Gazagystan - Hytaý: Bilelikdäki taslamalary we garaşsyz bazarlary deňleşdirmek

BAKU, Azerbaýjan, 8-nji iýun Gazagystan bilen Hytaýyň arasyndaky ykdysady hyzmatdaşlyk depginli ösmegini dowam etdirýär. Iýun aýynyň başynda Hytaý Halk Respublikasynyň Gonkong ýörite dolandyryş sebitiniň ýerine ýetiriji müdiri Gazagystana ilkinji gezek taryhy sapar etdi. Jon Li, logistika, ýaşyl energiýa, magdançylyk, innowasiýa, tehnologiýa we bilim ýaly köp pudaklara wekilçilik edýän 75 işgärden we telekeçiden ybarat uly delegasiýa bilen geldi Häzirki wagtda ikitaraplaýyn gatnaşyklarda senagat hyzmatdaşlygyna, maýa goýumlaryna we bilelikdäki infrastruktura taslamalaryna aýratyn üns berilýär. Soňky 20 ýylda Gazagystan 445 milliard dollardan gowrak göni daşary ýurt maýa goýumyny, şol sanda Hytaýdan takmynan 30 milliard dollar maýa goýdy. Bu aralykda, Gonkongdan respublikanyň ykdysadyýetine maýa goýumlarynyň mukdary takmynan 740 million dollara ýetdi. Gonkong Söwda Ösüş Geňeşiniň (HKTDC) wekilhanasy Almatyda eýýäm işleýär we iki ýurduň işewür toparlarynyň arasyndaky işewür gatnaşyklaryň pugtalandyrylmagyna işjeň goşant goşýar Geçen ýylyň ahyryna çenli ýurtlaryň arasyndaky söwda dolanyşygy 48,7 milliard dollara ýetdi. Şeýle hem Hytaý 2026-njy ýylyň birinji çärýeginde Gazagystanyň iň uly söwda hyzmatdaşy boldy: özara söwdanyň mukdary 7,8 milliard dollar boldy, bu respublikanyň daşary söwda dolanyşygynyň 23,8 göterimine deňdir. Geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende bu görkeziji 30% ösdi Astana Pekin bilen hyzmatdaşlygy diňe bir daşary söwdany giňeltmek bilen çäklenmän, senagaty ösdürmek, ulag infrastrukturasyny döwrebaplaşdyrmak we maýa goýumlaryny çekmek isleýär. Gazagystanyň içinde önümçilik desgalarynyň lokalizasiýasy barha artýar Iň uly taslamalaryň arasynda ýurduň günbatar böleginde metallurgiýa toplumynyň gurluşygy bar. 2026-njy ýylyň aprelinde Fujian Hengwang Investment-iň Gazagystanyň Zambyl şäherinde häzirki zaman metallurgiýa kärhanasyny döretmek üçin 1,2 milliard dollar maýa goýmagy meýilleşdirýändigi yglan edildi. Taslamanyň durmuşa geçirilmegi iki basgançakda - 2027-nji we 2029-njy ýyla çenli amala aşyrylar. Zawod doly kuwwatyna ýetensoň, ýylda 3 million tonna polat öndürip biler Energetika pudagynda “KazMunayGas” paýdarlar jemgyýeti we “CITIC Construction” Karaçaganak gaz gaýtadan işleýän zawodynyň gurluşygy boýunça hyzmatdaşlyk barada ylalaşyk gazandylar Anotherene bir möhüm taslama karbamid öndürýän zawodyň gurluşygyna başlady. Gazagystanyň milli nebit-gaz kompaniýasy KazMunayGas (KMG) we Hytaý Milli Nebit Korporasiýasy (CNPC) bu karbamid (karbamid) önümçilik taslamasyny Aktobe sebitinde durmuşa geçirip başladylar. Kärhananyň taslamanyň çig mal bazasyny - ýylda 600 million kub metre çenli täjirçilik gazyny üpjün etjek Zhanazhol gazy gaýtadan işleýän zawodyň golaýynda ýerleşmegi meýilleşdirilýär. Geljekdäki zawodyň dizaýn kuwwaty ýylda 800 000 tonna karbamid ýeter we umumy maýa goýum mukdary 1,25 milliard dollar diýlip çaklanylýar Hyzmatdaşlyga goşmaça itergi Gonkong delegasiýasynyň Astana eden soňky sapary bilen, taraplar dürli ugurlar boýunça 42 şertnama gol çekdiler Muňa ugurdaşlykda Gazagystanyň önümleriniň Hytaýa eksporty ösýär. 