek, maglumat ykdysadyýetiniň we adam kapitalynyň ösüşiniň hiline baha bermek üçin häzirki zaman usulyýetleri işlenip düzüldi Laboratoriýada aýratyn üns berilýän ugurlaryň biri ýaşyl ykdysadyýet we durnukly ösüş meseleleri. Şeýlelik bilen, "Greenaşyl ykdysadyýetiň ösüşine baha bermegiň çylşyrymly modelleri" gözleg işinde Azerbaýjan Greenaşyl ösüş indeksine (GGI) baha bermek we modellemek maksady bilen çylşyrymly nagşy tanamak modeli (FPRM) teklip edildi. Model, näbelliligi we bulaşyklygy göz öňünde tutup baha bermegiň takyklygyny ýokarlandyrýar, GGI görkezijileriniň derejesini kesgitlemäge we dürli görkezijileriň bu görkezijilere bolup biljek täsirini simulirlemäge mümkinçilik berýär. Hasaplamalar, modeliň Azerbaýjanda ýaşyl ösüş derejesine baha bermekde täsirli bolandygyny görkezdi. Gözleg, durnukly ösüşe esaslanýan subutnamalara esaslanýan syýasaty düzmek üçin ylmy usulyýet bilen üpjün edýär. Gözleg işi başga bir ugurda "Sosial durnuklylygyň hil derejesine baha bermek üçin çylşyrymly modeller" -iň ösüşine bagyşlanýar. Bu gözlegiň çäginde durmuşyň hiline, sosial kapitalyna, adam kapitalyna, esasy adam zerurlyklaryna, ykdysady howpsuzlyga, sosial jebislige we sosial kuwwata baha bermek üçin dürli bulaşyk modeller teklip edildi. Şeýle hem, sosial hereketi çaklamak üçin çylşyrymly lingwistik Markow zynjyr modeli işlenip düzüldi. Teklip edilýän çemeleşmeler sosial durnuklylygyň esasy görkezijilerine has çeýe we real baha bermäge, sosial töwekgelçilikleri kesgitlemäge we sosial syýasaty ylmy esasda düzmäge hyzmat edýär Umuman aýdanyňda, laboratoriýa gözlegleriniň esasy goşandy, ýurduň ykdysadyýetini dolandyrmak we çaklamak üçin has takyk, çeýe we amaly karar beriş gurallaryny döredýär. Bu çemeleşmeler ykdysady syýasatyň netijeliligini ýokarlandyrmaga, töwekgelçilikleri azaltmaga we strategiki meýilnamalaşdyryşy güýçlendirmäge gönükdirilendir Alnan ylmy netijeleriň, geçirilen gözlegleriň ähmiýetini görkezýän ýokary salgylanma görkezijisi bolan abraýly halkara alsurnallarda çap edilýändigini hem belläsim gelýär Häzirki döwürde emeli intellekt we sanly tehnologiýalar döwlet dolandyryşynda aýratyn ähmiýete eýe. Siziň pikiriňizçe, Azerbaýjanyň täze sanly arhitekturasynyň emele gelmegi we Prezident Ylham Alyýewiň bu ugurdaky döwlet we ylmy edaralaryň öňünde kesgitlän strategiki wezipeleri haýsy maksatlara ýetýär? Ilki bilen, häzirki döwürde Prezident Ylham Alyýewiň ýolbaşçylygynda ýurtda sanlaşdyrmak, innowasiýa we emeli intellekt ýaly ugurlara berlen ünsi Azerbaýjanyň geljekki ösüş strategiýasynyň möhüm bölegidigini belläsim gelýär. Döwlet dolandyryşynda täze tehnologiýalaryň ornaşdyrylmagy, elektron hyzmatlarynyň ulanylyşynyň giňelmegi, sanlaşdyryş prosesleriniň tizlenmegi, innowasiýa dolandyryş mehanizmleriniň döredilmegi ýurduň täze tapgyrynda ösüşini kesgitleýän faktorlardyr. Bu syýasat, döwlet çeşmelerinden has netijeli peýdalanmak, aç-açanlygy ýokarlandyrmak we çalt karar bermek üçin giň mümkinçilik döredýär Emeli intellekt, uly maglumatlar, matematiki modellemek we sanlaşdyrmak pudagyndaky esasy gözlegler köp ýyllaryň dowamynda amaly ulanyş tapgyryna gadam basýar. Döwlet baştutanymyz jenap Ylham Alyýew tarapyndan kesgitlenen strategiki meseleler alymlar üçin täze