Merkezi Aziýa umumy energiýa bazaryna tarap yza gaýdýar. Sebit näme üçin zerur?

Özbegistanda, Gazagystanda we Gyrgyzystanda onlarça million adamy elektriksiz galdyran 2022-nji ýylda bolup geçen uly göwrümli elektrik togy, Merkezi Aziýada has ýakyn energiýa integrasiýasy baradaky pikirleri täzeledi. Bütindünýä bankynyň uly energiýa hünärmeni Maksudjon Safarowyň sözlerine görä, bu waka oýanma boldy we sebitiň bölünen energiýa hyzmatdaşlygynyň çäklerini açdy Elektrik togunyň çalt ösmegi sebäpli bu mesele has derwaýys boldy. Bütindünýä banky, 2050-nji ýyla çenli Merkezi Aziýada elektrik energiýasynyň sarp edilişiniň takmynan üç esse artyp biljekdigini, aýry-aýry ýurtlaryň özbaşdak üpjün edip biljek mukdaryndan ýokarydygyny çaklady Bütindünýä bankynyň uly energiýa hünärmeni Maksudjon Safarow. Photo: Andreý Paçewskiý. Gazetada mahabat Energetika sebitiň howa meýilnamasynyň esasy bölegidir. Safarowyň pikiriçe, Özbegistanda parnik gazlarynyň 75% -den gowragy energiýa öndürmekden we ulanmakdan gelýär Sebitdäki elektrik söwdasy energiýa howpsuzlygyny ýokarlandyryp, arassa energiýa geçişine goldaw berip biler. Sebitdäki ýurtlaryň goşmaça energiýa çeşmeleri bar: Gyrgyzystan we Täjigistan güýçli gidroelektrik potensialyna, Gazagystanyň ýel çeşmelerine, Türkmenistanda gaz gorlaryna we Özbegistanda güýçli gün potensialyna eýe Gün we ýel energiýasy howa we günüň wagtyna bagly bolany üçin sebitleýin hyzmatdaşlyk üpjünçiligi we islegi has netijeli saklamaga kömek edip biler Häzirki wagtda Merkezi Aziýanyň içinde elektrik söwdasy çäklidir. Jemi islegiň takmynan 3% -ini öz içine alýar we bar bolan serhetaşa elektrik liniýalary kuwwatynyň ýarysyndan az ulanylýar. Deňeşdirilende, Europeewropa umumy energiýa bazary gurlandan soň özara baglanyşyk kuwwatynyň 85% -den gowragyny ulanýar Esasy kynçylyklaryň biri, doly işleýän sebit bazarynyň bolmazlygydyr. Countriesurtlar esasan gyş wagtynda göni, gysga möhletli şertnamalar arkaly elektrik energiýasyny satýarlar Bilermen, bitewi bazaryň elektrik söwdasyny has aç-açan we öňünden aýdyp boljakdygyny aýtdy. Bahalar gysga möhletli şertnamalaryň ýerine teklip we isleg boýunça kesgitlener. Şeýle hem bu, esasanam täzelenip bilýän energiýa üçin has köp hususy maýa goýumlaryny özüne çeker Anotherene bir möhüm mesele köne infrastruktura. Sowet Soýuzy dargansoň, ýurtlar içerki setlerini täzelediler, ýöne serhetara geçiriji liniýalar döwrebaplaşdyrylmady we henizem 1970-80-nji ýyllara degişlidir Countriesurtlaryň arasyndaky koordinasiýa hem çäkli bolup galýar. Daşkentdäki Merkezi Aziýa ýurtlarynyň utgaşdyryş dispetçer merkezi Energia esasan tehniki elektrik akymlaryny dolandyrýar, sebitleýin meýilnamalaşdyryş we bazaryň ösüşi henizem ösenok Safarowyň pikiriçe, integrasiýa üçin syýasy hyzmatdaşlyk zerurdyr. Bütindünýä banky soňky ýyllarda has güýçli syýasy erkiň umumy energiýa bazaryndaky gepleşikleri janlandyrandygyny, energiýa ministrleriniň bolsa ýylda birnäçe gezek utgaşdyrmak