Doğuş Engin: Näme üçin aňymyza gelýän her bir pikir dogry däl?

Günüň dowamynda aňymyzdan sansyz pikirler geçýär. Käbirleri diňe gysga wagtyň dowamynda duýulsa-da, käbirleri duýgularymyza we gylyk-häsiýetimize gönüden-göni täsir edip biler. Şeýle-de bolsa, köp adamlar kellesine gelen pikirleri soragsyz kabul edýärler. Şeýle-de bolsa, aňymyzda bir pikiriň peýda bolmagy onuň hakykydygyny aňlatmaýar Mysal üçin, bir dostuma habar iberenimizde, uzak wagtlap jogap almaýandygymyzy göz öňüne getireliň. Bu ýagdaýda aňymyz “Ol meni gyzyklandyranok” ýa-da “Ol maňa gaharlanýar” ýaly pikirleri çalt döredip biler. Edil şonuň ýaly-da, işde azajyk ýalňyşlyk goýberilenden soň, “Men şowsuz” ýa-da “ýeterlik däl” pikirleri ýüze çykyp biler. Bu pikirler köplenç faktlar bilen däl-de, düşündirişlerimiz bilen iýmitlenýär Psihologiýada bu ýagdaýa “akyl birleşmesi” diýilýär. Bilim taýdan birleşmek, adamyň pikirleri bilen aşa birleşmegi we olary diňe akyl prosesi däl-de, mutlak hakykat hökmünde kabul etmegi aňladýar. Bu ýagdaýda şahsyýet, pikirlerini sorag etmegiň ýerine, olara ynanýar we özüni alyp barşyny bu pikirlere laýyklaşdyrýar Ylmy gözlegler hem bu meselä ünsi çekýär. Gillanders we başgalar tarapyndan neşir edilen gözleg. 2014-nji ýylda ýokary derejeli biliş birleşmesi bolan adamlaryň psihologiki kynçylyklary has güýçli başdan geçirip biljekdigi ýüze çykaryldy. Gözlegçiler pikirlere mutlak hakykat hökmünde garamagyň alada, stres we duýgy dartgynlygy bilen baglanyşyklydygyny aýdýarlar Aslynda beýnimiziň esasy borjy bizi goramakdyr. Şonuň üçin akyl mümkin howplara garaşmaga synanyşýar. Şeýle-de bolsa, bu proses käwagt hakykaty däl-de, gorky we çaklamalary pikir hökmünde görkezip biler. Beýnimiz mümkinçiligi hakyky edip biler. Bu ýagdaý esasanam aladaly döwürlerde has aýdyň bolýar Gündelik durmuşda munuň köp mysallary bar. Duşuşykda pikiri tankytlanan adam: "Hiç kim meni hünärli hasaplamaýar" diýen netijä gelip biler. Muňa garamazdan, tankyt edilýän zat adamyň özi däl, diňe öňe süren pikiri. Şonuň ýaly-da, çakylyga çagyrylmadyk adam derrew özüni daşda duýup biler. Muňa garamazdan, munuň aňyrsynda dürli we bigünä sebäpler bolup biler Psihologiki taýdan möhüm zat, kellä gelen pikir däl-de, eýsem bu pikir bilen nähili baglanyşýandygymyzdyr. Bir pikire üns bermek, oňa ynanmak bilen deň däldir. Pikirlerimizi sorag astyna almak, akyl saglygymyzy goramakda möhüm ussatlykdyr. Şonuň üçin wagtal-wagtal öz-özümize bu soragy bermek peýdaly bolup biler: "Bu hakykatmy ýa-da diňe bir pikir meniň içimden geçýärmi?" Sebäbi biziň pikir edýän zatlarymyzyň hemmesi hakyky däl. Şeýle-de bolsa, ynanýan pikirlerimiz durmuşymyza ep-esli derejede täsir edip biler