Halkara gatnaşyklary boýunça hünärmen: TAP we TANAP asewraziýanyň täze geosyýasy kartasyny düzýär

Azerbaýjanyň soňky "bilelikdäki maýa goýumlary we uzak möhletleýin howpsuzlyk" çemeleşmesi diňe bir tehniki energiýa syýasaty teklibi bolman, Günorta Kawkazdan Europeewropa çenli uzalyp gidýän energiýa hyzmatdaşlygynyň modelini gurluş taýdan kesgitlemäge gönükdirilen strategiki özgerişleri gözlemekdir. "Kesgitlemek" düşünjesi bu ýerde aýratyn ähmiýete eýe. Azerbaýjan indi özüni nusgawy manyda energiýa eksport edýän ýurt hökmünde däl-de, eýsem Europeanewropanyň energiýa howpsuzlygy ulgamynda sesini ýokarlandyrýan, sebitdäki täsirini artdyrýan we geosyýasy agramyny artdyrýan aktýor hökmünde görkezýär Halkara gatnaşyklary boýunça türk hünärmeni Mehmet Gökhan Özchubukçu, AZERTAC-a beren beýanatynda bu pikirleri aýtdy Russiýa-Ukraina söweşinden soň Europeewropanyň energiýa üpjünçiligi howpsuzlygyndaky duýgurlygynyň Azerbaýjanyň strategiki ähmiýetini çynlakaý ýokarlandyrandygyny we Bakuwy alternatiw üpjün ediji däl-de, ulgamyň möhüm elementleriniň birine öwürendigini aýtdy "Prezident Ylham Alyýewiň teklip eden çemeleşmesi, häzirki energiýa hyzmatdaşlygy ulgamyna diňe bir tehniki taýdan däl, eýsem institusional we maliýe taraplaryna hem täzeden garamagyň möhümdigini açýar. Şu wagta çenli Europeanewropa Bileleşiginiň energiýa syýasaty esasan gysga möhletli üpjünçilik şertnamalaryna, bazaryň mehanizmlerine we üpjünçiligi diwersifikasiýa strategiýalaryna esaslanýar. Şeýle-de bolsa, uzak möhletli näbellilik döredýär, esasanam ýokary maliýeleşdirilen infrastruktura maýa goýumlaryny talap edýän uzak möhletli meýilnamalar. Günorta gaz koridorynyň diregi we Europeanewropa bazarlaryna çykmagy üpjün edýär. Şeýle-de bolsa, häzirki mümkinçilikler täze maýa goýumlarynyň zerurlyklaryny kanagatlandyrmak üçin ýeterlik däl. Diňe önüm öndüriji ýurtdan däl, eýsem Europeanewropa tarapdan hem infrastrukturany giňeltmek pikiri öňe sürülýär. "Ozchubukcu Onuň pikiriçe, bu çemeleşme energiýa gatnaşyklarynda möhüm akyl üýtgemesini görkezýär: "Klassiki modelde öndüriji ýurt maýa goýýar we sarp ediji taýýar önümi satyn alýar. Şeýle-de bolsa, Azerbaýjan tarapyndan teklip edilen modelde Europeewropa diňe bir sarp ediji bolman, ulgamyň durnuklylygyny üpjün edýän maýa goýum hyzmatdaşy bolýar. Bu, energiýa hyzmatdaşlygyny has deňagramly, has öňünden aýdyp boljak we has institusionallaşdyryp biler. Uzak möhletleýin satyn alma kepilligi bolmazdan täze infrastruktura maýa goýumlarynyň ykdysady töwekgelçiligi bu çemeleşmäniň esasydyr. Bu ýerde ýüze çykýan iň möhüm üýtgeşme energiýa "Bu çemeleşme has durnukly esasda energiýa howpsuzlygyny ýola goýmaga hyzmat edýär we Azerbaýjan üçin energiýa eksportynyň durnukly bolmagyna