"Gigantlar köşgi" -niň yzynda: Azik taýpasyndan alp ata-babalarymyza barýan ýol

Jabraýil etrabynda "Aýralyk köşgi" diýilýän gadymy şäherçäniň ady näme? Aslynda, çagalygymdan ene-atamdan eşiden "Gigantlar köşgi" sözleri meniň ünsümi çekdi. Bir seretseň, ertekilerde we rowaýatlarda okan we eşiden ägirtlerim we ägirtler maňa göründi Esasy nokada geçeliň. "Gigantlar köşgi" ady bilen giňden tanalýan "Gigantlar köşgi" gowagy hakykatdanam müňlerçe ýyl bäri sesleri eşidilýän mifiki gorkunç, elhenç, kannibalistik jandarlaryň ýaşaýan ýeri boldumy? "Köşk" sözi begleriň, hanlaryň we patyşalaryň ýaşaýan jaýlaryny - binalary aňladýar. Şeýlelik bilen, meseläni çözmek üçin bir yşarat gelýär. Adamzadyň iň gadymy ilatly ýerlerinden biri bolan Jabraýil etrabyna goňşy sebit hasap edilip bilinjek Hojavand etrabynyň Azik obasynyň çägindäki Azik gowagy. Gadymy ata-babalarymyz 350-400 müň ýyl mundan ozal, hatda 1-1,5 million ýyl ozal paleolit ​​döwrüne degişli daş asyry mesgeni bolan Azik gowagynda ýaşaýardylar. Şeýlelik bilen, ata-babalarymyz gadymy mesgen bolan Gobustan, Azik, Aşabi-Kahf, şeýle hem Dagtumalardaky "Gigantlar köşgi" bolan Azerbaýjanyň dürli burçlarynda ýaşapdyrlar AZERTAC, bu pikirleriň filologiýa ylymlarynyň doktory, dosent Şakir Albaliýewiň "Gigantlar köşgi - dag ata-babalarymyzyň mesgeni" atly makalada bardygyny habar berýär. Makalany hödürleýäris Muňa meňzeş bir meňzeşlik we deňeşdirme getirmek isleýärin. Häzirki wagtda Azerbaýjanda bolşy ýaly, biri-birine ýakyn ýa-da administratiw territoriýa bölümimiziň dürli ýerlerinde uzak aralyklarda ýerleşýän aýratyn etrap we şäher görnüşli uly ilatly nokatlarymyz bar, edil şonuň ýaly, gadymy döwürlerde-de ýurduň dürli burçlarynda biri-birine has az bagly bolan gowak görnüşli gadymy ilatly ýerler bar. Azik gowagynyň ýaşaýjylary we "Gigantlar köşgünde" ýaşaýan ägirtler bilen ýakyn goňşuçylyk gatnaşyklary bolup bilerdi. Başgaça aýdylanda, azik taýpasy bilen "Gigantlar köşgi" jemgyýetiniň arasynda özara ykdysady we medeni gatnaşyklaryň bolmagy tebigy zatdy. Azik ady gadymy türk az (as) taýpalarynyň adyna esaslanýar. "Kitabi-Dade Gorgud" -da taýpa birleşikleri bolan Uçok we Bozoh taýpalary bolansoň, Garabag-Zangazur sebitinde Azik - Uzuh ("Aýralyk köşgi" mysalynda) taýpa gatnaşyklary bolmagy tebigy zat. Indi bolsa "Gigantlar köşgünde" "Div" sözleminiň manysyna düşündim. Häzirki wagtda-da göçme manyda we göçme manyda ullakan adamlary äpet adam diýip atlandyrýarys ýa-da beýle adamyň ägirt ýa-da aagondarhadygyny aýdýarys. Halkymyzyň epiki-mifiki gahrymany Koroglunyň äpet keşbi ýaly ullakan keşbini göz öňüne getirýäris we janlandyrýarys. Şonuň üçin "Gigantlar köşgi" aňlatmasy äpet adamlara meňzeş köşk - ýaşaýyş jaýyny aňladýar. Şuňa meňzeş göçme many, bir aýagyny Arazyň bu tarapyna goýup, beýleki aýagyny Arazyň beýleki tarapyna goýup, ädimleri bilen ullakan derýany "garyşdyryp" bilýän mifiki