Dünýäde halal önümlere isleg çalt ösýär

Bakuwda geçirilen Yslam Ösüş Bank toparynyň 2026-njy ýyldaky ýyllyk ýygnagynyň çäginde "Strategiki liderlik gepleşikleri - etiki halal işewürlik modelleri we töwekgelçilige garşy maliýeleşdirmek" atly panel sessiýasy guraldy Modern.az, Yslam Hyzmatdaşlyk Guramasynyň (SESRIC) statistika, ykdysady we jemgyýetçilik gözleg we okuw merkeziniň baş müdiri Zehra Zumrut Selçukyň 2026-njy ýylda dünýä ykdysadyýetiniň 1,7 göterim ösjekdigini çaklaýandygyny habar berdi Onuň pikiriçe, muňa garamazdan, 2023-2026-njy ýyllar üçin Yslam Hyzmatdaşlyk Guramasyna agza ýurtlar üçin ykdysady ösüş perspektiwalary has optimistik "Dünýä ykdysadyýeti dürli kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz bolsa-da, ýurtlarymyz ykdysady hyzmatdaşlygy güýçlendirmekden we bazar mümkinçiliklerini giňeltmekden peýdalanmagyny dowam etdirýärler. Bilelikde agza ýurtlarymyz dünýä bazarynyň takmynan 8 göterimini emele getirýär. Şonuň üçin ykdysady durnuklylygy we durnuklylygy üpjün etmek üçin maýa goýumlaryny, söwda we ösen hyzmatlary ösdürmegi dowam etdirmelidiris." Z. Selçuk bu ykdysadyýetleriň içerki islegiň we berk ykdysady binýadyň bardygyny aýtdy "Şol bir wagtyň özünde, uzak möhletli we hil taýdan ösüşi goldamak üçin ykdysady diwersifikasiýa, innowasiýa we sebit hyzmatdaşlygyny çuňlaşdyrmaga has köp üns berýärler" Saud Arabystanynyň Halal Önümlerini Ösdüriş Kompaniýasynyň (HPDC) baş maýa goýum işgäri Amin Alsaadi, halal pudagynyň dünýäde iň çalt ösýän sebitleriň biridigini aýtdy Onuň sözlerine görä, bu ösüşiň esasy sebäplerinden biri dünýädäki musulman ilatynyň sanynyň köpelmegi: "Bu, elbetde, halal önümlere bolan islegiň ýokarlanmagyna getirýär. Anotherene bir möhüm faktor halal ykdysadyýetine girýän pudaklaryň giňelmegi. Adatça halal esasan azyk we kepillendirilen önümleri aňladýardy. Häzirki wagtda egin-eşik, syýahatçylyk we beýleki ugurlarda işleýän telekeçileriň we kompaniýalaryň sany köpelýär. Şeýlelik bilen halal düşünjesi eýýäm köp pudaklary öz içine alýar." A.Alsaadi, sarp edijileriň hil baradaky garaşyşlarynyň hem üýtgändigini aýtdy "Häzirki wagtda sarp edijiler halal kepilnamany diňe bir talap hökmünde däl-de, iň pes standart hasaplaýarlar. Halal önümleri bazardaky beýleki önümler bilen deňeşdirýärler we has ýokary hilli garaşýarlar." HPDC işgäriniň pikiriçe, halal pudagyň ösmeginde tehnologiýa hem möhüm rol oýnaýar "Esasanam azyk senagatynda tehnologiýa öndürijilere halal däl maddalara halal alternatiwalary ösdürmäge mümkinçilik berýär. Mysal üçin, ozal haýwan çeşmelerinden alnan jelatin we kollagen önümleri indi täze tehnologiýalaryň kömegi bilen kömelekden we beýleki alternatiw çeşmelerden öndürilýär." A. Alsaadi halal pudagynyň geljegine täsir edýän möhüm faktorlaryň biri döwletiň goldawydygyny aýtdy: "Kompaniýalar, esasan, işlerinde maliýe girdejilerine ünsi jemlän hem bolsa, halal pudagyndaky ýurtlar bilen gyzyklanýan taraplaryň arasyndaky integrasiýany güýçlendirmek üçin hökümetiň goldawy möhümdir. Bu goldaw maýa goýumlarynda, tehnologiýalarda we beýleki ugurlarda görkezilmelidir" Malaýziýanyň Halal Ösüş Korporasiýasynyň (HDC) baş ýerine ýetiriji müdiriniň ýörite geňeşçisi