mümkinçilikleri açýar we jogapkärçiligini hasam artdyrýar. Ylmy edaralar we guramalar häzirki meselelere gönükdirilen gözlegleri geçirmek, döwlet dolandyryşyny, ykdysady çaklamany, töwekgelçiligi bahalandyrmak we karar bermek ulgamlaryny ösdürmäge has işjeň gatnaşmak üçin döredildi Şu ýylyň 11-nji fewralynda "Azerbaýjanyň täze sanly arhitekturasy" atly bitewi hereket meýilnamasyna bagyşlanan ýygnakda eden çykyşynda döwlet baştutany emeli intellektiň ulanylmagynyň döwlet edaralarynda giňden ýaýramalydygyny aýtdy. Häzirki wagtda bu ugurdaky öňdebaryjy ýurtlarda şeýle. Prezident Ylham Alyýew, dolandyryş edaralarynda wekilçilik edilýän adamlaryň emeli intellektden giňden peýdalanmagynyň ähmiýetine ünsi çekdi. Headurduň baştutanynyň bu garaýyşlary, häzirki zaman dolandyryş ulgamynda sanlylaşdyrma we emeli intellekt tehnologiýalarynyň ulanylyşynyň giňeldilmelidigini ýene bir gezek görkezýär. Döwlet dolandyryşynda has takyk, operatiw we ylmy esasda karar bermek üçin emeli intellektiň giňden ulanylmagy halkara tejribesinde eýýäm giňden ýaýrandyr Esasy umyt, Azerbaýjanda täze sanly arhitekturanyň emele gelmegi bilen emeli intellekt esasly dolandyryş ulgamlary we “akylly” ykdysady derňew mehanizmleri hasam öser. Bu amal ýurduň bäsdeşlige ukyplylygyny ýokarlandyrar, adam kapitalynyň ösmegine we ylym bilen dolandyryşyň arasynda has berk baglanyşygy üpjün eder döreder. Bu ugurda durmuşa geçirilýän syýasatyň hem köp ýyllap geçirilen ylmy gözlegleri hakyky netijä öwürmek üçin taryhy mümkinçilik döredýändigine ynanýaryn Ylmy hyzmatdaşlygyňyz we mugallym Korhmaz, Lutfi Zadeh bilen tanyşlygyňyz barada näme aýdyp bilersiňiz? Bu gatnaşyklar siziň ylmy işjeňligiňize nähili täsir etdi? Ilki bilen şol prof. Lutfi Zadeň Azerbaýjana ilkinji sapary 1965-nji ýylda bolup geçdi. Alym Gara deňizdäki "Admiral Nakhimow" termiki gämisine awtomatiki gözegçilik meselelerine bagyşlanan halkara ylmy konferensiýanyň (Halkara awtomatiki gözegçilik federasiýasy - IFAC) çäginde Azerbaýjanda birnäçe gün boldy. Şol döwürde biz ýaňy aspirantura kabul edilen ýaş gözlegçilerdik we Zade ýaly beýik alymyň Bakuda gelmegi biziň üçin gaty möhüm waka boldy Lutfi Zade bilen duşuşmagyň ylmy işimde möhüm tapgyrdygyny aýratyn belläsim gelýär. Men onuň bilen ilkinji gezek 2001-nji ýylda halkara konferensiýalaryň birinde duşuşdym. Şol ýygnakdan soň aramyzda ylmy gatnaşyklar we özara gatnaşyklar ýola goýuldy. Ondan soňky ýyllarda bu aragatnaşyk, çylşyrymly ykdysadyýet ugrundaky işlerime uly itergi berdi Lutfi Zade köplenç manysyz logika teoriýasynyň esasan gumanitar we ykdysady ugurlarda ulanylmagyny isleýändigini aýtdy. Şeýle-de bolsa, ilkinji döwürlerde bu teoriýa tehnikalarda we takyk ylymlarda has köp ulanylyp başlandy. Bu nukdaýnazardan, emeli intellektiň ykdysadyýetde ulanylmagy ony aýratyn gyzyklandyrdy 2006-njy ýylda Ispaniýada geçirilen halkara konferensiýada çykyş etdim we pursatdan peýdalanyp prof. Lutfi Zadeň ýanyna baryp, gözleglerim hakda onuň pikirini soradym. Meniň hödürlän çemeleşmäme oňyn baha berdi we bu ugry gaty gyzykly hasaplaýandygyny aýtdy. Lutfi Zade bilen soňky duşuşygym Finlýandiýada geçirildi. Duşuşyklarymyzyň her biri meniň üçin ylmy we ruhy taýdan gymmatlydy. Onuň bilen aragatnaşyk hemişe täze