Ermeniler kime ses berer? - Deputatlarymyzdan gyzykly çaklamalar

Ermenistandaakyn geljekde Ermenistanda geçiriljek saýlawlar ýurduň içindäki syýasy bäsdeşlik we sebitiň geljekdäki syýasy ýoly bilen ýakyndan gyzyklanýar. Saýlaw kampaniýasynyň fonunda, revançist bilen parahatçylyk gün tertibini goraýan güýçleriň arasyndaky ideologiki gapma-garşylygyň ermeni jemgyýetinde has aýdyň görülýändigi habar berildi. Mowzugyň ýerlikliligini göz öňünde tutup, Modern.az bu mesele boýunça deputatlaryň pikirlerini öwrendi: Javanwaşir Feýziýew - Ermenistandaky jemgyýetçilik we syýasy ýagdaýa ýakyndan gözegçilik edýärin. Saýlawdan öňki propaganda iň yssy döwre gadam basdy. Agressiw daşarky gatyşmalar propaganda döwründe bolup geçdi. Hususan-da, Russiýa Ermenistandaky ýagdaýa syýasy töwerek derejesinde-de, propaganda metbugatynda-da gatyşdy we bu synanyşyklar henizem dowam edýär. Şeýle-de bolsa, Russiýanyň edýän tagallalary Ermenistanda orsýetçi syýasy güýçleriň tarapdarlarynyň sanyny artdyrmagyna ýol bermeýär Paşinýanyň hökümeti ruslar tarapyndan goldanýan syýasy güýçleri wagtal-wagtal paş edýär we netijede olaryň pikir soraýyşlary peselýär. Mysal üçin, saýlawdan 3 aý öň geçirilen pikir soralyşykda Paşinýanyň reýtingi bary-ýogy 30%, emma şu günki pikir soralyşyklar bu sanyň 60% -den ýokarydygyny görkezýär. Saýlawlarda Paşinýanyň ýolbaşçylygyndaky "Raýat şertnamasy" partiýasynyň ýeňiş gazanjakdygyny aýtmak mümkin. Häzirki wagtda Paşinýanyň tarapdarlary beýleki garşydaşlaryndan has köp ses almak üçin däl-de, täze parlamentde konstitusiýa köplügini gazanmak üçin işleýärler. Meniň pikirimçe, saýlawlarda konstitusiýa köplügini almak we özbaşdak partnýor bolmazdan hökümet gurmak mümkinçiligi hem bar. Şeýle ýagdaý ýüze çyksa, Ermenistanda reformalaryň amala aşyrylmagy üçin ýol açylar. Şeýle ýagdaý Azerbaýjan bilen parahatçylyk şertnamasynyň baglaşylmagyna oňyn täsir eder. Täze hökümetiň şu ýyl konstitusiýa özgertmelerini durmuşa geçirjekdigine we bu sebitde döwletara diplomatik we syýasy-ykdysady gatnaşyklaryň janlanmagyna sebäp boljakdygyna ynanýaryn. Bu prosesleriň hemmesi diňe sebit derejesinde däl, umuman asewraziýa derejesinde syýasy we ykdysady-täjirçilik ugurlarynda ýüze çykar. Täze ulag-tranzit ugurlarynyň açylmagy Gündogar-Günbatar we Demirgazyk-Günorta ugurlardaky ykdysady işjeňligi güýçlendirer we bu asewraziýa masştabynda geo-syýasy ileri tutulýan ugurlaryň täze we üstünlikli emele gelmegine sebäp bolup biler. Kamran Baýramow - Ermenistanda saýlaw kampaniýasy we häzirki jemgyýetçilik-syýasy ýagdaý ýurduň içerki dinamikasy we Günorta Kawkazyň täze geosyýasy hakykatlary taýdan örän möhüm tapgyra gabat gelýär. Sebitdäki prosesleri ýakyndan yzarlaýan analitik oňa bir bölekden seretse, bu saýlawlar diňe bir hökümet çalşygy däl, eýsem Ermenistanyň geljekki daşary syýasy ugruny we sebitdäki ýagdaýyny kesgitlemek wezipesini ýerine ýetirýär. Häzirki hökümetiň çynlakaý