"Harlekiniň karnawaly" - "tingiwopis näme diýýär"

Bu gezek "tingiwopis näme diýýär" sütüniniň myhmany, ADPU-nyň ýanyndaky Azerbaýjan döwlet pedagogika kollejiniň mugallymy, sungat tankytçysy Emil Agaýew. Söhbetdeşimiz bilen dünýä belli ispan suratkeşi Huan Mironyň "Harlequiniň karnawaly" hakda söhbet etdik Huan Miró 1893-nji ýylyň 20-nji aprelinde Ispaniýada dünýä indi. Çagalykdan surat we sungata gyzyklanma bildirip, ýaş wagtynda Barselona sungat mekdebine kabul edilýär. Mironyň işinde dogduk mekany Kataloniýanyň tebigaty we oba landşaftlary möhüm rol oýnady. Miró heýkeltaraşlyk, keramika we heýkeller pudagynda-da eserler döredipdir. Ömrüniň köp bölegini tebigatdan we oba durmuşyndan ruhlanan Kataloniýa we Barselonada geçirdi. Suratkeşiň eserleri köplenç şahsy ýatlamalary, çagalyk tejribelerini we gündelik durmuşyň jikme-jikliklerini metafora görnüşinde görkezýär. Miró aýdym-saz, poeziýa we beýleki şekillendiriş sungatyna eýerip döredijiligini baýlaşdyrdy. Huan Mironyň döredijiligi 1960-njy ýyllarda başlanan irki döwürlerden başlap, sýurrealizme we abstrakt sungata çenli dowam etdi. Ilkinji eserlerinden biri bolan "Winsent Nubiolanyň portreti" şahsy portretiň we realizmiň elementlerini görkezýär. Soňra "Fermer" Kataloniýanyň oba ýerlerinden ruhlanan jikme-jik realizmi we simwoliki elementleri birleşdirýär. 1923-nji ýylda Miró, dogduk topragynyň peýza .laryny we hyýaly nyşanlaryny özünde jemleýän "Kataloniýanyň peýza .y (Awçy)" atly eseri döretdi. Soňky ýyllarda boýalan "Torpaq", oba durmuşynyň we sýurrealistik elementleriň şekillerini görkezýän kompozisiýa Bu eseriň döredilmegi Huan Mironyň döredijiliginiň haýsy döwrüne gabat gelýär? "Harlequiniň karnawaly" eseri Nebit boýagynda döredildi. Bu hudo .nigiň iň ajaýyp sýurrealistik eserlerinden biridir. Sýurrealistler esasan düýşleri we aň-düşünjeli pikirleri sungat materialy hökmünde ulanmaga ünsi jemlediler we Miró bu pikirlerden ylham aldy. Bilimdäki tejribelerini, durmuş tejribelerini we ýatlamalaryny suratlaryna goşdy "Harlequiniň karnawaly", sýurrealistik düýş dünýäsine, şahsy ýatlamalara we durmuş tejribelerine baý eser. Miró karnawaly metafora giňişligi hökmünde ulanýar: bu ýerde sanlar şäher durmuşynyň, medeniýetiniň we psihologiki ýagdaýynyň simwoliki görnüşidir. Eserde sýurrealizmiň esasy ýörelgeleri hem görkezilýär: aň-düşünje, hyýalyň güýji we real däl giňişlikleriň wizual görnüşi. Eserdäki her bir şekil melizma, bezeg ýalydyr Eseriň baş gahrymany Harlequini nädip häsiýetlendirip bilersiňiz? "Harlequin", köplenç agyr, garyşyk reňkli eşikleri bilen tanalýan meşhur italýan komik teatrynyň ady. Suratyň adyndaky "karnawal" Mardi Gras baýramyna degişlidir; bu baýramçylygyň öňüsyrasyndaky uly dabaradyr we onuň baýramçylyk atmosferasyny Miró şekillendirip biler. Eseriň esasy şahsyýeti Harlequin. Italiýanyň gülkünç teatrynyň meşhur gahrymany we köplenç reňkli, garyşyk eşikli eşigi bilen tanalýar. Miró bu şekili kosmosyň dinamiki merkezi hökmünde görkezýär we daş-töwereginde ajaýyp nyşanlar bilen gurşap alýar. Adaty şäher ýa-da karnawal durmuşynyň metafora görnüşi hökmünde görmek mümkin. Suratda köp uçýan gözler, guşlar, mör-möjekler, taýaklar we egrilen şekiller bar. Bu nyşanlar Mironyň aň-düşünjeli dünýäsini we hyýaly giňişligini aňladýar. Harlequin ýaly her bir şekiliň hem hakyky, hem metafora manysy bar. Eserde adaty perspektiwalar ýok, peýza. Açyk, giň we boş duýulýan "ajaýyp meýdança" hökmünde görkezilýär. Bu boşluk şäher giňişliginiň ajaýyp görnüşi ýaly görünýär; Miró bu ýerde hakyky şäher keşbini däl-de, psihologiki we metafora giňişligini döretdi Eser nähili düzüldi? Bu aýratyn eser karnawalda Harlequine gönükdirilýär. Harlequin gitara görnüşine meňzeýän hem bolsa, Harlequiniň käbir nusgawy aýratynlyklaryny saklaýar: mysal üçin agramly kostýum, sakgal, admiral şlýapa we turba. Bu suratdaky Harlequin gynançly görünýär; garnynyň deşigi bilen baglanyşykly bolup biler. Suratkeşler köplenç Harlequiniň keşbini simwoliki şekillendiriş hökmünde ulanýardylar. Miroda bu däbi Pablo Pikassonyň eserleri arkaly öwrendi. Bu