pikirler, täze çemeleşmeler we geljekki gözleg ugurlary hakda pikirlenmäge itergi berdi Halkara ylmy işleriňiz we bulaşyk ykdysadyýet ugrundaky neşirleriňiz barada näme aýdyp bilersiňiz? Ispaniýanyň Korollyk Ykdysadyýet we maliýe ylymlary akademiýasynyň prezidenti, professor Jaime Xil Aluxanyň Lutfi Zadehiň talyby, 1987-nji ýylda Zadeh teoriýasynyň ykdysadyýete ulanylyşy boýunça yzygiderli gözleglere başlandygyny we bu ugurdaky esasy mekdepleriň birini döredendigini belläsim gelýär. Bu ýyl onuň 90 ýyllygy belleniler. Şol ýubileý mynasybetli birnäçe ýurtdan alymlaryň gatnaşmagynda "Bulaşyk ykdysadyýetiň döredijileri we esaslary" atly esasy kitap taýýarlanýar Kitap Italiýanyň, Polşanyň, Ispaniýanyň we Azerbaýjanyň alymlary tarapyndan bilelikde ýazylýar. Neşir bulaşyk ykdysadyýetiň döremegine goşant goşan dürli ýurtlaryň öňdebaryjy alymlaryny we ylmy mekdeplerini hödürleýär. Bu ugurdaky ösüşi we ýurdumyzyň alymlarynyň Azerbaýjan ugrundaky ylmy goşantlaryny hödürleýän awtorlaryň arasynda Şübhesiz, bu ylmy ugruň başynda duran adam beýik alym Lutfi Zade. Kitapda ilki bilen onuň teoretiki mirasy, soň bolsa bu mekdebi dowam etdirýän alymlaryň işleri giňden öz beýanyny tapdy. Bu, ylmy yzygiderliligiň taryhynda we halkara derejesinde bulaşyk ykdysadyýetiň ösüşinde möhüm resminama bolar Bir nokady belläsim gelýär. Duşuşyklarymyzyň birinde Zade maňa bulaşyk logikanyň ykdysady ulanylyşynda has ýöriteleşen alymlar bilen hyzmatdaşlygyň peýdaly boljakdygyny aç-açan aýtdy we okuwçysy professor Jaime Xil Alukha bilen hyzmatdaşlygy maslahat berdi. Hatda özi bilen habarlaşyp, meniň bilen duşuşmagyny haýyş etdi Bakuda gaýdyp gelenimden gysga wagt soň, Ispaniýa baryp görmek we ähli guramaçylyk meselelerinde goldaw bermek çakylygyny aldym. 2006-njy ýylda Ispaniýa gitdim we şol günden başlap professor Jaime Xil Aluxa we onuň ylmy mekdebi bilen ýakyn hyzmatdaşlyga başladym. Bu gatnaşyklar 20 ýyla golaý wagt bäri dowam edip gelýär we birnäçe möhüm ylmy netijelere ýetildi 2006-njy ýyl halkara ylmy işimde aýratyn tapgyr hasaplanýar. Şol ýyl professor Jaime Xil Alukanyň goldawy we maslahaty bilen ilkinji makalam Ispaniýanyň abraýly "Fuzzy Economy" magazineurnalynda çap edildi. Bu, meniň üçin bulaşyk ykdysadyýet pudagyndaky halkara ylmy giňişlige integrasiýa nukdaýnazaryndan möhüm waka boldy. Indiki döwürde gözlegimi bu ugurda, dürli ylmy makalalarda we taslamalarda dowam etdirdim gözleg işlerini açdy Bu hyzmatdaşlygyň möhüm netijelerinden biri, 2013-nji ýylda Ispaniýanyň Korollyk Ykdysady we Maliýe Ylymlar akademiýasynyň agzasy hökmünde saýlanmagym boldy. Bu akademiýa agza bolmak gaty berk ylmy ölçegler esasynda amala aşyrylýar we agza hökmünde diňe ajaýyp ylmy netijeleri bolan alymlar saýlanyp bilner. Muny diňe şahsy üstünlik däl, eýsem azerbaýjan ylmyna berlen ýokary baha diýip hasaplaýaryn Mundan başga-da, geçen ýyl Ispaniýanyň Korollyk Ykdysady we Maliýe Ylymlar akademiýasy, 20 ýyllyk ylmy işime we netijelerime ýokary baha berip, ylmy üstünliklerimi öz içine alýan "Bulaşyk ykdysadyýetiň modelleri" atly kitap neşir etdi. Bu neşir meniň üçin diňe bir şahsy üstünlik däl, eýsem azerbaýjan ylmynyň halkara derejesinde ykrar edilmeginiň görkezijisidir Soňky ýyllarda alnan ylmy netijeler halkara