administratiw çeşmeleri bar we saýlawçylary Günbatar bilen integrasiýa, delimitasiýa prosesini dowam etdirmek we ykdysady gatnaşyklary giňeltmek ýaly taslamalar bilen hakyky parahatçylygyň mümkinçiligine ynandyrmaga synanyşýar. Reýtingi öňki ýyllar bilen deňeşdirilende peselse-de, henizem bagtly partiýalardan biri, sebäbi öňünde hakyky we ýerlikli alternatiwa ýok Gaýtadan işleýän we rus tarapdar güýçleriň esasy argumenti, hökümetiň parahatçylyk syýasatyny "eglişik we ýeňliş" diýip häsiýetlendirmek. Jemgyýetiň milli duýgularyny dolandyrmaga synanyşýarlar. Paşinýanyň dolandyryşynyň dowam etmegi ýa-da şuňa meňzeş ugurda güýçleriň ýeňmegi Günbataryň sebite aralaşmagynyň möhüm şertidir. Beýleki tarapdan, Moskwa Ermenistanyň orbitasyndan doly aýrylmagyny islemeýär we saýlawlar arkaly ereerewanda has dolandyrylýan, wepaly we günbatara garşy hökümet gurmaga synanyşýar. Paşinýan ýa-da oňa ýakyn güýçler saýlawda üstünlik gazansa, bölmek we bölmek prosesi Azerbaýjan bilen başlandy, şeýle hem parahatçylyk şertnamasy gepleşikleri dowam etdiriler. Bu ssenariýada, Ermenistanyň Azerbaýjanyň territorial bitewiligini doly ykrar etmek we konstitusiýa üýtgetme (Azerbaýjana garşy territorial talaplaryň ýatyrylmagy) ugrunda ädim ätmek ugry saklanyp bilner. Radikal milletçi ýa-da orsýetçi güýçler häkimiýete gelse, Azerbaýjan bilen gatnaşyklarda çynlakaý "doňmak" ýa-da yza gaýtmak döwri başlap biler. Täze gelen güýçler şu wagta çenli gazanylan şertnamalary sorag astyna alyp bilerler Sewinj Fataliýewa - Saýlaw kampaniýasynda özara aýyplamalar, maglumat göreşi, syýasy dawa we dartgynlylygyň fonunda bolup geçýär. Häkimiýetlerden nägileligiň ýokarydygyna garamazdan, ermeni jemgyýeti revanhist ritorikadan we radikalizmden gaty ýadady. Köp raýat Paşinýany tankytlasa-da, köne syýasy elitanyň häkimiýete gaýdyp gelmeginden gorkýarlar. Saýlawlaryň öňüsyrasynda Russiýanyň adaty gurallary ulanýandygyny görýäris. Bular syýasy basyş, maglumat kampaniýalary, Russiýa ýakyn syýasy toparlary goldamak we Ermenistanyň ykdysady garaşlylygyny ýatlatmak. Emma bu gurallaryň täsirliligi öňküsi ýaly däl. Azerbaýjan üçin esasy mesele geljekki premýer-ministriň şahsyýeti däl. Esasy sorag şu: Ermeni syýasy ulgamy biziň ýurdumyza garşy territorial talaplardan ýüz öwürmäge, Konstitusiýa üýtgetmeleri girizmäge we halkara hukugynyň ýörelgelerine esaslanýan parahatçylyk etabyny tamamlamaga taýynmy? Bu, saýlawlaryň esasy netijesi bolar. Saýlawlardan soň Nikol Paşinýan häkimiýet başynda galsa, parahatçylyk etaby dowam eder Nigar Mammadowa - Ermenistanda geçirilen saýlaw kampaniýasynda syýasy göreş sosial-ykdysady maksatnamalara garanyňda sebitdäki ýagdaý we parahatçylyk prosesi boldy. Hökümet wekilleri Azerbaýjan bilen gatnaşyklary kadalaşdyrmagyň we sebitde uzak möhletleýin durnuklylygy üpjün etmegiň möhümdigini aýdýarlar, oppozisiýa hökümeti milli bähbitler üçin eglişik etmekde aýyplaýar. Şeýle-de bolsa, pikir