“Chevron” Gresiýanyň beýik deňizlerinde hereketini giňeldýär - “Kıbrıs” gazet - “Kıbrıs News”, TRNC Soňky minut we gün tertibi habarlary

“Chevron” bir wagtyň özünde Türkiýe şertnamasy öňe gidişligi sebäpli 10-njy blok teklibi bilen grek deňiz kenarlarynda hereketini giňeldýär Gresiýanyň Daşky gurşaw we energiýa ministrligi 28-nji maýda beren beýanatynda Ion deňziniň günortasyndaky Kyparissiýa aýlagynda ýerleşýän deňiz uglewodorod gözleg ygtyýarnamasy bolan 10-njy blokda 70% paý satyn almak üçin resmi haýyş bilen ýüz tutandygyny aýtdy. Blok häzirki wagtda HELLENiQ ENERGY tarapyndan saklanýar. “Chevron” we “HELLENiQ ENERGY”, şeýle hem EDEYEP ady bilen tanalýan Gresiýanyň Uglewodorod we Energetika Resurslaryny Dolandyryş Kompaniýasyndan operator roluny HELLENiQ ENERGY-dan Şewrona geçirmegini haýyş etdi. Makullanan halatynda Chevron ygtyýarnamanyň 70% -ini saklar we operator bolar, HELLENiQ ENERGY bolsa 30% paýyny saklar. Wagty bellemek möhümdir. Ministrlik birinji we ikinji gözleg tapgyrlarynyň tamamlandygyny aýtdy. Indiki karar gözleg-buraw işini öz içine alýan üçünji we ahyrky tapgyra geçmek bilen baglanyşykly. EDEYEP ikinji gözleg tapgyryny 18 aý uzaltmak haýyşyna-da seredýär. Bu, “Chevron-HELLENiQ ENERGY” konsorsiumyna buraw karary kabul etmezden ozal bar bolan 2D we 3D seýsmiki maglumatlary we ýakyn konsessiýa ýerlerinden maglumatlary bahalandyrmak üçin has köp wagt berer. Gresiýanyň daşky gurşaw we energiýa ministri Stawros Papastawrou, Şewronyň bu ädimini Gresiýanyň deňizdäki energiýa strategiýasyna bolan ynam sesi hökmünde hödürledi. Papastawrou "Gresiýa Gündogar Ortaýer deňziniň energiýa kartasyndaky ornuny yzygiderli güýçlendirýär" -diýdi. Şeýle hem, Gresiýanyň suwasty baýlyklarynyň gözleg we ulanylyşyny institusional ygtybarlylygy talap edýän "milli mesele" hökmünde häsiýetlendirdi. Üç aýyň içinde bäşinji grek deňiz ýagdaýy Blok 10 programmasy, Chevron we HELLENiQ ENERGY-nyň fewral aýynda Krit we Peloponnese günortasyndaky dört deňiz gözleg meýdançasy üçin Günorta Krit 1, Günorta Krit 2, Günorta Peloponnese we Blok A2 üçin ellin respublikasy bilen kärende şertnamalary baglaşan has uly paketden soň gelýär. Bu dört sebit, takmynan 47,000 inedördül kilometr çuň deňiz meýdanyny öz içine alýar, käbir ýerleri çuňlugy 1500 metrden geçýär. “Chevron” -yň hersinde 70 göterim, HELLENiQ ENERGY bolsa 30 göterim göterim bar. 10-njy blok, “Chevron” -yň Gresiýada üç aýyň içinde bäşinji deňiz pozisiýasy bolar. Şeýle hem, kompaniýanyň Gresiýada Krit we Peloponnese bloklaryndan günorta Ion deňzine çenli giňelmegi mümkin. Ministrligiň beýanynda “Chevron” we “HELLENiQ ENERGY” -nyň Kritiň we Peloponnese günortasyndaky dört sany täze deňiz ýatagy üçin Ellin respublikasy bilen kärende şertnamalaryna gol çekendigi aýdylýar Türkiýe şertnamasy paralel ýagdaýda dowam edýär “Chevron” -yň Gresiýada giňelmegi Türkiye bilen aýratyn çarçuwaly şertnama baglaşýar. Şewron 2026-njy ýylyň 5-nji fewralynda Türkiýäniň Nebit Kompaniýasy (TPAO) bilen Türkiýede we üçünji ýurtlarda bolup biljek bilelikdäki gözleg we önümçilik işlerini öz içine alýan özara düşünişmek memorandumyna gol çekdi. Gol çekişlik