Dünýä kuboklarynyň gyzykly taryhy - Gawadis gazet | Kipr habarlary

Futbol dünýäsiniň iň uly guramasy hasaplanýan FIFA dünýä çempionaty 23-nji gezek ABŞ, Kanada we Meksika tarapyndan geçiriler Dünýä çempionatynda galan 22 gurama köp gyzykly wakalara şaýat boldy. Dört ýyldan bir gezek geçirilýän kubok Ikinji jahan urşy sebäpli iki gezek kesildi Ilkinji gezek 1930-njy ýylda geçirilen kubokda 8 dürli ýurt ýeňiji bolup, Braziliýa 5 çempionlyk bilen öňde barýar FIFA-nyň şol wagtky prezidenti Jýul Rimetiň başlangyjy bilen başlanan we birneme öz ady bilen oýnan Dünýä çempionaty ilkinji gezek 1930-njy ýylda Urugwaý tarapyndan geçirildi we çempion boldy 1924-nji we 1928-nji ýyllarda geçirilen Olimpiýa çempionaty we 1930-njy ýylda garaşsyzlygynyň 100 ýyllygy sebäpli Urugwaý ýer eýesi hökmünde saýlandy. Europeanewropa toparlary ýoluň uzaklygy sebäpli bu karara garşy çykdylar Fransuz sportçysy Rimetiň tagallasy bilen bu kuboga diňe Europeanewropa ýurtlary, Belgiýa, Fransiýa, Rumyniýa we ugugoslawiýa gatnaşdy. 13 toparyň gatnaşan ilkinji dünýä çempionatynda ýer eýesi Urugwaý ýeňiji bolup, Argentinany 4-2 hasabynda ýeňdi 1930 kubogynda geçirilen soňky oýnuň emini Belgiýaly Jon Langenus kurtka we galstuk geýip meýdançada boldy Gurama 13 ýurt, saýlama oýunlarynda oýnamazdan, FIFA-nyň çakylygy bilen kuboga gatnaşdy Kuboga gatnaşýan Europeanewropa ýurtlary, gezelençlerinde palubalarda tälim aldylar Kubogyň iki ýarym final oýnunda Argentina ABŞ-ny, Urugwaý bolsa şol bir hasap bilen ugugoslawiýany 6-1 hasabynda ýeňdi Urugwaýda geçirilen ilkinji kubokdan soň Europeanewropanyň wekilleri kubogy öz ýurtlarynda guramak üçin işe başladylar FIFA-a ýüz tutan ilkinji ýurt bolan Italiýa 1934-nji ýyldaky dünýä çempionatyny gurnamaga hukuk gazandy Urugwaý 1934-nji ýylda Italiýa gatnaşmady, sebäbi Europeanewropa ýurtlary öz ýurtlarynda ilkinji kubok bilen gyzyklanmady Italiýa kubogyň taryhynda saýlama oýunlaryny oýnan ilkinji we ýeke-täk ýurt boldy Müsür dünýä çempionatyna gatnaşan ilkinji Afrika döwleti boldy Urugwaýda geçirilen ilkinji dünýä çempionatynda Argentina üçin oýnan Monti, Italiýanyň milli ýygyndysynda çykyş etdi Italiýa öý toparynyň çempion bolmak däbini dowam etdirdi 1938-nji ýyldaky dünýä çempionatyna Argentina gatnaşmady, sebäbi Amerikada we Europeewropada gezekli-gezegine geçirilmegi meýilleşdirilýän kubok Europeanewropa ýurtlary bolan Fransiýa yzyna berildi Dünýä çempionatyna 16 topar gatnaşsa-da, Gitler Awstriýa çozandan soň gatnaşyjylaryň sany 15-e düşdi Jerime urgusy bolmansoň, birinji tapgyrda iş wagtyndan artyk giden 5 oýnuň 3-si gaýtadan görkezildi Juzeppe Meazzanyň şortikleri ýarym finalda möhüm jerime alýarka ýykylan hem bolsa, pökgi geçirildi we finalda Italiýa Wengriýany 4-2 hasabynda ýeňmegi başardy Italiýanyň tälimçisi Witorio Pozzo dünýä çempionatynda