mümkinçilik döredýär." Ozchubukcu, TAP-yň giňeldilmegi we azerbaýjan gazynyň Europeewropa has köp mukdarda iberilmegi meselesiniň diňe bir Azerbaýjan-Europeewropa gatnaşyklaryny däl, eýsem Türkiýäniň geosyýasy ýagdaýyny hem kesgitleýändigini aýtdy. Günorta gaz koridorynyň gurluş logikasyna görä, Azerbaýjandan gaz Europeewropa Türkiýäniň üsti bilen iberilip bilner. Bu, Türkiýäni diňe bir üstaşyr ýurt däl, eýsem energiýa akymynyň dowamlylygyny üpjün edýän we bu akymy belli bir derejede gözegçilik edýän aktýor edýär. TAP liniýasynyň giňelmegi, TANAP-yň geçiriji güýjüniň ýokarlanmagyny gytaklaýyn gün tertibine getirýär. Sebäbi TAP arkaly daşaljak gazyň mukdary köpelse-de, esasy baglanyşyk Türkiýäniň üsti bilen üpjün ediler. Bu, şeýle hem, gurluş taýdan Türkiýäniň energiýa ulgamynda tutýan ornuny güýçlendirýär Bilermen, Türkiýäniň rolunyň diňe tranzit funksiýasy bilen çäklenmeýändigini aýtdy. Europeewropa bilen Aziýanyň arasyndaky strategiki pozisiýasy sebäpli Türkiýe energiýa akymlarynyň çatrygynda durýar. Bu ýagdaý Ankara energiýa ugurlaryny gönükdirmäge, diwersifikasiýa etmäge we belli bir derejede bahalaryň emele gelmegine täsir etmäge mümkinçilik berýär. Häzirki zaman energiýa geosyýasatynda esasy güýç diňe bir serişdelere eýe bolmak bilen çäklenmän, eýsem şol çeşmeleriň we haýsy şertlerde daşaljak ugurlardyr. kesgitlemegi başarmaly. Bu nukdaýnazardan, Türkiýe Azerbaýjan ýaly öndüriji ýurtlar bilen Europeewropa ýaly sarp ediş bazarlarynyň arasynda deňagramlylyk merkezi roluny oýnaýar. Bu nukdaýnazardan, Türkiýäniň "energiýa merkezine" öwrülmegi, TAP-yň giňelmegi bilen has real esaslara eýe bolýar "Energetika merkezi bolmak bilen energiýa koridory bolmak arasynda düýpli tapawut bar. Birinjisi passiw geçiş roluny aňladýar, ikinjisi işjeň bazar we strategiýany dolandyrmagy öz içine alýar. Türkiýäniň hakyky energiýa merkezine öwrülmegi ýeterlik däl. Türkiýäniň turbageçirijileri bolmagy ýeterlik däl. Şeýle hem ösen energiýa söwda bazary, güýçli ammar desgalary, aç-açan kadalaşdyryjy-hukuk binýady we halkara inwestorlary özüne çekýän energiýa infrastrukturasy. sebitdäki güýç deňagramlylygyny emele getirýän häsiýet. "Azerbaýjanyň artýan energiýa önümçilik kuwwaty Türkiýäniň üstaşyr geçmegi we geosyýasy pozisiýasy bilen utgaşanda, Günorta Kawkazdan Europeewropa çenli uzalýan alternatiw energiýa koridory emele gelýär. TANAP we TAP esasly bu gurluş, Europeewropanyň energiýa garaşlylygyny deňleşdirmäge kömek edýär. Bu hyzmatdaşlyk Türkiýäni energiýa akymlaryny dolandyrýan strategiki merkeze öwürýär we Azerbaýjan Europeewropanyň energiýa howpsuzlygy boýunça durnukly üpjün ediji bolýar "-diýdi 2026 © AZERTAC. Awtorlyk hukugy goralandyr. Maglumatyň ulanylyşy giperlink bilen görkezilmelidir