we Dolandyryjylar geňeşiniň başlygy Hadi Hamzah, sarp edijileriň Malaýziýadaky halal önümlere bolan garaýşynyň beýleki musulman ýurtlaryndaky sarp edijilerden düýpgöter tapawutly däldigini aýtdy: "Şeýle-de bolsa, islendik ýurtda bolşy ýaly, bu ýerde hem sosial, hem ykdysady gün tertibi bar. Birnäçe onýyllyk mundan ozal Malaýziýada ilkinji halal şahadatnama resminamalary peýda bolanda, esasy mesele ynamdy. Sarp edijiler önümiň hakykatdanam halaldygyna ynanmak islediler. Timeöne wagtyň geçmegi bilen garaşylýan zatlar üýtgedi we halal ýagdaý ýeterlik däldi. Adamlar has ýokary hilli we goşmaça kepillikler talap edip başladylar." H. Hamzah, şol döwürde günbatar markalaryny goşmak bilen köp sanly halkara we transmilli kompaniýalaryň halal bazara girendigini aýtdy “Olar halal ülňüleri önümleriniň we hyzmatlarynyň bahasynyň teklibiniň bir bölegi etdiler Şeýlelikde, halal düşünjesi diňe bir dini talap hökmünde däl, eýsem hiliň, howpsuzlygyň we ygtybarlylygyň görkezijisi hökmünde hem kabul edilip başlandy Onuň sözlerine görä, Malaýziýada halal pudagyň ösüşi 1980-nji ýyllaryň ahyryndan, esasanam 2000-nji ýyllarda çaltlaşdy: "Bu ösüş gyzyklanýan taraplaryň islegi we halal bazaryň potensialyny görýän kärhanalar bilen baglanyşyklydy. Gyzykly, halal Musulman kompaniýalary diňe sertifikat bilen gyzyklanmadylar. Musulman däl kompaniýalaryň köpüsi halal ülňüleri durmuşa geçirmek üçin anyk çäreleri görüp başlady " Malaýziýanyň hem içerki potensialyny has netijeli ulanmaga synanyşandygyny belläp geçdi: "Halal önüm öndürijiler üçin täze mümkinçilikler döredildi, importyň ornuny tutýan önümleri öndürmek höweslendirildi we netijede Malaýziýanyň önümleri dünýä bazarlaryna çykyp başlady. Häzirki wagtda halal ykdysadyýet Malaýziýanyň jemi içerki önüminiň takmynan 10 göterimini tutýar. Halurtda halal şahadatnamasy bolan 12,000 töweregi kompaniýa işleýär Halkara Yslam Söwda Maliýe Korporasiýasynyň (ITFC) Amallar Baş müdiri Nazeem Noordali, halal ykdysadyýetiň eýýäm dünýä ykdysadyýetiniň esasy ugurlaryndan birine öwrülýändigini aýtdy "Dünýäde ýokary ösüş depgini bolan täze ykdysadyýetleriň we bazarlaryň emele gelýän döwründe yslam ýurtlary halal ykdysadyýetiň ösüşini ileri tutulýan ugur hökmünde kesgitlediler. Häzirki wagtda halal ykdysadyýetiň göwrüminiň takmynan 5,6 trillion ABŞ dollaryna ýetendigi habar berildi N.Nordaliniň pikiriçe, halal ykdysadyýet bilen yslam maliýeiniň arasynda berk baglanyşyk bar: "Şonuň üçin Yslam Hyzmatdaşlyk Guramasyna agza ýurtlar yslam maliýe we halal ykdysadyýeti ösdürmek üçin bilelikde işleýärler. Maksat diňe bir maliýe hyzmatlaryny giňeltmek bilen çäklenmän, halal ykdysadyýetiň dünýä derejesinde ösmegini goldamakdyr Baş direktor, hususy pudagyň mümkinçiliklerini giňeltmegiň, goşmaça höweslendiriş mehanizmleriniň döredilmeginiň we telekeçileriň halkara bazarlaryna çykmagyny aňsatlaşdyrmagyň möhümdigini aýtdy "Kärhanalara maýa goýumlaryna, maliýe çeşmelerine we täze bazarlara girmek üçin mümkinçilikleriň artmagy aýratyn möhümdir. Yslam maliýe we halal ykdysadyýetiň özara ösmegi agza ýurtlaryň ykdysady potensialyny güýçlendirip, dünýä halal bazarynyň mundan beýläk-de giňelmegine goşant goşup biler