yzly-yzyna iki gezek ýeňiji bolan ilkinji we ýeke-täk tälimçi boldy 1942 we 1946-njy ýyllarda edip bolmady Ikinji jahan urşunyň başlanmagy sebäpli 1942-nji we 1946-njy ýyllarda dünýä çempionaty guralyp bilinmedi 12 ýyldan soň Braziliýada geçirilen dünýä çempionatyna 13 ýurt gatnaşdy Ilkinji çempion Urugwaý nägileligini tamamlady we goňşy Braziliýada geçirilen ýaryşa gatnaşdy Türkiýe, maliýe kynçylyklary sebäpli saýlanjak ilkinji dünýä çempionatyna gatnaşyp bilmedi Angliýa dünýä çempionatynda ilkinji gezek çykyş etdi Hindistan 1950-nji ýylda aýakýalaňaç oýnamak baradaky haýyşy ret edilenden soň ýaryşa gatnaşmady 200 müňe golaý adamyň tomaşa eden Braziliýa-Urugwaý finalyndan soň Urugwaý çempion boldy. Hoster eýesi ýurduň janköýerleri uzak wagtlap münberdäki ýerlerini goýup bilmediler. 3 adamda ýürek agyry boldy, bir adam öz janyna kast etdi we bir hepde bäri ýas tutuldy Türkiýe 1954-nji ýylda Şweýsariýada ilkinji gezek dünýä çempionatyna gatnaşdy Saýlawda Ispaniýa bilen deňme-deň oýnan Türkiye ilkinji oýunda 4-1 hasabynda ýeňildi we ikinji oýunda 1-0 hasabynda ýeňiş gazandy. Ortaça ýüz tutma bolansoň, üçünji oýun Italiýanyň paýtagty Rimde geçirildi. Bu oýun 2-2 hasabynda deňme-deň tamamlananda, teňňe zyňyldy. Türkiýe italýan oglan Franko tarapyndan geçirilen pökgini gazandy we dünýä çempionatyna gatnaşmaga hukuk gazandy Milli ýygyndy 1954-nji ýyldaky dünýä çempionatynda geçirilen iki oýunda Günbatar Germaniýadan 4-1 we 7-2 hasabynda utuldy we Günorta Koreýany 7-0 hasabynda ýeňdi Suat Mamat, Türkiýäniň kubok taryhynda ilkinji pökgüsini tora girizdi Günbatar Germaniýa finalda Wengriýany 3-2 hasabynda ýeňip, çempion boldy Dünýä çempionaty 1954-nji ýylda Şweýsariýada ilkinji gezek teleýaýlym tarapyndan efire berildi Haçan-da Türkiýe Europeewropanyň ýerine Aziýa-Afrika toparyna goşulanda we Ysraýyla garşy oýnamaly bolanda, garşy çykdylar we saýlama oýunlaryna gatnaşmadylar Müsür, Efiopiýa, Taýwan, Koreýa, Indoneziýa, Müsür we Sudan hem yza çekilende, Ysraýyl oýun oýnamazdan kubok üçin saýlandy. FIFA oýun oýnamazdan kuboklara gatnaşmagy gadagan etdi. Ysraýyl Uels bilen ýüzbe-ýüz boldy we ýok edildi Taryhdaky ilkinji dünýä çempionaty pökgüsiz gutardy Duşuşyk Angliýa bilen Braziliýanyň arasynda boldy Braziliýa ilkinji gezek dünýä çempiony boldy Kubogy ilkinji gezek geçirilen yklymyň daşyndaky topar gazandy 1962-nji ýylda Çilide geçirilen dünýä çempionaty gaty ýiti boldy Çili bilen Italiýanyň arasynda bolup geçen oýundan soň, Çilidäki dükanlarda "italýanlara rugsat berilmeýär" diýen ýazgylar asyldy. Kubokyň ilkinji 12 oýnunda 37 oýunçy ýaralandy. Braziliýanyň ýyldyz futbolçysy Pele ikinji oýnunda şikes aldy we kubok bilen hoşlaşmaly boldy Çili futbolçysy Ramireziň kakasy Braziliýa bilen Çiliniň arasynda geçirilen oýunda "Sambaci" 4-2 hasabynda ýeňiş