"Men däl, biz"

Isturnalist - iterazyjy Damla Soýalp böwregini ejesi Mediha Nural Çerkezlere sowgat edenine bir ýarym ýyl boldy. Birnäçe ýyl bäri başgalaryň hekaýalaryny aýdyp gelýän Soýalp, diňe ejesine beren böwregi bilen täze durmuşyň gapysyny açman, eýsem söýginiň, raýdaşlygyň we organ peşgeşiniň ähmiýeti barada güýçli hekaýa ýazdy "Men däl-de, özümiziň bolmagyň möhümdigine has köp düşündim" -diýip, Soýalp sözüniň üstüni ýetirdi we "Ejemiň maňa durmuş bermegi bilen başlanan hekaýamyz 44 ýyl soň şol bir ýerde, doktor Burhan Nalbantoğlu döwlet hassahanasynda gaýtadan ýazyldy we bu gezek durmuşa pursat bermek nobatymdy" -diýdi 25 ýyldan gowrak wagt bäri böwrek hassasy bolan Mediha Nural Çerkezler, organ peşgeşleriniň ömri halas edýändigini nygtady we "Käwagt durmuş, iň az garaşýan wagtyňyz täzeden başlaýar" -diýdi Durmuşyny sagdyn ýagdaýda dowam etdirýän ene we gyz, idenidüze göçürmeden öň we soň başdan geçirenleri barada gürrüň berdiler Bir böwrek bilen ýaşamagyň iki böwrek bilen ýaşamagyň tapawudynyň ýokdugyny bellän Damla Soýalp, organ peşgeşleri barada habardarlygy ýokarlandyrmagy maksat edinýän we özi we ejesi hakda gürrüň berýän "66" atly dokumental filmi surata düşürdi Damla Soýalp, ejesiniň ömrüniň ahyryna hiç zada garaşly bolmazdan bagtly geçirendigine ünsi çekdi we ejesini ynandyrmak ugrundaky tagallalarynyň 6 aý dowam edendigini we ejesine: "Seniň göwresiňde emele geldim, böwregimem bardy. Indi men saňa gaýtaryp berýärin" diýdi Ejesi Mediha Nural Çerkezler, çagasynyň böwregini aýyrmagy "gutarmadyk" diýip hasaplandygyny öňe süren ene, lukmanyň gyzynyň saglygynda hiç hili kynçylyk çekmejekdigini aýdanyndan soň, göçürmäni kabul edendigini aýtdy Sorag: Ejeňize donor bolmak kararyna geldiňizmi? Bu karara gelmegiňize näme täsir etdi? Damla Soyalp: Ejemde 25 ýyldan gowrak wagt bäri böwrek keseli bardy. Recentlyakynda dializ nokadyna ýakynlaşdyk, ýöne entek dializ başlamadyk. Biraz wagt geçirdik. Gemodializ ýa-da peritoneal dializ hakda gürleşýärdik. Ejemiň keseli ulaldygyça, wagt bilen ýaryşýan ýaly boldum. Kaderden göçürmegiň mümkindigini bilýärdim, ýöne munuň diri adamdan hem edilip bilinjekdigini asla pikir etmedim. Bir gün, görüşmek üçin giden ýerimde, garyndaşy transplantasiýa edilen böwrek hassasy bilen söhbetdeş bolanymda, "Dializ bilen gyzyklanmaň, göni transplantasiýa barada pikir ediň" diýdi. Şol wagt mende epifaniýa bardy. Şol pursatda, ýerlikli bolsa, böwregimi ejeme sowgat bermegi makul bildim. Aslynda, donor bolmak pikiri maňa gaty tebigy geldi Çuňňur gözleg geçirdim. Ilki bilen diňe bir böwrek bilen sagdyn durmuşda ýaşap biljekdigime ynanýardym. Sebäbi söýýän adamyň saglygyny dikeltmek mümkinçiligi bar. Men ejeme kararymy aýtdym. Ejem muny eşiden badyna pikir etmän ret etdi. Iöne men karar berdim. Ejemi ynandyrmak üçin elimden gelenini etdim. Ynandyrmak tagallalarym 6 aýa golaý dowam etdi. Men elmydama ejeme: "Men seniň göwresiňde, böwregimde-de emele geldim, indi saňa gaýtaryp berýärin" diýýärdim. Barlamak üçin lukmanyň ýanyna baranymyzda iň soňky nokady etdik. Ejemiň öňünde lukmana: "Böwregimi ejeme sowgat etmek isleýärin" diýdim. Nefrologiýa boýunça hünärmen doktor Ahmet Behlül: "iterlikli bolsa, näme üçin beýle däl?" Ejemi "ikinji hassany döretmezlik" üçin gaty seresap bolandyklaryna ynandyrdy Sorag: Gyzyňyzyň donor bolmak isleýändigini ilkinji gezek eşideniňizde özüňizi nähili duýdyňyz? Mediha Nural Çerkezler: Eje hökmünde ilkinji gorky duýdum. Men muny "çagamy gutarmadyk" diýip gördüm. Şonuň üçin uzak wagtlap kabul etmedim. Köp zady talap etdiler, meni ynandyrmak aňsat däldi. Men Arodezden, Pafosyň çynlakaýlygy bar. Gyzymyň hem edil şonuň ýaly birkemsizligi, birkemsizligi meni urdy, lukmanymyzyň çykyşy meni gyzymyň saglygynda hiç hili problema bolmaz diýip ynandyrandan soň kabul etdim. Gyzymyň gurbanlygy maňa bu işde