"Biri-birimiziň hekaýalarymyzy aýtmazdan parahatçylyk döredip bilmeris"

“Biz serhetden geçmedik, serhet bizden geçdi” ... Re Directorissýor Ewren Maneriň “Sophocles hekaýasy” atly ilkinji çeper filmi şu söz bilen başlaýar. Hakyky durmuş hekaýasyndan ylham alan film, doglan obasynda jaýlanmak isleýän Kipr grekleriniň hekaýasy arkaly serhetleri, degişliligi, ýady we bölünişik yzlaryny sorag edýär Şu güne çenli halkara prodýuserlerde we dokumental filmlerde işlän Maner, ilkinji çeper filmi bilen doglan obasynda jaýlanmak isleýän Kiprli grek hekaýasynyň üsti bilen baglanyşykly soraglar, ýat we bölünişik. Kino, ýat we Sophocles hekaýasy barada re directorissýor bilen söhbetdeş bolduk, ol: "Bu filmi, Kiprde milletçiligiň bize nähili täsir edýändigini her kim görer ýaly düşürdim" -diýdi "Adobe Premiere 1.5 bilen kinoteatra başladym. Ilkinji monta 1999y 1999-njy ýylda etdim. Ondan öň Nikosiýada kinoteatrlarda, VHS magnitafonlary bolan dükanlarda we surat studiýalarynda işledim. Diana-dan Mısyrlyzade çenli köp ýerde işledim. Işim aslynda düýş görmekdir. Elmydama täze bir arzuwym bar. Bu diňe bir film däl, ömrümiň dowamynda meni öňe süren arzuw şekillendirmek we wagtyň geçmegi bilen bu ruh maňa filmiň wizuallaryny we dünýäsini getirdi " “Çyndanam çeper film döretmek isledim. Aslynda bu filmiň hekaýasy takmynan on bäş ýyl ozal başlaýar. Kiprde her kimiň bir hekaýasy bar; her kim agyry, ýitgi ýa-da höwes göterýär. Bu umumy ýada goşant goşmalydyrys diýip pikir etdim. Birek-biregiň hekaýalaryny aýtmazdan hakykatdanam parahatçylyk döredip bilmejekdigimize ynanýaryn. Şonuň üçin Kipr grekleriniň hekaýasyny gürrüň bermegi makul bildim. Filmdäki Sophocles gahrymanynyň hekaýasy hakyky durmuş hekaýasyna esaslanýar. Eden zadym hakyky durmuş hekaýasyna esaslanýar. "Bu hekaýany kinematiki fantastika içinde gaýtadan düşündirmekdi." Sofoklis Kipre 2011-nji ýylda geldi. Onuň ýekeje arzuwy bardy: ölende doglan obasynda jaýlanmagy. Bu ýerde hakykatdanam gaty täsirli gapma-garşylyga duş gelýäris. Italiýadan, Germaniýadan, Kanadadan ýa-da Awstraliýadan gelen bir adam bu ýerde ýaşap, islän ýerinde jaýlanyp bilse-de, demirgazykda doglan Kipr grekiniň öz obasynda jaýlanmagy mümkin däl. Bu ýagdaý adanyň içindäki manysyz hakykatlaryň diňe biri. Mundan başga-da, bu ýeke-täk hekaýa däl. Şuňa meňzeş mysallar adanyň dürli ýerlerinde-de boldy. Obalarynda gizlinlikde jaýlanan we mazarlary soň açylan adamlar bardy. Sebäbi bu adamlar nirede doglandygyny ýatdan çykarmadylar. Obalaryna gaýdyp, soňky syýahatyny şol ýerde tamamlamak islediler. Aslynda, bu duýgy Kipr türklerine-de degişlidir. Şeýle hem Limassola, Larnaka, Pafosa gitmek, şol ýerde ýaşamak ýa-da bir gün şol ýerde jaýlanmak isläp bileris. Şeýle-de bolsa, şeýle gorkular we öňdengörüjilikler ýyllar boýy döredildi, köplenç bu duýgulary aýtmakdan çekinýäris. Şeýle bir köp welin, kämahal bu zatlar hakda pikirlenmäge ýa-da sorag bermäge ýol bermeris. ” “Ssenariler we filmler barada aýdylanda aýdym-sazyň aýratyn ähmiýetine ynanýaryn. Kino taryhynda aýdym-sazyň aýrylmaz bölegine öwrülen reorsissýorlar bardy. Emir Kusturika ýaly atlar munuň iň gowy mysallaryndan biridir. Filmimde aýdym-sazy diňe bir fon elementi hökmünde däl-de, eýsem hekaýany goldaýan elementleriň biri hökmünde pikir etdim. Sazsyz hereket etmek pikir edip bolmaýar. Hereketiň ritmi we hereketi bolşy ýaly, aýdym-sazyň kyssa duýgusyny göterýän güýje eýe. Wagtyň geçmegi bilen dokuz sekiz ritmimizi eşidenimizde başdan geçiren tolgunmalarymyzy ýatdan çykardyk. Bir tarapdan, Golliwudyň kyssasy bizi öz aýdym-saz ýatlamalarymyzy ýatdan çykardy. Şeýle-de bolsa, medeni mirasymyz ýaşaýan geografiýamyzyň hekaýalary bilen utgaşanda, gaty güýçli saz dili ýüze çykýar. Rembetiko-da bu film üçin alty ýyl töweregi işledim. Emma şeýle boldy Netijede döredilen saz nusgawy Rembetiko däldi. Şeýle hem, elektrik gitarany, deprekleri we setirleri ulandym. Şol sebäpli emele gelen stili 'Neo