gazanyp, ýürek keselinden aradan çykdy Braziliýa finalda Çehoslowakiýany 3-1 hasabynda ýeňip, yzly-yzyna ikinji gezek kubogy aldy 4-nji final oýnunyň tolgunmasyna çydap bilmedik Braziliýaly janköýerler ýürek keselinden öldi FIFA-nyň Aziýa we Okean toparlary bilen atyşyk oýny oýnamak karary sebäpli Afrika ýurtlary 1966-njy ýyldaky dünýä çempionatyna gatnaşmady Kubok ýaryş başlamazdan ozal ekranyndan ogurlandy. Altyn kubok seýilgähde gazetlere örtülen tapyldy Bu telewizorda göni ýaýlymda görkezilen ilkinji kubokdy Angliýa finalda Günbatar Germaniýany 4-2 hasabynda ýeňdi we ilkinji we ýeke-täk kubogyny aldy Topy Angliýany finalda öňe süren üçünji pökginiň pökginiň çyzgydan geçendigi barada jedel boldy Çalyşmalar we sary-gyzyl kartoçkalar ilkinji gezek 1970-nji ýylda Meksika dünýä çempionatynda ulanyldy Ilkinji gezek ähli oýunlar göni ýaýlymda we reňkde görkezildi Gonduras-El Salwador oýnunda ýüze çykan wakalar goşunlaryň gatyşmagy bilen 100 sagat dowam eden çaknyşyklara sebäp boldy Braziliýa 4-1 hasabynda ýeňiş gazandy we Jýul Rimet kubogynyň baky eýesi boldy. Bu gurama soňra FIFA dünýä çempionatyna öwrüldi Braziliýanyň muzeýine alyp giden Jýul Rimet kubogy ogurlandy we tapylmady Braziliýanyň milli futbol tälimçisi Mario Zagallo, oýunçy we tälimçi hökmünde dünýä çempionatynda ýeňiji bolan ilkinji adam boldy 1974-nji ýylda Günbatar Germaniýada geçirilen dünýä çempionatynda bir türk emini ilkinji gezek sygyrdy Doğan Babacan, Günbatar Amerika-Çili duşuşygynda Günorta Amerikaly futbolçy Karlos Kaszelä görkezen gyzyl kartoçkasy bilen taryh ýazdy. Bu kartoçka dünýä çempionatynda görkezilen ilkinji gyzyl kartoçka boldy Dünýä çempionaty ilkinji gezek FIFA dünýä çempionaty ady bilen geçirildi we italýan heýkeltaraş Silwio Gazzaniga tarapyndan taýýarlanan täze kubok ulanyldy Zair dünýä çempionatynda taryhda derwezeçi çalşan ilkinji ýurt hökmünde ünsi çekdi Gaiti Ernst -an-Jozef dünýä çempionatynda doping tapylan ilkinji futbolçy hökmünde taryh ýazdy Gaitili futbolçy Sanon Italiýanyň milli ýygyndysynyň derwezeçisi Dino Zoffyň dünýä çempionatynda goly bilen halkara oýunlarynda bir pökgini geçirmezlik 1143 minutlyk rekordyny täzeledi Günbatar Germaniýa finalda Gollandiýany 2-1 hasabynda ýeňip çempion boldy 1978-nji ýylda ýer eýesi Argentinada häkimiýet başynda bolan huntanyň alyp barýan işleri we propagandasy ýaryşda yz galdyrdy Gollandiýaly ýyldyz futbolçysy anohan Kruýf bilen nemes Pol Breitneriň Argentinadaky syýasy ýagdaýa nägilelik bildirip kuboklara gatnaşmaýandygy öňe sürüldi. Soňra Kruýf özüne we maşgalasyna alnyp gaçylan synanyşyk sebäpli kuboga gatnaşmaýandygyny mälim etdi Ikinji tapgyr toparyndan çykmak üçin Braziliýa bilen bäsleşýän Argentina soňky oýunda Peruny 4 gol bilen ýeňmeli boldy. Myş-myşlara sebäp bolan oýunda "Tango oýunçylary" Peruny 6-0 hasabynda