Merkezi Aziýanyň ýokary akym çalşygy: PETRONAS-yň Galkynyşa nädip girýändigi

BAKU, Azerbaýjan, 12-nji iýun. Malaýziýanyň premýer-ministri Anwar Ybraýym iýun aýynyň ortalarynda Türkmenistana sapar gurar. 7-nji iýunda köpçüligiň öňünde eden çykyşynda ýetip gelýän saparyny yglan edip, esasy maksatlarynyň biri, Malaýziýanyň döwlet eýeçiligindäki energiýa kompaniýasy PETRONAS-yň ägirt uly Galkynyş gaz ýatagynyň özleşdirilmegine gatnaşmagyna ýol açjak önümçilik paýlaşmak şertnamasyna (PSA) gol çekmek boljakdygyny aýtdy Öz gezeginde Türkmenistanyň Halk Maslahaty (Parlamenti) başlygy Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmennebit bilen PETRONAS arasynda maý aýynda meýilleşdirilen şertnamany "iki ýurduň arasynda uzak möhletleýin energiýa hyzmatdaşlygyny giňeltmek üçin strategiki taýdan möhüm" diýip häsiýetlendirdi Bu fonunda gepleşikleriň iň ýokary syýasy derejä çykarylmagy iki tarap üçinem strategiki ähmiýetini görkezýär. Malaýziýa tarapynyň beren beýanatlaryna görä, saparyň esasy maksady energiýa hyzmatdaşlygyny ösdürmek, PETRONAS bilen türkmen guramalarynyň arasynda birnäçe ylalaşyk eýýäm tehniki derejede işlenip düzüldi. Gaz taslamalarynda hyzmatdaşlygyň parametrleri barada çekişmeler ozal Türkmennebit we PETRONAS ýaly degişli kompaniýalaryň arasyndaky aragatnaşyk arkaly bolup geçdi, bu tehniki gepleşiklerden şertnamanyň syýasy we diplomatik taýdan kem-kemden geçýändigini görkezýär Goşmaça syýasy tizlik hem türkmen tarapdan geldi. Halk köpçüliginiň ozalky prezidenti we başlygy Gurbanguly Berdimuhamedow köpçüligiň öňünde eden çykyşynda ýurduň halkara energiýa hyzmatdaşlygyny giňeltmek we esasy daşary ýurt hyzmatdaşlaryny Galkynyş ýaly strategiki ýataklary özleşdirmäge gyzyklanma bildirýändigini birnäçe gezek nygtady Bu aralykda, Galkynyşyň özi dünýädäki iň uly gaz ýataklarynyň biri bolmagynda galýar. Iňlis geňeşçisi Gaffney, Cline & Associates tarapyndan berlen baha görä, ýatakdaky ashaşlar we Garakel ýataklary bilen bilelikde ýatak gorlary takmynan 27,4 trillion kub metr tebigy gaz bolup, dünýädäki iň uly gaz ýygnanýan ýerleriň birine öwrüldi. Şol bir wagtyň özünde, ösmek üçin tehniki taýdan iň kyn ugurlaryň biridir. Taslamanyň ýokary maýa talaplary we tehnologiki çylşyrymlylygy, PSA modelini ösüş üçin iň amatly mehanizmleriň birine öwürip, daşarky maliýeleşdirmegiň we tejribäniň çekilmegini netijeli talap edýär PETRONAS üçin “Galkynyş” taslamasyna gatnaşmak, halkara akym portfeliniň ep-esli giňelmegini we Günorta-Gündogar Aziýanyň daşyndaky iň uly gaz toparlarynyň birinde kompaniýanyň ornuny güýçlendirer. Malaýziýanyň energiýa ägirdi Türkmenistanda öňden bäri işleýär we deňizdäki önümçiligi paýlaşmak şertnamasy ozal 2050-nji ýyla çenli uzaldyldy Türkmenistan üçin geljegi uly bolan şertnama daşary ýurt maýa goýumlarynyň milli ykdysadyýetdäki roluny ýokarlandyrmak ugrundaky has giň tendensiýany görkezýär. Türkmenistanyň Maliýe we Ykdysadyýet ministri Mammetguly Astanagulowyň pikiriçe, daşary ýurt maýa goýumlarynyň paýy 10% -den geçýär, bu daşarky maýa serişdeleriniň ykdysadyýetiň maýa goýum gurluşyna gatnaşmagynyň artýandygyny we iri taslamalary maliýeleşdirmek üçin köp ugurly modeliň ýüze çykandygyny görkezýär Bu nukdaýnazardan, PETRONAS bilen potensial PSA-ny, döwlet eýeçiliginiň modelini tebigy baýlyklara üýtgetmän, uzak möhletli hyzmatdaşlary tehniki taýdan çylşyrymly energiýa taslamalaryna çekmek üçin Aşgabadyň has giň strategiýasynyň bir bölegi hökmünde görüp bolar Malaýziýanyň nukdaýnazaryndan, Galkynyş gepleşiklerine gatnaşmak has giň makroykdysady ähmiýete eýe. PETRONAS diňe bir täjirçilik operatory hökmünde däl, eýsem ýurduň halkara ykdysady ösüşiniň esasy guraly hökmünde hem hyzmat edýär. Kompaniýanyň daşary ýurtdaky iri taslamalara gatnaşygyny giňeltmek Malaýziýanyň çeşme bazasyny güýçlendirýär we uzak möhletleýin gaz aktiwleri üçin barha artýan bäsdeşlik wagtynda dünýä energiýa bazarlarynda ornuny ýokarlandyrýar Bu etapda, Galkynyşyň töweregindäki gepleşikler taraplaryň Türkmenistana strategiki ugry ösdürmek üçin goşmaça maýa goýumlaryny we tehnologiýalaryny çekmäge mümkinçilik berýän çarçuwany tapmak ugrundaky tagallalaryny görkezýär, şol bir wagtyň özünde PETRONAS-a dünýäniň iň möhüm gaz taslamalarynyň birinde öz ornuny berkitmäge mümkinçilik berýär. Saparyň netijesi iki ýurduň arasyndaky energiýa hyzmatdaşlygynyň ykdysady taýdan täze tapgyra gadam basýandygyny ýa-da ýokdugyny görkezip biler pikirler has giň strategiki gyzyklanmalar bilen doldurylýar