Rembetiko' diýip kesgitleýärin. Sazy düzdüm. Şeýle hem, BBC simfoniki orkestrinde işleýän we dürli ýurtlarda ýaşaýan sazandalar bilen işleşdim. Örän üstünlikli setir aýdymçylary bardy, olara bellikler iberip, ýazgylary ýazýardym. Aýratynam bouzouki, mandolin we skripka ýaly gurallary has gowy görýärdim. Saz eýýäm durmuşymyň möhüm bölegidir. "Öýümde köp gural bar we olary çalmakdan lezzet alýaryn." "Kipriň gün ýaşmagy, elbetde, gaty owadan. Bu garaýyşlara haýran galmak mümkin däl. Şeýle-de bolsa, bu tebigy suratlary alanymda kellämde başga bir pikir bardy. Bir gün bu ýerler gurlar we şu gün görýän tebigy landşaftlarymyzyň köpüsi üýtgär diýip pikir etdim. Aslynda, şeýle boldy. Öýler şu gün filmi surata düşüren ýerlerimde ösýär. Hemişe meniň aňymdan geçýärdi: Bu geografiýa başdan geçiren taryhyndan has hemişelikdir. Bu ada asyrlar boýy dürli imperiýalary, hökümetleri we baýdaklary kabul edipdi, emma filmiň surata düşürilişinde filmi surata düşürenimizde, bu pikirler maňa täsir etdi Adanyň günortasynda. Bu hekaýa hakykatdanam Paphosdan Karpasiýa çenli syýahaty öz içine alýar. Şeýle-de bolsa, häzirki syýasy şertler sebäpli atyşyň köpüsini demirgazykda atdyk bu adanyň tebigy gözelligi we wagtyň geçmegi bilen ýitip gitmegi mümkin garaýyşlar. " “Filmiň uzynlygy bir sagat kyrk iki minut. Emma tomaşa tejribesini has elýeterli etmek üçin ony ýedi bölege böldüm. Aslynda film tamamlanandan soň täze bir mesele bilen ýüzbe-ýüz boldum. Häzirki wagtda kinoteatrlaryň köpüsine Amerikadan we Türkiýeden gelýän ýokary býudjetli önümler gözegçilik edilýär. Garaşsyz film hökmünde bu ugurlarda özüme ýer tapmak kyn boldy. Şeýle-de bolsa, medeni merkezler, çäreler geçirilýän ýerler, oba kofe jaýlary we meýdançalar ýaly örän gymmatly alternatiw ýerlerimiz bar. Meniň pikirimçe, garaşsyz we Ortaýer deňzi kinosynyň hakyky tomaşaçylary bu ugurlarda ýerleşýär. Şol sebäpli filmi diňe bir kinoteatr bilen çäklendirmegiň ýerine, ony dürli ýerlerde tomaşaçylara ýetirjek platforma döretmegi makul bildim. Bu platforma agyr dag diýip at berdim. Ağyrdağ obasy kinematografiki ýadymyň möhüm bölegidir. Çagalygymyň we ýaşlygymyň gün ýaşmagy şol ýerde geçirildi. Platformanyň ady şu ýerden gelýär. Heavy Mountain diňe bu filmiň görkezilmegi üçin gurlan gurluş däl. Maksadym, umumy medeni meýdançada Awstraliýadan Kanada çenli dünýäniň dürli künjeklerinde ýaşaýan Kiprli we garaşsyz kino tomaşaçylaryny bir ýere jemlemek. Şeýle hem, halkara derejesinde işleýän Kipr sazandalarynyň eserlerini ýazga alýan we görünýän platforma hökmünde işleýär. "Önümçilik kompaniýasy däl-de, garaşsyz çeper önümçiligi goldaýan medeni ulgam hökmünde pikir edip bolar" "Filmde dürli habarlar bar. Ybadathanalaryň içinde aýlanyp ýören goýunlar, grek gonamçylyklaryny ýykan ýa-da Kipriň demirgazygynda hemişe duş gelýän baýdaklarymyz bularyň käbiri. Bu nukdaýnazardan seredilende, film diňe bir adamzat hakda gürrüň bermeýär; Kipriň demirgazygynda ýüze çykýan käbir hakykatlary sorag astyna alýar. Kipriň demirgazyk böleginiň bolmagy, bu meseläniň ara alnyp maslahatlaşylmalydygyna göz ýetirdim. Ömrümiň dowamynda sahnalary döwmek. Soňra yza seredenimde, eýýäm bir filmde ýaşaýandygymyzy gördüm. Syýasy beýannamalar beýleki tarapdan alnyp barylýar, gündelik durmuşymyzyň bir bölegine öwrülen hakykatlar, adadaky milletçilik garaýyşlary, jemgyýetler tarapyndan yzygiderli bölünýär jemgyýetlere abadançylyk getirmeýändigini görkezdi. Muňa garamazdan, henizem şol bir çykyşlaryň gaýtalanýandygyny görýäris. Bu ýurtda köplenç köçelerde aýlanýan tanklaryň, üstünden uçýan söweş uçarlarynyň ýa-da harby ýaşaýşyň gündelik durmuşyň adaty bir bölegi hökmünde görülmegi adaty bir zat boldy. Şeýle-de bolsa, meniň pikirimçe, bu adaty zat däl. Aslynda howply zat, bu ýagdaýlara ähmiýet berilmeýär. Sebäbi militarizmiň kadalaşmagy adamlaryň ýaşaýan hakykatlaryna sorag bermegini bes edýär. Bu filmde düşündirjek bolýan meselelerimiň biri. "Militarizmi kadalaşdyryp bolmaz"