ýeňlişe sezewar etdi we indiki tapgyra çykmagy, soň bolsa kubogy almagy başardy 1982-nji ýylda Ispaniýada geçirilen dünýä çempionatynda FIFA gatnaşyjylaryň sanyny 16-dan 24-e ýetirdi Allhli yklymlaryň wekilçilik edilýän ilkinji kubogy boldy Al Algerir Günbatar Germaniýany 2-1 hasabynda ýeňip, Dünýä çempionatynyň taryhynda Europeanewropa toparyny ýeňen ilkinji Afrika döwleti boldy 1982-nji ýylyň iň köp gürlenen oýunlaryndan biri Günbatar Germaniýa bilen Awstriýanyň arasyndaky oýun boldy. 2-nji toparda bäsleşýän iki topar soňky oýunda duşuşdy. Germaniýa bilen Awstriýanyň bilelikde topardan çykmagy üçin nemesler 1-0 hasabynda ýeňiş bilen meýdançadan çykmaly boldular. Duşuşyk Germaniýa üçin 1-0 hasabynda ýeňiş bilen tamamlananda, iki topar bilen deň bal gazanan Al Algerir, oýny düzetmek sebäbine garşy çykdy, ýöne bu garşylyk netijesiz galdy 1982-nji ýylda Kuweýt toparynyň baş müdiri Şeýh Al Sabah Fransiýanyň 4-nji pökgüsine garşy çykmak üçin meýdança geldi. Şeýhiň bu gyzykly wakasyndan soň emin pökgini ýatyrdy Wengriýa kubok taryhynda iň uly ýeňiş gazanyp, Salwadory 10-1 hasabynda ýeňdi Topardaky 3 oýnuň hemmesini deňme-deň tamamlap, diňe bir gol tapawudy bilen indiki tapgyra çykan Italiýa 1982-nji ýyldaky dünýä çempionatynda ýeňiji bolmagy başardy. Italiýalylar finalda Günbatar Germaniýany 3-1 hasabynda ýeňdi etdi Kolumbiýa tarapyndan ýer eýeçiligini edilmegi meýilleşdirilýän 1986-njy ýyldaky dünýä çempionaty bu ýurt ykdysady kynçylyklar sebäpli yza çekilenden soň Meksikada berildi Uly ýer titremesinden ejir çeken Meksika ikinji gezek myhman almak üçin ýüz tutdy we kabul edildi Bu ýaryş bilen bir topardaky toparlar soňky oýunlaryny şol bir wagtda oýnar Marokko kubok taryhynda öz toparyny ilkinji bolup alan Afrika döwleti boldy Çärýek finalda Argentinanyň ýyldyz futbolçysy Diego Armando Maradonanyň eli bilen Angliýa garşy geçiren pökgüsi, ýaryşyň iň köp çekilen mowzugy boldy. Bu maksat soň "Taňrynyň eli" diýlip atlandyryldy Maradonanyň şol oýunda topy ýarymgoragdan top alyp, iňlisleriň öňünden süýşmegi kubok taryhynda iň gowy gollaryň biri hasaplandy Häzirki wagtda stendlerde ulanylýan “Meksika tolkuny” bu ýaryşda peýda boldy Argentina Günbatar Germaniýany 3-2 hasabynda ýeňip, ikinji gezek çempion boldy Meksikadan soň Italiýa kubogy ikinji gezek kabul etdi Tournamentaryşyň garaşylmadyk topary bolan Kamerun, Kolumbiýany ýok edip çärýek finala çykan ilkinji Afrika döwleti boldy Kamerunda oýnan 38 ýaşly Rojer Milla, Rumyniýa garşy 2 pökgi geçirenden soň "General" derejesine eýe boldy Naplesdäki Argentina bilen ýer eýesi Italiýanyň arasyndaky oýunda käbir italýan janköýerleri Napolini A Seriýa çempionatynda alyp baran Maradonany goldady Italiýaly derwezeçi Walter Zenga 517 minut bilen Dünýä çempionatynyň oýunlarynda iň uzak wagtlap arassa kagyzlary