Merkezi Aziýanyň täze wektory: Gazagystan, Gyrgyzystan, Özbek taslamalary harytlara garaşlylygy peseldýär

BAKU, Azerbaýjan, 3-nji iýun Gazagystanda Prezident Kassym-Jomart Tokaýew geljekdäki Alatau şäheriniň taslamasy barada ýörite ýygnak geçirdi Tokaýew: "Alatau şäheri hakykatdanam hemmetaraplaýyn ösen we deňagramly taslama. Global tejribe, geljekdäki şäherleriň hut şu ýurtlaryň ösüşini hil taýdan täze derejä çykaryp biljekdigini görkezýär" -diýdi Onuň sözlerine görä, şäheri döretmek karary kyn şertlerde kabul edilipdi, ýöne strategiki taýdan dogrydygy subut edildi. Taslama bukjasy eýýäm 2 trillion teňňe (takmynan 4 milliard dollar) ýetdi. Infrastruktura maýa goýumlarynyň umumy mukdary 10,4 trillion tenge (20,8 milliard dollar), 2050-nji ýyla çenli uzak möhletleýin täsir 40 milliard dollardan geçip biler. Häzirki wagtda 1,5 trillion teňňe (3.05 milliard dollar) bahasy bolan 32 maýa goýum taslamasy taýýarlandy, şolardan 20-si durmuşa geçirilýär we 1,2 trillion teňňe (2,4 milliard dollar) hususy maýa goýumlaryny özüne çeker. Taslama başynda 22,000-den gowrak täze iş bilen üpjün eder Gyrgyzystanda Prezident Sadyr apaparow Bişkekde "Eldik Bank" -yň täze baş ofisini açdy Japarow "Eldik Bank infrastrukturany, energiýa, ulag we milli taslamalary maliýeleşdirmäge işjeň gatnaşar" -diýdi Historyurduň taryhynda ilkinji gezek bank halkara maýa bazarlaryna girdi - 2026-njy ýylda London bir Stockasynda 500 million dollarlyk obewrobondlar ýerleşdirildi. Bu serişdeler Nokarky Naryn elektrik stansiýasynyň kaskadyny gurmak, ulag we awiasiýany ösdürmek, şeýle hem bilim we lukmançylyk goldawy üçin sarp ediler. Bu, maliýe ulgamynyň çynlakaý güýçlenmegini we daşarky çeşmeleri çekmek üçin täze kanaly görkezýär Özbegistanda Prezident Şawkat Mirziýew "Çirçik" himiýa-senagat tehnoparkynyň işiniň gidişine syn berdi Özbegistan Prezidentiniň metbugat gullugy: "Senagaty döwrebaplaşdyrmak, gymmatly önümleri öndürmek we eksport potensialyny giňeltmek ykdysady ösüşiň ileri tutulýan ugurlaryndan biridir" -diýdi Tehnopark özüni indiki nesil platformasy hökmünde görkezdi. Onuň meýdany 26,4 gektar, infrastruktura maýa goýumlary 25 million dollar. 2025-nji ýylda bu ýere 56 million dollar maýa goýumlary çekildi, 758 iş orunlary döredildi we 60 million dollarlyk önümleriň 150-den gowrak görnüşi öndürildi. 2030-njy ýyla çenli maýa goýumlaryny 207 million dollara, önümçiligi 294 million dollara, eksport 48 million dollara we iş ýerleriniň sanyny 2300-e ýetirmek meýilleşdirilýär. Himiýa pudagynda mineral dökünleriň häzirki önümçiligi ýylda 3,7 million tonna, meýilleşdirilýän taslamalar bolsa 2,8 milliard dollar diýlip çaklanylýar 2026-njy ýylda sebitiň jemi içerki önümçiliginiň ösüşi ýokary bolmagynda galýar - ortaça 5-6,1%. Bu mundan beýläkki hyzmatdaşlyk we daşary ýurt maýa goýumlarynyň gelmegi üçin berk binýady döredýär Şeýle bir wagtda işjeňleşdirme täsirini ep-esli güýçlendirýär. Sebitiň üç ýurdy bir günde möhüm taslamalara başlanda, bölekleýin tagallalara däl-de, öňe gidiş utgaşdyrylan hereketiň mysaly bolýar. Şeýle sinhroniýa, bitewi ykdysady giňişlik hökmünde daşary ýurt maýadarlarynyň Merkezi Aziýa bolan gyzyklanmasyny artdyrýar we bilelikdäki başlangyçlaryň durmuşa geçirilmegini çaltlaşdyryp biler Şu günki wakalar Merkezi Aziýa ýurtlarynyň diwersifikasiýa üçin hakyky mümkinçilikleri açyp, düýbünden başga ugurlarda ösmäge çalyşýandygyny tassyklaýar. Gazagystan ösen şäherçilige maýa goýýar, Gyrgyzystan esasy dünýä paýtagtyny özüne çekýär we Özbegistan çuňňur çig mal gaýtadan işlemegine bil baglaýar Wakalaryň mundan beýläkki ösüşi iki ssenariýadan ugur alyp biler. Optimizm ssenariýa laýyklykda yglan edilen taslamalaryň üstünlikli durmuşa geçirilmegi sebiti goňşy ýurtlaryň senagat we maliýe gurallarynyň birleşmegi sebäpli 2030-njy ýyla çenli 50 milliard dollar maýa goýumyny çekip biljek öz-özüni ýeterlik ykdysady merkeze öwürer. Orta ssenariýada, daşarky bazaryň üýtgemegi sebäpli taslamalaryň bir bölegi gijikdirilip amala aşyrylar, ýöne importyň ornuny tutmak we harytlara bagly mono-gurluşdan daşlaşmak baradaky umumy tendensiýa doly saklanar