Ferdi Sabit SOYER - Karz, dörtburç koalisiýa we şu gün

TRNC hökümetiniň täze karz karary bilen, soňky ýyllarda ýerli banklardan içerki karzlar 23 milliard TL töweregi boldy. Mundan başga-da, bu hökümet ýylyň dowamynda gazanan girdejisiniň belli bir bölegini TRNC býudjetine geçirmek üçin kanuny taýdan borçly bolan TRNC Merkezi Bankynyň serişdeleriniň takmynan 50% -ini karz almak üçin girew hökmünde ulanmak kararyna geldi. Syýasy galplyk şu ýerde. Sebäbi 2018-nji ýylyň 2-nji fewralynda döredilen we 2019-njy ýylyň 22-nji maýynda işinden çekilmegini tabşyran jenap Tufan Erhürman tarapyndan ýolbaşçylyk edilýän hökümet; Daşary ýurt walýutasyna garşy TL bahasynyň 30% töweregi ýitirilmegi bilen ýüzbe-ýüz boldy. Şondan soň jenap Tufan Erhürmanyň ýolbaşçylygyndaky hökümet, şol wagtky Maliýe ministri jenap Serdar Denktaşyň işi bilen, halkyň we ykdysadyýetiň bu walýuta agdarlyşygyndan iň az täsir etmegini üpjün etmek üçin; Bahalary durnuklaşdyrmak gaznasy bilen käbir önümlere goşulan baha üçin salgydyň bahasy peseldi. Mundan başga-da, walýuta hümmeti gümrükden getirilýän ähli önümlere salgyt gündelik walýuta hümmeti hökmünde kesgitlenildi. Şeýle-de bolsa, bu çäreler Býudjetine ýaramaz täsir etdi. Şondan soň hökümet Merkezi Bankyň kanunynyň degişli maddasyna esaslanyp, ýylyň ahyrynda Merkezi Bankyň girdejisinden Gazna hazynasyna geçiriljek diwidendden awans almak isleýändigini mälim etdi. Merkezi bank hem kanun tarapyndan berlen ygtyýarlyklary ulanyp, muňa oňyn garady. Wah, bu niýeti yglan eden senmi? Şol döwürde esasy oppozisiýa partiýasy bolan UBP tolgunyşyk döretdi. Bu karz alýar. Karz almak, biderek pul çap etmek ýalydyr. Mundan başga-da, Merkezi bankyň garaşsyzlygy ýitdi diýdi. UBP, TRNC Merkezi Bankynyň garaşsyzlygyny gaty gowy görýändigi diýseň gyzykly; şol döwürde prezidenti jenap Ersin Tataryň ýolbaşçylygynda Ankara baryp gördi; TRNC hökümetiniň Merkezi bankdan öňünden pul almak synanyşygynyň petiklenmegini isledi. Mundan başga-da, ol henizem nobatdaky TRNC Merkezi bankynyň gymmatly prezidentinden nägilelik bildirdi. Häzirki wagtda Aýry-aýry döwlet syýasatyny alyp barýan partiýa muny etdi. Galyberse-de, isleglerine ýetdiler. HP-iň başlygy jenap Kudret Özersaý, hökümetiň beýleki hyzmatdaşy, edil UBP ýaly bu öňe gidişlige garşy çykdy. Şol gün Ankara öz hökümetinden zeýrendi we "muny ýap" diýdi we 3-5 aýdan soň UBP bilen bilelikdäki hökümet gurdy. Bulara seredip, häzirki wagtda bolup geçýän wakalary syýasy galplyk diýip atlandyrýaryn. Againene-de inflýasiýa daşary ýurt walýutasyna garşy TL hümmeti bilen iň ýokary derejesine ýetdi. Hisöne onuň aladasy inflýasiýany çäklendirmek däl-de, onuň döredýän gymmatlygy; HP-iň agyr nyrhlaryna esaslanyp gysga wagtyň içinde aýlyk hakyny ýokarlandyrmagy maksat edinýän UBP. Mundan başga-da, öz Kongresinde we CB saýlawlarynda populizmi amala aşyrmak üçin ýerli banklardan ýokary göterim bilen karz almagyň çeşmesini tapdy. Şol sebäpli düýn 4 koalisiýa aýtdy; TRylyň ahyrynda býudjetine geçiriljek käbir çeşmeler üçin TRNC Merkezi Bankyndan öňünden töleg almak synanyşyklary; Ankara arz edip, durmaga synanyşýandygyny ýatdan çykardy; Şu gün, 5 ýyllyk TRNC Merkezi Bankynyň Býudjetine goşan goşandynyň 50% -ini karz almak üçin girew hökmünde ulanmak kararyna geldi. Bu nukdaýnazardan, bolup geçenleri, şol sanda ýokary göterim bilen karz alýan 23 milliard TL, syýasy galplyk diýip atlandyrýaryn. Düýn edenleri we şu günki güne çenli saklaýan zatlary diňe bir zady üpjün edýär. Ol inflýasiýanyň sebäplerine we bu inflýasiýany nädip saklap we azaldyp biljekdigimize ünsi jemleýär; Jemgyýet hökmünde gürleşmegimiziň we bu maksatlara ünsi jemlemegimiziň öňüni alýar 2013 © Diyaloggazetesi.com rightshli hukuklar goralan. Rugsatsyz we çeşmesini görkezmezden çap edilip bilinmez Allhli hukuklar goralandyr. Diyalog gazet - Awtorlyk hukugy © 2026