saklaýan derwezeçi boldy Günbatar Germaniýa finalda Argentinany 1-0 hasabynda ýeňip, çempion boldy Günbatar Germaniýanyň milli futbol tälimçisi Franz Bekkenbauer, Braziliýaly Zagallodan soň oýunçy we tälimçi hökmünde dünýä çempionatynda ýeňiji bolan ikinji adam boldy 1994-nji ýylda ABŞ-da geçirilen dünýä çempionatynda iň görnükli wakalar, doping sebäpli Argentinaly futbolçy Maradonanyň ýurtdan çykarylmagy we Kolumbiýaly futbolçy Eskobaryň öz maksady sebäpli öz ýurdunda öldürilmegi boldy ABŞ oýnunda öz pökgüsini tora girizen we toparynyň ýok edilmegine sebäp bolan kolumbiýaly Andres Eskobaryň öldürilmegi futbol dünýäsini sarsdyrdy 1994-nji ýylda ilkinji gezek çempion ýurt jerime urgularyndan soň kesgitlenildi Braziliýa 24 ýyldan soň 0-0 hasabynda deňme-deň tamamlanan soňky oýunda Italiýany 3-2 hasabynda ýeňip, bagtly netijä geldi Rus futbolçysy Oleg Salenko, Russiýanyň Kameruny 6-1 hasabynda ýeňen oýnunda 5 pökgi geçirip, iň köp pökgi geçiren oýunçy boldy 1998-nji ýylda Fransiýada geçirilen dünýä çempionatynda toparlaryň sany 24-den 32-e çenli artdy Dünýä çempionatynda altyn maksat programmasy 1990-njy ýylda ugugoslawiýa üçin bir pökgi geçirenden soň, Robert Prosinecki 1998-nji ýylda Horwatiýa üçin bir pökgi geçirdi. Kaýserispor bilen Denizlisporyň tälimçisi bolan Prosinecki, kubok taryhynda iki ýurduň milli ýygyndylary üçin bir pökgi geçiren ilkinji futbolçy boldy Nemes Lotar Mattaus dünýä çempionatynda 25-nji oýnuny oýnap, rekord goýdy Teamer eýesi we iň soňky çempion finalda Dünýä çempionatynyň taryhynda ilkinji gezek duşuşdy. Hoster eýesi Fransiýa soňky çempion Braziliýany 3-0 hasabynda ýeňip, taryhynda ilkinji çempionlygy gazandy 2002 Japanaponiýa-Günorta Koreýa 2002-nji ýylda Günorta Koreýada we Japanaponiýada geçirilen bu ýaryş iki ýurt tarapyndan ilkinji gezek bilelikde guraldy. Bu ýaryş Aziýada geçirilen ilkinji kubok hökmünde hem taryh döretdi Türkiýe ikinji gezek gatnaşan we dünýäde üçünji orny eýelän dünýä çempionatynda taryhy üstünlik gazandy 1954-nji ýylda Şweýsariýada çempion bolan Germaniýa tarapyndan 2 oýunda ýeňilen Türkiye, 2002-nji ýylda çempion bolan Braziliýa ýene 2 oýunda ýeňildi. Şeýlelikde, milli ýygyndy, gatnaşan iki dünýä çempionatynda diňe çempion toparlara garşy utuldy Iň soňky dünýä çempion toparynyň saýlama oýunlaryny oýnamazdan göni gatnaşmagy baradaky düzgün soňky gezek ulanyldy. Fransiýa kubogy saýlanman gatnaşan iň soňky çempion boldy Goragçy çempion Fransiýa, bir pökgi geçirmän kubokdan aýryldy Braziliýa Germaniýany 2-0 hasabynda ýeňip, bäşinji gezek çempion boldy 2006-njy ýylda Germaniýada geçirilen dünýä çempionatynda iň köp gürlenýän tema, Zinedin Zidanyň Italiýa bilen Fransiýanyň arasyndaky finalda italýan futbolçysy Marko Materazzi bilen kellesi Bu wezipeden soň Zidan gyzyl kartoçka aldy we Italiýa jerime