dabarasy Energetika ministri Alparslan Baýraktaryň hem gatnaşan Stambulda geçirildi. Baýraktar dabaradan soň eden çykyşynda Chevron bilen hyzmatdaşlygyň ahyrky netijede TPAO-nyň günde bir million barrele ýetmek maksadyna ýetip biljekdigini aýtdy. Chevron-TPAO şertnamasy burawlamaga rugsat bermeýär we iki tarapy hem belli bir maýa goýumlary bilen baglanyşdyrmaýar. Türkiýede we halkara derejesinde gury ýerde we deňizde bolup biljek bilelikdäki mümkinçiliklere baha bermek üçin esas döredýär. Bu tapawut hekaýanyň merkezidir. “Chevron” grek deňiz meýdanlarynda kesgitlenen paýnamany we iş gözegçiligini gözleýär. Türkiýedäki başlangyç geljekde hyzmatdaşlygyň mümkinçiligini döredýär. Iki faýl kanuny ýa-da söwda taýdan deň däl Bir kompaniýa, iki bäsdeş nebit we gaz geografiýasy “Chevron” -yň sebit portfeli indi giň meýdany öz içine alýar. Bu kompaniýa Ysraýylyň kenaryndaky tebigy gaz ýataklaryny, Kipriň kenaryndaky Afrodit tebigy gaz ýatagyny, Müsürdäki gözleg nokatlaryny, Liwiýanyň S4 gury ýer blokuny, Gresiýada deňiz ygtyýarnamalaryny we Türkiýe bilen şertnama baglaşýar. Bu geografiki ýerleşiş, Şewrony Gündogar Ortaýer deňziniň çözülmedik syýasy we deňiz meseleleriniň köpüsine ýakynlaşdyrýar. Türkiye we Gresiýa, Egeý we Gündogar Ortaýer deňziniň käbir ýerlerinde deňiz ýurisdiksiýasyna başgaça düşünýärler. Şeýle hem, Ankara Kipr Respublikasynyň bir taraplaýyn deňiz ygtyýarnamasyny ret edýär we Kipr türk hukuklarynyň adanyň töweregindäki islendik energiýa ösüş taslamasyna goşulmalydygyny aýdýar. Günorta Ion deňziniň Kyparsia aýlagynda ýerleşýän 10-njy blok, günbatarda we Gündogar Ortaýer deňziniň esasy konflikt zolaklarynyň daşynda ýerleşýär. Şeýle-de bolsa, Krit we Peloponn bloglary Türkiye bilen Gresiýanyň arasynda deňiz bölünişi baradaky has giň hukuk we strategiki jedele has ýakyn. “Chevron” Gresiýadaky deňiz portfeliniň ýurisdiksiýa derejesi barada hiç hili aç-açan beýanat bermedi. “Chevron” -yň logikasy sebitdäki jedelleriň çözülmegine garaşmak däl. Kompaniýa, başga ýerlerde kanallary açyk saklamak bilen, ygtyýarnamalaryň, hyzmatdaşlaryň we buraw meýilnamalarynyň has düşnükli ýerlerinde anyk pozisiýa eýeleýär. ExxonMobil hem şuňa meňzeş kartada. Kompaniýa, Energean we HELLENiQ ENERGY bilen bilelikde Ion deňziniň demirgazyk-günbataryndaky 2-nji blokda öňdebaryjydyr we 2027-nji ýylyň başynda buraw desgasynyň gurulmagyna garaşylýar. ExxonMobil TPAO bilen öz düşünişmek memorandumyna gol çekdi we 2026-njy ýylyň ýanwar aýynda Gara deňzde we Ortaýer deňzinde bolup biler. Gresiýa we Türkiye deňiz ýurisdiksiýasy, Kipr we Gündogar Ortaýer deňziniň kanuny geografiýasy barada jedelleri dowam etdirýärler, ýöne ABŞ-nyň esasy nebit we gaz kompaniýalary bu jedelleriň çözülmegine garaşmaýarlar. “Chevron” Gresiýada paý, gözleg hukugy we deňizdäki blokda gözleg burawlamak mümkinçiligini gözleýär. Türkiýede, TPAO bilen hökmany däl kanaly açyk saklaýar. “ExxonMobil” şuňa meňzeş nagşy görkezýär. Türkiye bu gepleşiklerden aýrylmaýar, ýöne ABŞ-nyň hünärmenleri bilen ýokary derejeli energiýa diplomatiýasyny ygtyýarly ýerlere, kapital we buraw kararlaryna terjime etmekde Gresiýadan yza galýar