Eartheriň aýlanma oky 80 santimetr üýtgedi: Munuň sebäbini alymlar tapdylar

Halkara gözlegçiler tarapyndan geçirilen gözlegler, adam işjeňliginiň Earthere pikirlenmekden has uly fiziki täsirleri döredýändigini görkezdi. 2008-nji we 2016-njy ýyllar aralygynda oba hojalygy, senagat we agyz suwy üçin ýer astyndan takmynan 2150 gigaton suwuň Eartheriň aýlanma okuny takmynan 80 santimetre geçirendigi kesgitlenildi Alymlar bu suwuň mukdarynyň deňiz derejesiniň takmynan 6,2 millimetr ýokarlanmagyna goşant goşýandygyny hasaplaýarlar Gözleglerde 2026-njy ýylda işlenip düzülen TWSTORE we ML-TWiX atly täze nesil rekonstruksiýa ulgamlary ulanyldy. Gözlegçiler bu gurallaryň kömegi bilen 1980-nji ýyllardan bäri ýerüsti suw saklaýyş üýtgemelerini ýokary takyklyk bilen täzeden düzüp bildiler Maglumatlar ýerasty suwlary bir sebitden çykarmak we okeanlara geçirmek Eartheriň köpçülikleýin paýlanyşyny üýtgedýändigini, bu planetanyň aýlanma okuna ölçenip boljak täsirini görkezdi Gözlegiň awtorlaryndan biri, Seul milli uniwersitetinden geofizik Dr. Ki-Weon Seo, ýerasty suwlardan peýdalanmagyň howa bilen baglanyşykly faktorlaryň arasynda polýar hereketine iň uly täsir edýän faktorlaryň biridigini aýtdy Gözleglere görä, ok çalşygynyň iň uly paýy Demirgazyk-Günbatar Hindistanyň we Günbatar Demirgazyk Amerikanyň sebitlerine degişlidir, bu ýerde ýerasty suwlaryň güýçli sarp edilişi bolýar Bu sebitlerde suwuň aşa köp çekilmegi sebäpli köpçülikleýin ýitgiler, Eartheriň aýlanmagyna täsir edýän iň möhüm faktorlardan biri bolup durýar NASA Jet Propulsion Laboratoriýasynyň gözlegçisi Surendra Adhikari, gözlegiň ilkinji gezek ýerasty suwlaryň polýar hereketlerine täsirini aç-açan açýandygyny we "Täsiriň pikir edişimizden has uludygyny" aýtdy Şol döwürde neşir edilen beýleki gözlegler ýerasty suwlaryň ýitmeginiň dürli netijelerini hem görkezýär Tebigatda neşir edilen gözleg dünýädäki iň uly derýa deltalarynyň 40-syny gözden geçirdi we köp sebitlerde ýerasty suwlaryň çekilmegi sebäpli gury ýerleriň azalmagy deňiz derejesiniň ýokarlanmagyndan has uly howp döredýändigini ýüze çykardy Beýleki bir global baha, kenarýaka sebitleriniň takmynan 21 göteriminiň ýerasty suwlaryň ep-esli azalmagyny başdan geçirýändigini görkezdi we bu pese gaçmak soňky ýyllarda çaltlaşdy Alymlaryň pikiriçe, çözgüt mümkin däl. Üstünlikli mysallarda ýerasty suw gorlarynyň alternatiw suw çeşmelerini ulanmak, ýagyş suwlaryny ýerasty gaýtadan işlemek we oba hojalygynyň syýasatlaryny üýtgetmek arkaly dikeldilip bilinjekdigi syn edildi Hünärmenler ýerasty suwlary dolandyrmagyň indi diňe gurakçylyk ýa-da oba hojalygy üçin däl, eýsem Eartheriň fiziki deňagramlylygy we howa ulgamy üçinem möhümdigini nygtaýarlar Gözlegçiler, planetanyň aýlanma okunyň üýtgemeginiň geljekde suw çeşmeleriniň ýagdaýyna gözegçilik etmek üçin möhüm görkeziji bolup biljekdigini bellediler