derejesinde gyzyklanma döredýär. Häzirki wagtda "Ykdysady işjeňligiň sosial netijeleri: bulaşyk modeller" atly täze kitabym Angliýanyň abraýly Kembrij uniwersiteti tarapyndan neşir edilmek üçin kabul edildi we ýakyn aýlarda neşir edilmegine garaşylýar. Bu meniň üçin gaty möhümdir. Esasanam şeýle abraýly akademiki merkezde neşir edilen azerbaýjan alymlarynyň eserleri gaty az. Temanyň düýp manysy, sosial görkezijileriň köpüsine nusgawy ölçeg birlikleri bilen doly we takyk baha berip bolmazlygydyr. Mysal üçin, durmuşyň hili, sosial abadançylyk, kanagatlanma derejesi we sosial adalat ýaly düşünjeler köptaraply we degişlidir. Şonuň üçin şeýle görkezijileri öwrenmekde iň täsirli çemeleşmeleriň biri bulaşyk modellerdir Gorkmaz mugallym, häzirki zaman emeli intellekt tehnologiýalarynyň ösüşiniň häzirki tapgyryna nähili baha berýärsiňiz? Bu ugurdaky esasy ugurlar haýsylar we olaryň ylmy we amaly artykmaçlyklary näme? Häzirki wagtda emeli intellekt ulgamynda esasan üç sany öňdebaryjy tehnologiýa bar. Birinjisi maşyn öwrenmek (Maşyn öwrenmek), ikinjisi çuňňur öwrenmek (Çuňňur öwrenmek), üçünjisi iri dil modelleri (Uly dil modelleri). Maşyn öwrenmek, dürli nusgawy we häzirki zaman usullary birleşdirýän has giň düşünje. Muňa ekonometrik modeller, bulaşyk modeller, matematiki programmirleme usullary, deňagramlylyk modelleri we beýleki analitiki çemeleşmeler girýär Emeli intellekt ulgamynda ikinji möhüm ugur çuňňur öwreniş tehnologiýalarydyr. Çuňňur öwrenmek, esasan, adamyň beýnisiniň iş ýörelgelerini modelleşdirýän nerw ulgamlaryna esaslanýar. Bu ulgamlar köp mukdarda maglumatlary gaýtadan işlemäge, çylşyrymly gatnaşyklary kesgitlemäge we wagtyň geçmegi bilen gowulaşmaga mümkinçilik berýär. Bu tehnologiýalar häzirki döwürde köp akylly çözgütleriň esasyny düzýär. Häzirki wagtda emeli intellekt ulgamynda düýbünden täze çemeleşmeler emele gelýär we bu proses gaty çalt dowam edýär. Esasanam soňky ýyllarda giň dil modelleriniň peýda bolmagy emeli intellektiň ösüşinde täze tapgyr açdy. Takmynan 2021-2022-nji ýyllar aralygynda bu ugur has çalt ösüp başlady we gözleg mümkinçilikleri ep-esli giňeldi Giňişleýin dil modelleriniň esasy artykmaçlyklaryndan biri, adamyň gürleýiş diline, gürleýiş diline düşünmek, gaýtadan işlemek we terjime etmek ukybydyr. Anotherene bir möhüm artykmaçlyk ses we wizual maglumatlary gaýtadan işlemek bilen baglanyşykly. Häzirki zaman emeli intellekt ulgamlary adamyň sesini, şekilini, suratlaryny we dürli obýektleriň şekillerini seljermek we olardan netije çykarmak ukybyna eýedir Üçünji artykmaçlyk, gysga wagtyň içinde has takyk we optimal netijelere ýetmekdir. Adaty usullar bilen köp wagt alýan köp amallar emeli intellekt arkaly has çalt we täsirli ýerine ýetirilip bilner. Şonuň üçin geljegiň dolandyryş ulgamlary emeli intellektiň esasynda bolar Ykdysady prosesleri modellemekde çylşyrymly logika we emeli intellekt usullaryny ulanmak geljekde haýsy täze mümkinçilikleri we perspektiwalary wada berýär? Bu ugurda alnan amaly netijelere nähili baha berýärsiňiz? Geljekde maşyn öwrenmegiň, bulaşyk logikanyň, ekonometrik çemeleşmeleriň we matematiki programmirleme usullarynyň birleşdirilmegi ykdysadyýeti dolandyrmakda düýbünden täze mümkinçilikler döreder diýip pikir edýärin. Artificialagny, emeli intellekt we bulaşyk logika diňe bir tehnologiki pudagyň däl, eýsem durmuş-ykdysady dolandyryşyň geljegi Ençeme ýyl bäri maşyn öwrenmegiň we çuňňur öwrenmegiň nazary esaslaryna gatnaşýaryn. 