urgusynda 5-3 hasabynda ýeňiş gazanyp çempionlyk adyna eýe boldy Bu ýaryş bilen altyn-kümüş maksatlar ýatyryldy Braziliýa dünýä çempionatynda yzly-yzyna 11 oýunda ýeňiş gazanan ilkinji topar boldy Soňky 16 tapgyrda Nýurnbergde oýnan Portugaliýa-Gollandiýa oýny kubogyň taryhynda iň köp kartoçka bilen 12 sany sary kartoçka we 4 sany gyzyl kartoçka bilen oýnuň adyny aldy, bularyň hemmesi ikinji sarydy. Bu oýun futbol edebiýatyna girdi “Nýurnberg söweşi” hökmünde tanalýar 2010-njy ýylda Günorta Afrikada geçirilen dünýä çempionaty bilen Afrika bu esasy guramany ilkinji gezek kabul etdi 2010-njy ýyldaky dünýä çempionatynda iň täsir galdyryjy waka "Wuwuzela" boldy. Günorta Afrika mahsus bolan bu ýel guraly, oýnaýan gaty sesi sebäpli telewizora tomaşa edýän tomaşaçylaryň ünsüni özüne çeken hem bolsa, oýunlarda 90 minut ulanyldy Ispaniýa 2010-njy ýylda Günorta Afrikada taryhynda ilkinji çempionlygyny gazandy. Wisente del Boskäniň ýolbaşçylygyndaky "Matadors" finalda Gollandiýany 1-0 hasabynda ýeňdi Braziliýa 2014-nji ýylda öz öýünde geçirilen guramada taryhy ýeňlişe sezewar boldy "Sambacılar" ýarym finalda janköýerleriniň öňünde Germaniýadan 7-1 hasabynda utuldy we taryhynda ilkinji gezek 7 pökgi bilen meýdançadan çykdy Häzirki çempion Ispaniýa 2014 dünýä çempionatynyň toparçasynda ýok edilmekden saklanyp bilmedi Germaniýa, soňky oýnuň goşmaça wagtynda Argentinany 1-0 hasabynda ýeňip, 4-nji çempionlygyny gazandy Europeanewropa topary ilkinji gezek Amerikada geçirilen ýaryşda çempion boldy 2018-nji ýylda Russiýa tarapyndan gurnalan bu ýaryş Gündogar Europeewropada geçirilen ilkinji dünýä çempionaty boldy Gorag çempiony Germaniýa toparynda iň soňky orny eýeledi we ýaryş bilen ir hoşlaşdy Müsürli derwezeçi Essam El Hadary 45 ýaşynda dünýä çempionatynda iň garry futbolçy boldy Fransiýa finalda Horwatiýany 4-2 hasabynda ýeňip, ikinji kubok adyny aldy Fransiýanyň milli futbol tälimçisi Didier Deschamps hem oýunçy, hem tälimçi hökmünde dünýä çempionatynda ýeňiji bolan üçünji oýunçy boldy Europeanewropa toparlary kubok çempionatynda yzly-yzyna 4-nji gezek ýeňiji boldular 2022-nji ýylda Katar tarapyndan gurnalan bu ýaryş Arap ýarym adasynda geçirilen ilkinji dünýä çempionaty boldy Öňki guramalardan tapawutlylykda Katar 2022, ýurduň yssy howa şertleri sebäpli iýun-iýul ýerine derek noýabr we dekabr aýlarynda geçirildi Lionel Messiniň ýolbaşçylygyndaky Argentina, adaty wagtda 2-2 deňlikde we goşmaça wagtda 3-3 hasabynda deňme-deň tamamlanan finalda Fransiýany 4-2 hasabynda ýeňdi we üçünji gezek Dünýä çempionatynda ýeňiji boldy Messi karýerasyndaky ilkinji dünýä çempionatynda ýeňiji boldy. Footballyldyz futbolçysy dünýä çempionatynda taryhda iki gezek "Altyn top" gazanan ilkinji oýunçy boldy Marokko kubok taryhynda ýarym finalda oýnan ilkinji Afrika döwleti bolmagy başardy