jikme-jiklik Mironyň şahsy durmuş tejribesini görkezýär, sebäbi şol wagt Mironyň pullary gaty azdy, azyk ýetmezçiliginden ejir çekýärdi we açlyk howpy astyndady. Eser, adatça, baýramçylyk we karnawal atmosferasyny görkezýär; ähli gahrymanlar şatlygyny görkezýän oýnaýarlar, aýdym aýdýarlar we tans edýärler. Suratdaky käbir zatlar adamlaşdyrylan (antropomorf) görnüşde suratlandyrylýar. Käbir sanlar hereketli we tans edýän ýaly. Mysal üçin, suratyň çep tarapyndaky merdiwan gulak we göz göterýär. Mironyň pikiriçe, bu merdiwan uçuşyň, uçuşyň we ýokary galmagyň nyşanydyr. Suratyň sag tarapyndaky ýaşyl sfera dünýäni görkezýär; Mironyň pikiriçe, bu döwürde "dünýäni basyp almak" pikiri bilen meşgullandy. Suratyň aşaky sag burçundaky pişik Mironyň hakyky pişigini alamatlandyrýar; surat çekýän wagty bu pişik hemişe ýanyndady. Eseriň ýokarky sag burçundaky penjiredäki gara üçburçluk Eýfel diňini görkezýär. Suratda şeýle hem köp fantastiki we jadyly elementler bar: mysal üçin suw perileri, suwdan çykýan balyklar, tans edýän pişikler, ýyldyzlar, ganatly haýwan (zar şekilli gutuda), ýüzýän saz bellikleri we ýüzýän eli Eserdäki reňkleriň many taýdan çeper çözgüdi näme? Kanwada hereket edýän ýa-da ýüzýän ýaly köp üýtgeşik şekiller we egri çyzyklar bar. Bu jikme-jiklik Mironyň sýurrealistik stilini, şeýle hem fantastiki, hyýaly we metaforiki giňişlik döredijiligini görkezýär. Açyk gyzyl we sary reňkler eserdäki energiýany, hereketi we durmuş ritmini görkezýär. Karnawalyň gyzykly we işjeň atmosferasyny güýçlendirýär. Fonda gök we ýaşyl reňkler, sowuk äheňler giňişligi, aralygy we düýş giňişligini nygtaýar. Gara we gara reňkler şekilleri kesgitleýär we ýüzýän, erkin elementleriň arasynda tapawutlandyrýar. Reňkleriň garyndysy realizm bilen abstraksiýanyň arasynda köpri döredýär. Bu, Mironyň sýurrealistik usulyny - hyýaly we hakyky elementleri birleşdirýär. “Harlequiniň karnawaly” Huan Mironyň dogduk mekany Kataloniýa, Ispaniýa reňk palitrasy we peýza Häzirki wagtda dolandyryş paneli nirede saklanýar? Bu eser Nýu-Yorkorkuň Buffalo sungat galereýasynda saklanýar Siziň pikiriňizçe bu surat bize näme diýýär? "Harlequiniň karnawaly" adamyň içki dünýäsiniň nähili çylşyrymly we reňkli bolandygyny görkezýär. Eserdäki ajaýyp şekiller, geň şekiller we açyk reňkler adamyň aň-düşünjeli pikirleriniň we arzuwlarynyň çeper beýanydyr. Meniň pikirimçe, hudo .nik bu eser bilen hakyky dünýäni görkezmek islemän, adamlaryň içki duýgularyny we hyýallaryny görkezýär. Şol sebäpli eserde logiki kompozisiýadan has köp erkinlik we fantaziýa duýulýar. Umuman aýdanyňda, bu eser baýramçylyk we baýramçylyk keýpini görkezýär; ähli gahrymanlar özleriniň bagtlydygyny görkezýän oýnaýarlar, aýdym aýdýarlar we tans edýärler. Eserdäki käbir zatlar antropomorf görnüşde görkezilýär; meselem, çep tarapdaky basgançagyň gulaklary we gözleri bar. Mironyň pikiriçe, merdiwan uçuşyň, uçuşyň we ýokary galmagyň nyşanydyr. Mundan başga-da, eser köp fantastiki we jadyly elementlere baý: suw perileri, suwdan çykýan balyklar, tans edýän pişikler, ýyldyzlary atmak, gutyda ganatly bolmak (zar görnüşinde), uçýan aýdym-saz bellikleri we howada ýüzýän eli ýaly eserler jadyly atmosfera berýär. Bu elementleriň hemmesi eseriň düzümine ýatdan çykmajak jadyly duýgy goşýar. Eseriň esasy pikirlerinden biri durmuşyň reňkli we üýtgemegidir. Karnawalyň şekili, adamlaryň gündelik durmuşynyň daşyndan erkin we erkin duýýan gurşawyny alamatlandyrýar. Harlequiniň şekili, adamyň durmuşdaky dürli duýgularyny we rollaryny görkezýän nyşan hökmünde görülýär. Eserdäki her bir jikme-jiklik - saz gurallary, üýtgeşik jandarlar we hereket görnüşleri - durmuşyň güýjüni we ritmini görkezýän ýaly. Meniň pikirimçe, bu eser tomaşaçylary diňe bir görünmäge däl, eýsem pikirlenmäge hem mejbur edýär. Bu tablisa seredeniňde her kim dürli manylary görüp biler. Suratkeş adamlara has erkin pikirlenmegi, fantaziýadan gorkmazlygy we içki dünýäsini sungat arkaly beýan etmek isleýän ýaly görünýär. Şu nukdaýnazardan seredeniňde, eser diňe bir şekil däl, eýsem döredijilik azatlygynyň nyşanydyr