Karzly adamlaryň spiraly, bergili döwlet çuňlaşýar - Muhtaroğlu baýragy

Countryurdumyzyň iň möhüm meseleleriniň arasynda ykdysady meseleler birinji ýerde durýar. Ykdysady meseleleriň arasynda inflýasiýa we ýokary ýaşaýyş gymmaty möhüm orny eýeleýär. Halkyň iň uly aladasy gymmatlyk bolsa-da, hökümet durmuşy arzanlaşdyrmak üçin ýeterlik çäreleri görmeýär Aýlyk, pensiýa we iň pes aýlyk ýokary bahalar sebäpli çalt azalýar, işgärleriň satyn alyş güýji azalýar, bergileri köpelýär we maliýe kynçylyklary ýokarlanýar. Karz kartoçkalarynyň we sarp ediji karzlarynyň köpelmegi hem muny görkezýär. Munuň üçin ýaşaýyş bahasyny doňdurmak ýa-da arzanlatmak baradaky tagallalary goşsak, garyplyk hasam artar Durmuşyň bahasyny doňdurmak ýa-da ýitirmek satyn alyş güýjüni azaldar we sarp etmegi azaldar. Upcomingetip gelýän bahalaryň ýokarlanmagy bilen biziň ýurdumyz has gymmatlaşar we sarp edişiň günorta tarap üýtgemegi çaltlaşar. Bazarymyz has gymmatlaýarka, günorta gelýänleriň sany günsaýyn azalýar, bu bolsa döwlet girdejilerine ýaramaz täsir edýär Söwda palatasynyň prezidenti, demirgazykdan günorta söwda çalşygynyň san ululygynyň 2 milliard ýewro töweregi bolandygyny aýtdy. Bu ösüşleriň hemmesi, Maliýe ministrliginiň alýan salgydyny we gaznasynyň girdejilerini azaldýar we Maliýe ministrliginiň karzlaryny gün-günden ýokarlandyrýar Beýleki tarapdan, sebitimizdäki söweş sebäpli nebitiň bahasynyň we ýangyjyň ýokarlanmagy halkyň we pudaklaryň çykdajylaryny ýokarlandyrýar we bazardaky harytlaryň we hyzmatlaryň bahalary hasam gymmatlaýar. Bu nukdaýnazardan, hökümet ýaşaýyş çykdajylaryna we Komitetdäki kanun taslamasyna baha bermek niýetinden ýüz öwürmeli Negativehli negatiw ösüşleri we ykdysady ýagdaýy göz öňünde tutup, hökümetiň karz almagy doly tizlikde dowam edýär TRNC-de 2025-nji ýyldan 2026-njy ýyla çenli geçirilen döwlet bergisiniň mukdary 14,7 milliard TL boldy. 2026-njy ýyl býudjetini taýýarlaýarka takmynan 25,5 milliard TL karzy, ýagny býudjet defisitini göz öňünde tutýardy. Gysga möhletli öňegidişlikleriň we hökümetiň içerki karz gymmatly kagyzlarynyň paýnamasy aprel aýynyň ahyryna takmynan 22 milliard TL ýetdi Geçen hepde Maliýe ministrliginiň 5 milliard dollar karz almak maksady bilen tender geçirildi, ýöne bu görkeziji 7,8 milliard TL boldy. Munuň sebäbi ozal alnan gysga möhletli bergileri üzmek, şeýle hem döwlet maliýeleşdirmesiniň aýlyk borçlaryny ýerine ýetirmek üçin ulanylmalydy. Munuň üçin diňe 4,7 milliard TL ulanyldy Beýleki tarapdan, Maliýe ministriniň beýanyna görä, 2026-njy ýylyň ilkinji üç aýynda geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende býudjet girdejileriniň 33,5 göterim ýokarlanandygyna garamazdan, garaşylýandan takmynan 6 göterim pesdi. Bu takmynan 2 milliard TL girdeji boşlugyny döretdi Maliýe ministriniň beren beýanatlaryndan bilşimiz ýaly, býudjet balansyny üpjün etmek üçin çykdajylary azaltmak we girdeji köpeltmek boýunça käbir ädimler ädildi Bu nukdaýnazardan býudjet serişdelerinden 10 göterim arzanladyldy. 9 aýlyk ekwiwalent, bu goýumlaryň 10 göterim azalmagy 2,8 milliard TL bolar. Mundan başga-da, käbir taslamalardan takmynan 800 million TL çeşme çykaryldy Mundan başga-da, paýlanmadyk kärhanalaryň girdejilerine salgyt salmak baradaky düzgünnamadan takmynan 2,5 milliard TL girdeji garaşylýar. Bank we ätiýaçlandyryş amallary salgydynyň gerimini giňeltmek bilen, ýylyň dowamynda takmynan 3 milliard TL girdeji gazanylýar Maliýe ministri, şeýle hem, dynç alyş öýleri, kärhana salgyt töleglerinde öňünden töleg arzanladyşlary, şertnamalaýyn amallary hasaba almak, goşulan baha üçin salgyt barlaglary, kassa ýygymy-POS arzalary we käbir hünärmen toparlarynda POS enjamlarynyň borçlary ýaly mowzuklardan girdeji garaşýandyklaryny aýtdy Netijede, Maliýe ministrligi görjek çäreleri bilen girdejiniň köpelmegine garaşýar. Iýun aýyndan soň täze goşmaça karz almazlyk maksat edinilýär. Şeýle-de bolsa, karz almagyň bergilerini üzmegini dowam etdirjege meňzeýär. Aslynda bu çäreler giç we ýeterlik däl Elbetde, Maliýe ministrligi üçin girdejilerini köpeltmek we karzlaryny azaltmak möhümdir. Şeýle-de bolsa, bu ýerde esasy we duýgur mesele, bu girdejileri köpeltmek bilen halka görkeziljek täze salgytlary, serişdeleri we ýygymlary köpeltmek däl Aslynda, hökümet ulag serişdelerini hasaba almak, hasaba almak we sürüjilik şahadatnamalary üçin tölegleri köpeltdi. Sebäbi bu ýokarlandyrmalar halkyň satyn alyş güýjüni peseldýär we inflýasiýanyň derejesini ýokarlandyrýar Hökümetiň etmeli esasy işi, hasaba alynmadyk ykdysadyýete we ýokary bahalara garşy göreşmek. Täze we goşmaça salgyt girizmezden hasaba alynmadyk girdejä salgyt salmaly. Diňe gytaklaýyn salgytlar (goşulan baha üçin salgydyň, gaznalaryň, ýygymlaryň we ş.m.) yzygiderli alynmak bilen döwlet girdejileri ýeterlik bolup biler. artmaýar Gytaklaýyn salgytlar girdeji däl-de, çykdajylar üçin ýygnalýandygy sebäpli, adalatly salgyt däl. Adalatly zat, girdeji salgydy bolan girdeji we kärhana salgyt deklarasiýalaryny köpeltmek we hasaba alynmadyk girdejilerden salgyt ýygnamak bolmaly. Munuň üçin barlaglar geçirilmelidir Kompaniýalar ýitgiler çekýän ýa-da pes beýannama berýän mahaly kompaniýanyň direktorlarynyň baýlygy we çykdajylary köpelýän bolsa, bu ýagdaý sorag astyna alynmalydyr. Salgytlardaky adalat diňe az gazanýanlardan köp we az girdeji gazanýanlardan has köp salgyt ýygnamak arkaly gazanylyp bilner, jemgyýetçilik wy consciencedany ýeňilleşdiriler we döwletiň girdejileri artar