we gepleşik geçirmek üçin duşuşýandygyny aýtdy 2026-njy ýylyň ýanwar aýynda Bütindünýä Banky REMIT maksatnamasyny - Merkezi Aziýada sebit elektrik energiýasy bazarynyň özara baglanyşygy we söwdasyny tassyklady. Bu maksatnama 2035-nji ýyla çenli dowam eder we umumy elektrik bazaryny döretmegi, serhetara torlary döwrebaplaşdyrmagy, energiýa ulgamlaryny sanlaşdyrmagy we täzelenip bilýän energiýany goldamagy maksat edinýär Maksatnamanyň birinji tapgyry eýýäm tassyklandy. Özbegistana, Gyrgyzystana, Täjigistana we sebitdäki iberiş merkezine 143,2 million dollar serişde berer. Maliýeleşdirmegiň köp bölegi Bütindünýä bankynyň Halkara ösüş birleşiginiň üsti bilen ýeňillikli şertlerde geler Maksatnama ýurt üçin ileri tutulýan ugurlary öz içine alýar: Gazagystan torlary döwrebaplaşdyrmak we ýel energiýasy, Özbegistan gün energiýasy we sebit aragatnaşygy, Gyrgyzystan, Kambarata HPP-1 we Täjigistan üçin Rogun HPP eksport koridory üçin aragatnaşyk ulgamlaryny giňeltmek meselesine ünsi jemlär Türkmenistanyň hem bu inisiatiwa goşulmagyna garaşylýar Safarow "Merkezi Aziýada bäş ýurdy öz içine alýan ilkinji sebitleýin taslama" -diýdi Bütindünýä banky has çuňňur integrasiýanyň 2050-nji ýyla çenli 15 milliard dollar ykdysady girdeji getirip biljekdigini çaklady. Umumy bazar elektrik önümçiligini optimizirlemäge we her bir ýurduň artykmaç kuwwatyny artdyrmak zerurlygyny azaltmaga kömek eder Şeýle hem Bütindünýä banky elektrik energiýasynyň bahasynyň 10% -e çenli peselmegine, energiýa howpsuzlygynyň gowulaşmagyna we parnik gazlarynyň zyňyndylarynyň 25% töweregi azalmagyna garaşýar Ekologiýa we howanyň üýtgemegi boýunça milli komitetiň başlygy Aziz Abduhakimowyň pikiriçe, energiýa integrasiýasy howanyň hilini hem ýokarlandyryp biler. Gytçylyk wagtynda ýurtlar köplenç kömür we has köp bil baglaýarlar ýangyç ýagy. Has gowy elektrik çalşygy gazylyp alynýan ýangyjyň ulanylyşyny we zyňyndylary azaldyp biler Howanyň hiliniň ýaramazlaşmagy sebäpli Merkezi Aziýa ýurtlary daşky gurşaw meseleleri boýunça hyzmatdaşlygy güýçlendirýär, şol sanda täze hökümetara arassa howa koalisiýasynyň üsti bilen. REMIT-iň çäginde 2035-nji ýyla çenli 9 GW çenli täzelenip bilýän energiýa kuwwatyna garaşylýar - göwrümi Rogun we Kambarata gidroelektrik taslamalary bilen deňeşdirilýär Safarow, REMIT-iň Merkezi Aziýada uzak möhletleýin energiýa integrasiýasy we geljekki sebit başlangyçlary we halkara maliýeleşdirilmegi üçin platforma bolup hyzmat etjekdigini aýtdy Bütindünýä banky, sebitiň energiýa ulgamlaryny döwrebaplaşdyrmak we birleşdirmek üçin 2035-nji ýyla çenli azyndan 5,5 milliard dollar gerek boljakdygyny öňe sürdi. Häzirki REMIT bukjasy takmynan 1 milliard dollar. Maksatnamanyň ahyrynda Merkezi Aziýada elektrik söwdasynyň azyndan iki esse ýokarlanmagyna garaşylýar Bu web sahypasyndaky materiallary öňünden ýazmaça rugsady bolmazdan köpeltmek ýa-da paýlamak bolmaz Sag boluň. Habaryňyzy aldyk we ýalňyşlygy ýakyn wagtda düzederis