Okean güni: Suwuň gowşak dünýäsi Hazar deňzinden merjen gaýalaryna çenli goraga mätäç

Bu gün tebigy ekosistemalaryň gowşaklygy barada gürrüň berýän taslamalar aýratyn ähmiýete eýe bolup, şolaryň biri Almaty şäherinde geçirilen we güýzde Astanada görkezilmäge taýýarlanýan “Görünmeýän dünýä: Suw astyndaky şäher” halkara sergisi boldy. Sergi merjen gaýalaryny tygşytlamagyň taryhyny Gazagystanyň seýrek haýwanlary baradaky hekaýa bilen birleşdirip, ummanlaryň ykbalynyň we ýerli ekosistemalaryň ýagdaýynyň biri-biri bilen gönüden-göni baglanyşyklydygyny ýada saldy Sergi, Iňlis laboratoriýasy Coral Spawning International we Seýşel, Tebigat Seýşel adalarynda daşky gurşaw guramasynyň alymlarynyň gatnaşmagynda amala aşyrylan “World Unseen: Coral Matchmaking” halkara inisiatiwasynyň bir bölegi boldy. Taslama howanyň üýtgemegi sebäpli çalt ýitip barýan merjen gaýalaryny tygşytlamaga bagyşlanýar Merjen süýdemmesi ýylda birnäçe gezek ýüze çykýar we köp faktorlara - suwuň temperaturasyna, aýyň fazalaryna we daşky gurşaw şertlerine baglydyr. Merjenlere genetiki dürlüligi saklamaga we howanyň üýtgemegine çydamlylygyny ýokarlandyrmaga kömek etmek üçin alymlar aslynda olar üçin iň oňat tohum jübütlerini saýlaýarlar. Merjenleriň köpelmegine we ösüşine gözegçilik etmek üçin gözlegçiler taslamanyň hyzmatdaşy Canon-dan häzirki zaman surat we wideo tehnologiýalaryny ulanýarlar. Laboratoriýada we göni okeanda surata düşürmäge mümkinçilik berýär we emele gelen suratlar alymlara rifleriň köpelişini we ýaşaýyş siklini yzarlamaga we işleriniň netijeliligine baha bermäge kömek edýär Gözlegçileriň bellemegine görä, soňky ýarym asyryň dowamynda dünýä merjen gaýalarynyň ýarysyny ýitirdi. Şol bir wagtyň özünde, deňiz görnüşleriniň üçden birine golaýy ýaşaýar we ummanlaryň ekologiki deňagramlylygyny saklamakda möhüm rol oýnaýar Sergä gelenler diňe bir dünýä ummanlarynyň problemalary barada däl, eýsem Gazagystanyň tebigy ekosistemalarynyň gowşaklygy barada hem öwrenip bilerler. Sergide Hazaryň möhüriniň, seýrek suw guşlarynyň we haýwanlarynyň, balyklarynyň, şeýle hem diňe ýurtda bar bolan endemikleriň suratlary görkezildi, mysal üçin Gazagystanyň Gyzyl kitabyndan seýrek amfibiýa bolan Semireçensk gurbagasy Zoologiýa institutynyň geografiki maglumat ulgamlary we Eartheriň uzakdan duýulmagy bölüminiň müdiri Dmitriý Malahowyň belleýşi ýaly, köp adamlar bu görnüşleriň tebigat üçin ähmiýetine ähmiýet bermeýärler "Peýdasyz haýwan ýa-da ösümlik ýok. Ekosistemadaky ornuna düşünmesek, bu diňe bilimimiziň ýoklugyny görkezýär" -diýdi Dmitriý Malahow Onuň sözlerine görä, ýerde-suwda ýaşaýanlar daşky gurşawyň ýagdaýynyň özboluşly görkezijisidir. Suwuň hiline we hapalanmagyna duýgurlygy sebäpli daşky gurşawyň zaýalanmagyna ilkinji bolup jogap berdiler Serginiň aýratyn aýratynlygy, görüşi pes adamlar üçin elýeterlilik boldy. Eksponatlaryň käbiri merjenleriň şekillerine göni degip we gurluşyny duýup bilýän relýef çap görnüşinde ýasaldy Hindi ummanynda merjen gaýalaryny gorap saklamak we Gazagystanda seýrek duş gelýän görnüşleri goramak umumy bir maksat - planetanyň biodürlüligini goramak. Bütindünýä ummanlar güni bolsa muny ýatlatmak üçin niýetlenendir