60 ýyl töweregi ylmy işimiň dowamynda bu ugurlarda toplan bilimlerim we tejribäm emeli sosial-ykdysady ulgamlary dolandyrmakda intellektual usullaryň ulanylmagy meniň üçin tebigy we logiki proses boldy. Bu soňky ýyllaryň tötänleýin gyzyklanmasy däl, uzak möhletli ylmy gözlegleriň netijesi 2014-nji ýylda, Indoneziýada geçirilen halkara konferensiýada bulaşyk modellere esaslanýan maliýe durnuklylygyna baha bermek barada hasabat berdim. Hödürlenen model Indoneziýanyň Merkezi bankynyň ünsüni özüne çekdi we şol edara tarapyndan satyn alyndy we durmuşa geçirildi. Bagtymyza, bu model häzirem ulanylýar we netijeliligini saklaýar Soň bolsa bu çemeleşme has giň geografiýada ýaýrap başlady. Alnan maglumatlarymyza görä, bu model häzirki wagtda dünýäniň 41 ýurdunda dürli görnüşlerde ulanylýar. Bu hakykat, çylşyrymly ykdysady modelleriň diňe bir teoretiki gyzyklanma döretmän, eýsem hakyky dolandyryş ulgamlarynda amaly netijeleri berýändigini görkezýär Emeli intellekt tehnologiýalarynyň ösmegi bilen modellerimize bolan gyzyklanma hem ösýär. Sebäbi ştatlar we maliýe guramalary näbellilik şertlerinde has çeýe, has takyk we has rasional karar bermek mehanizmlerine mätäç. Bulaşyk logika, bu boşlugy doldurýan möhüm gurallaryň biridir. Soňky ýyllarda Azerbaýjanda emeli intellekt, sanlaşdyrmak we innowasiýa dolandyryş pudagynda ädilen ädimler bu gözlegleriň amaly taýdan ulanylmagy üçin täze mümkinçilikler döredýär Peopleaşlaryň ylma bolan gyzyklanmasyny ýokarlandyrmak we olary gözleg işlerine çekmek häzirki döwürde iň köp ara alnyp maslahatlaşylýan we aktual meseleleriň biridir. Baý ylmy we dolandyryş tejribäňize esaslanyp, siziň pikiriňizçe, häzirki döwürde ýaş alymlary we ýokary hünärli ylmy işgärleri taýýarlamak üçin haýsy çäreleri görmeli? Peopleaşlary ylma, esasanam matematika we amaly ylymlara çekmek meselesinde käbir kynçylyklar bar. Matematika ylym elmydama zähmet, sabyr we aýratyn pikirleniş usulyny talap edýär. Her bir ýaş adamyň bu ugura birmeňzeş meýli we taýynlygy ýok. Biziň iş ugrumyz köptaraply we örän çylşyrymly ylmy ugurlary öz içine alýar. Sebäbi bu meýdan birnäçe ylymlaryň çatrygynda ýerleşýär. Bu ugurda üstünlik gazanmak üçin ykdysadyýet, matematika, tehnologiýa, logiki pikirleniş we häzirki zaman programmirleme çemeleşmelerini bilelikde öwrenmeli. Munuň üçin aýratyn tagalla gerek Anotherene bir möhüm mesele, maliýe höweslendirmesi. Gynansagam, ýaşlaryň köpüsi ylym bilen gyzyklanýan hem bolsa, has maddy taýdan girdeji gazanýan ugurlara ýüz tutýarlar. Şonuň üçin zehinli ýaşlaryň ylma gelmegi üçin döwlet goldawy, grant maksatnamalary, mynasyp aýlyk, halkara tejribesi we ylmy gurşaw mümkinçilikleri güýçlendirilmelidir we bu ugurda wagyz-nesihat işleri geçirilmelidir Bu ugurda yzygiderli ädimler ädilse, azerbaýjan ylmy ýakyn ýyllarda zähmet bazarynyň talaplaryna laýyk gelýän alymlary we ýokary hünärli işgärleri taýýarlap biler diýip pikir edýärin ANAS Prezidiumynyň Jemgyýetçilik gatnaşyklary, metbugat we maglumat bölüminiň elektron maglumat bölüminiň başlygy