soralyşyklaryň we derňewleriň köpüsinde dolandyryjy güýç Nikol Paşinýanyň ýolbaşçylygyndaky Raýat şertnamasy öňdebaryjy hasaplanýar. Manyöne köp çeşmeler onuň ýeňşiniň hökman köplügi aňlatmaýandygyny we karar berilmedik saýlawçylaryň köpdügini görkezýär. Oppozisiýanyň ykbaly, karar berilmedik saýlawçylaryň özüni alyp barşyna we gatnaşmagyna baglydyr. Sebitleýin saýlawlar diňe bir Ermenistan üçin däl, eýsem tutuş Günorta Kawkaz üçinem möhüm tapgyr hasaplanýar. Şeýlelik bilen, saýlawyň netijeleri parahatçylyk etabyny dowam etdirmek ýa-da täzeden gurmak çemeleşmesiniň arasynda saýlama hökmünde görülýär. Paşinýan ýeňiş gazansa, parahatçylyk şertnamasy boýunça gepleşikler dowam eder. Daşary syýasatda deňagramlylyk ileri tutuljak ýaly. Saýlawdan soň dörediljek hökümet tarapyndan saýlanan syýasy kurs Azerbaýjan-Ermenistan gatnaşyklarynyň ösüş dinamikasyna gönüden-göni täsir eder. Netijeler jedelli bolsa ýa-da içerki syýasy krizis ýüze çyksa, parahatçylyk etabyna däl-de, içerki syýasata has köp üns berler Nasib Mahamaliýew - Elbetde, Ermenistanda saýlaw prosesini metbugat arkaly yzarlaýaryn. Hakykat, bir ýurduň kanun çykaryjy organyny döretmek däl-de, tutuş Günorta Kawkaz sebitiniň howpsuzlygy we geljegi barada. Saýlawlar ýakynlaşdygyça ermeni jemgyýetindäki dartgynlyk ýokarlanýar, käbir ýagdaýlarda jemgyýetçilik we syýasy durnuksyzlyk we gapma-garşylyklar ýüze çykýar. Syýasy garşydaşlar biri-birini dönüklikde we dürli daşary ýurt güýçlerinde işlemekde aýyplaýarlar. Hatda tussag edilýär. Bularyň hemmesi Günorta Kawkaz üçin çynlakaý geosyýasy bäsleşigiň bardygyny görkezýär. 7-nji iýunda geçiriljek saýlaw 200 ýyllyk bäsleşigiň iň ýokary nokady bolup biler. Häzirki ýagdaýa görä, ermeni halkynyň Paşinýana ses berjekdigini aýdyp bileris. Şol bir wagtyň özünde, saýlawdan soň ýeňilen partiýadan bidüzgünçilikler, gapma-garşylyklar we prowokasiýalar garaşylýar. Oppozisiýanyň häkimiýet başyna gelmegi (men muny aradan aýyrýaryn) sebitdäki dartgynlygyň ýokarlanmagyna we Ermenistan bilen şu wagta çenli baglaşylan şertnamalaryň bozulmagyna sebäp bolup biler. Bu asla islenmeýär, umuman sebit üçin howply. Parahatçylyk etabyny we ykdysady hyzmatdaşlygy dowam etdirmek biziň we ermeni halky üçin zerurdyr Fariz Ismaýilzade - Elbetde, men bu prosesleri yzarlaýaryn we ideologiki göreş bar. Başgaça aýdylanda, bu diňe bir parlament saýlawlary barada däl. Umuman, Ermenistanyň geljegi we onuň ideologiki binýady üçin göreş bar. Başgaça aýdylanda, revançistler ideologiýasy bilen goňşulara ýigrenç ideologiýasy bilen barlyşyk we parahatçylyk ideologiýasynyň arasynda göreş bar. Ermeni jemgyýetiniň ideologiki binýady we milli aýratynlygy soňky 100 ýylda şowinizm, milletparazlyk we ýigrenç esasynda guruldy. Indi Paşinýan muny üýtgetjek bolýar we bu gaty aýgytly söweş. Oňa garşy birleşen ýygnak, oppozisiýa, diaspora we oligarhlar hem şol ýigrenç ideologiýasyny gorap saklamaga synanyşýarlar