we ajaýyp jandarlardyr Zumrud Mansimowanyň doktorlyk dissertasiýasynda ägirtleriň adamdygy hakda okaýarys: "Birnäçe halkyň miflerine görä, ägirtler uly bedenli we adaty adamlar ýaly ýaşaýar. Käbir halklaryň miflerinde (mysal üçin Norwegiýa mifleri) ägirtler beýik we zalym. Şeýle-de bolsa, käbir grek miflerinde ýaşaýarlar Alymyň pikirlerinden ýene bir gezek görşümiz ýaly, ägirtler monolit, ullakan bedenli ullakan adamlar we olar edil adaty adamlar ýaly ýaşaýarlar. Şol bir wagtyň özünde, grek miflerinde ägirtleriň daglarda ýaşaýan parahatçylykly adamlardygy (Dağtumas daglaryndaky Gigantlar köşgüniň mysalynda) ägirtler bilen adamlaryň arasyndaky meňzeşlik baradaky pikirlerimizi tassyklaýar Gigantlaryň beýikligi baradaky pikir barada aýdylanda bolsa, "mifiki pikirlenişde ägirtleriň keşbiniň işiniň üýtgemegi - oňyn tarapdan negatiw jemgyýetiň ösüşi bilen baglanyşykly" görnüşinde düşündirilýär. Şu nukdaýnazardan Z. Mansimowa "ägirtler ýamanlyk bilen ýamanlyk bilen düýbünden baglanyşykly däl, oňyn taraplary bolan mif-rowaýat jandarlarydyr" diýip ýazýar Elbetde, bu pikirler ägirtleriň keşbiniň mifiki pikirlenişdäki ornuny kesgitleýär, gadymy döwürlerde bir million ýyl mundan ozal dowam edip gelýän "Gigantlar köşgi" gowagynyň ägirtleriniň metafora ady bilen tanalýanlarynda, olaryň oňyn we hoşniýetli wezipeleri bar. Başgaça aýdylanda, ägirtler erbet, negatiw görnüş, erbet güýç hökmünde görünýär hereketleri taryhdaky has soňraky ösüş döwürleri bilen baglanyşyklydy. Şunuň bilen baglylykda, adamlaryň ata-babalaryna ägirtler diýmegi we ýaşaýyş jaýlaryny "Gigantlar köşgi" diýip ykrar etmegi, ägirtleriň köne pikirlenişinde hoşniýetli jandarlardygyny görkezýär. Otherwiseogsam, adamlar hiç haçan ata-babalaryny mifiki pikirlenişdäki negatiw gahrymanlar bilen deňeşdirmezler, göçme manyda olara negatiw görnüşler diýerler. Her kimiň kakasyna (ýa-da ejesine), atasyna ýa-da atasyna mukaddes derejede baha bermäge synanyşşy ýaly, adamlar üçin ata-babalaryny hoşniýetli mifiki jandarlar diýip häsiýetlendirmek we atlandyrmak tebigy zat Akademik Tofig Hajyýewiň terjime eden Bolgar-tatar şahyry Mikaýil Baştunyň "Şan gizi dastani" -inden okaýarys: Epiki tekstden ägirtleriň-gahrymanlaryň ägirtler diýlip atlandyrylýandygy we bu ägirtler-alplaryň häsiýetlerine görä oňyn we otrisatel görnüşlere bölünýändigi aýdyňdyr. Şeýlelik bilen, mifiki pikirlenişde polo positiveitel ugurdan negatiw keşbe öwrülen ägirtler epiki-çeper pikirlenişde şol bir alamatlar bilen häsiýetlendirilýär: erbet ägirtler gowy ägirtler bilen birlikde suratlandyrylýar Gysgaça aýdanymyzda, sesleri we soraglary biziň eýýamymyzdan ýüzlerçe müň ýyl ozal dörän "Gigantlar köşgi" gowagynyň ýaşaýjylary, köne mifiki pikirlenişde ýagşylygyň beýany hasaplanýan ägirtleriň keşbinde atalarymyz - dag çopanlarydy 2026 © AZERTAC. Awtorlyk hukugy goralandyr. Maglumatyň ulanylyşy giperlink bilen görkezilmelidir