2026-njy ýylyň ýanwar-mart aýlarynda onuň mukdary 3,5 milliard dollara ýetdi, bu görkeziji 2,4 milliard dollar bolanda bir ýyl ozalkydan 45,8% köp. Agrosenagat toplumy üpjünçiligiň gurluşynda barha möhüm rol oýnaýar. Hususan-da, Gazagystan günebakar ýagyny Hytaý bazaryna öňdebaryjy üpjün edijilerden biri hökmünde öz ornuny berkitdi, ýerli öndürijileriň köp sarp ediş bazasyna girmegini üpjün etdi we haryt däl eksportyň ösmegine goşant goşdy. 2025-nji ýylyň netijelerinden soň respublikan günebakar nebit eksporty boýunça dünýäde altynjy, bu önümi Hytaýa iberýänleriň arasynda ikinji ýerde durýar Maliýe pudagynda hyzmatdaşlyk üçin goşmaça mümkinçilikler hem açylýar. Iň geljegi uly gurallaryň biri, "panda obligasiýalary" diýlip atlandyrylýan emläk bolup, Gazak emitentlerine Hytaýyň karz bazaryndaky maliýeleşdirmegi ýokarlandyrmaga we maýa çeşmelerini diwersifikasiýa etmäge mümkinçilik berýär 1-nji iýunda AIX alyş-çalyş platformasynda Gazagystan Respublikasynyň özygtyýarly panda obligasiýalarynyň ilkinji gezek çykarylmagynyň sanawyny bellän uly dabara geçirildi. 1,9% girdejisi bilen 3,4 milliard ýuana deň bolan gymmatly kagyzlary ýerleşdirmek bilen, Gazagystan rekord goýdy, BBB derejeli ýurtlaryň arasynda iň pes ýerleşdiriş derejesini gazandy we ştatlar bilen deňeşdirilende öndürijilik derejesine laýyk geldi. AA reýtingi bilen Bu maliýe infrastrukturasyna birikmek, Hytaýyň maýasyny özüne çekmek üçin täze ýollary açýar, Gazagystanyň maýadarlaryny dünýäniň iň uly karz bazarlaryndan birine giňeldýär we Gazagystanyň we Hytaýyň maliýe ulgamlarynyň mundan beýläk-de birleşmegine itergi berýär Şol bir wagtyň özünde, durnukly ykdysady ösüş daşary ykdysady syýasatda deňagramlylygy saklamagy talap edýär. Hytaýyň Gazagystanyň daşary söwdasyndaky uly paýy iki ýurduň özara baglanyşygyny obýektiw güýçlendirýär, şonuň üçin diwersifikasiýa meseleleri henizem aktual bolup galýar. HHR-iň ykdysady gurşawyndaky islendik üýtgeşmeler goňşy bazarlarda we sebitdäki söwda akymlarynda üýtgäp biler Gazagystanyň şol bir wagtyň özünde Europeanewropa Bileleşigi, Merkezi Aziýa döwletleri, Türkiýe we Easternakyn Gündogar ýurtlary bilen hyzmatdaşlygy giňeltmeginiň hut şu sebäbidir. Bu çemeleşme, bir ugurda aşa konsentrasiýa bilen baglanyşykly töwekgelçilikleri azaltmaga mümkinçilik berýär we halkara ykdysady gatnaşyklaryň has durnukly ulgamyny döretmäge kömek edýär Uly daşary ýurt öndürijileri bilen bäsdeşlik öňünde içerki telekeçiligi goldamaga aýratyn üns berilýär. Şol bir wagtyň özünde, Kaspi halkara transport ýolunyň ösüşi dowam edýär. Bu ugur, köptaraplaýyn häsiýetini saklamak we diňe bir Hytaýdan däl, eýsem Europeewropa, Türkiýe we beýleki ýurtlardan hem maýa goýumlaryny çekmek bilen Hytaý bilen Europeewropanyň arasynda haryt getirmekde möhüm rol oýnaýar Umuman aýdanyňda, Gazagystan bilen Hytaýyň arasyndaky gatnaşyklaryň ösmegi, has çuňňur we has giňişleýin özara gatnaşyk görnüşine geçýändigini görkezýär. Geografiki pozisiýasynyň we goňşy ýurduň maýa goýum potensialynyň artykmaçlyklaryndan peýdalanyp, Gazagystan senagat bazasyny berkitmegi, logistika infrastrukturasyny ösdürmegi we şol bir wagtyň özünde ykdysady syýasatynyň köp wektorly häsiýetini goramagy maksat edinýär