uly güýç berdi. Bu amalda maşgala bolmagyň gadyryny ýene bir gezek gördük Sorag: Transplantasiýa taýýarlyk işleri barada maglumat berip bilersiňizmi? Damla Soyalp: Bu diýseň dartgynly prosesdi. Synaglar, lukmanlara baryp görmek, garaşmak döwri ... Ikinji hassanyň döredilmejekdigine göz ýetirmek üçin başdan aýagyňyz barlanýar. Fiziki we psihologiki taýdan taýýarlanýarsyňyz. Emma adam umyt edeninde güýçlenýär Mediha Nural Çerkezler: Iň kyn zat näme boljagyny bilmän garaşmakdy. Netijeler gowy bolar diýip umyt edýärsiňiz. Bu amalyň dowamynda lukmanlarymyzyň ünsi we maşgala goldawy bizi yzygiderli saklady Sorag: Siz hem iki çaganyň enesi. Operasiýadan öň gorky başdan geçirdiňizmi? Damla Soyalp: Iki çaganyň enesi hökmünde, elbetde, öz jogapkärçiligim hakda pikir etdim, ýöne Ejemiň ýene-de durmuşy dowam etdirmegi meniň üçin gaty möhümdi. Galyberse-de, maňa durmuş beren adam hakda gürleşýäris. Operasiýadan öňki gijä çenli aslynda gorky we ikirjiňlenmedim. Men gaty rahat boldum. Diňe, şol gije hassahanada uklap otyrkam, aljyraňňy ýagdaýda oýandym. Myüregim urdy. "Näme edýärin? Maňa bir zat gelse çagalaryma näme bolar?" Soraglar kellämde ýaňlandy. Men düşegimden turup, ejemiň ýatýan otagyna bardym. Ol rahat ýatýardy. Şol pursatda "Ejem üçin edýärin" diýdim, howsala derrew ýitdi. Ejemiň saglygyny dikeldjekdigini bilmek gorkymdan üstün çykdy diýip bilerin. Ejemiň maňa durmuş bermegi bilen başlanan hekaýamyz 44 ýyl soň, şol bir ýerde, doktor bilen dowam edýär. Burhan Nalbantoğlu döwlet hassahanasynda gaýtadan ýazyldy, bu gezek durmuşa pursat bermek nobatymdy Sorag: Operasiýadan soň ilkinji gezek göreniňizde nähili boldy? Damla Soyalp: Operasiýadan ilki çykdym. Uky we oýanmak, ilkinji soran zadym ejem. Gelenimde, göçürme tamamlandy we ejem indiki otagda boldy. Turmaga rugsat beren badyma, ejemiň ýatýan otagynyň gapysyna bardym-da, oňa seretdim. Ol agyrýardy, ýöne ýagdaýynyň gowudygyny görüp, hemmesini puja çykardy. Uzak wagt bäri göterýän ýükümiz ýeňilleşýän ýalydy Mediha Nural Çerkezler: Men gaty agyrýardym. Operasiýadan soň, ilkinji gezek gözümi açyp, gyzymyň gapynyň agzynda maňa seredendigini görüp, minnetdar boldum. Maňa täze durmuş beren gyzym diri we sagdyndy. Enäniň şol bir wagtyň özünde başdan geçirip biljek iň agyr we iň owadan duýgularyny başdan geçirdim Sorag: Transplantasiýadan soň dikeldiş prosesi nähili boldy? Damla Soýalp: Transplantasiýadan 3 gün soň keselhanadan çykdym, ejem keselhanada takmynan 10 gün galdy. Ondan soň 3 aýlyk izolýasiýa döwrümiz boldy. Gönyeli ikenikentde bile bolup, öýümde galyp, biri-birimize seredýän döwürdik. Ilki bilen birneme kyn boldy, ýöne wagtyň geçmegi bilen has gowulaşdym. Yzygiderli ýaşamak, ýöremek we ahlak taýdan möhümdi. Gündelik durmuşda ýene ýöräp bilmek hem meniň üçin gowy boldy. Haçan-da adam ýaşaýan şäherine degişlilik duýgusyny duýsa, bejeriş prosesi başgaça bolýar. Indi durmuşymy sagdyn ýagdaýda dowam etdirýärin Mediha Nural Çerkezler: Transplantasiýadan gysga wagt soň ýene güýç aldym. 3 aýlap gyzym ikimiz bir öýde bolup, biri-birimize ideg etdik. Gysga wagtyň içinde gündelik durmuşa uýgunlaşdyk. Belli bir wagt geçensoň, ýöräp başladyk. Ilki bilen töwerekde gysga gezelenç edýärdim, ýöne güýjümiň artmagy bilen bu gezelençleri uzaltdyk. Ikenikentde pyýada ýöräp başladyk Sorag: Bu amalda siziň üçin iň kyn zat näme we iň güýçli zat näme? Damla Soýalp: Bu amalda ýekeje kynçylyk, göçürilenden soň izolirlenen döwürde çagalarymdan 3 aý aýrylmakdy. Men olary zordan görýärdim. Olar hakda kän pikir etmesem-de, hakykatdanam çuňňur höwesdi Mediha Nural Çerkezler: Çagalarymyň goldawy maňa ahlak berdi. Adam hakykatdanam söýgi bilen ýaşap biler Sorag: Bu amal ene-gyz gatnaşyklaryňyza nähili täsir etdi? Damla Soyalp: Ejem bilen gatnaşyklarymyz eýýäm gaty berkdi. Emma bu proses bizi biri-birimize has ýakynlaşdyrdy. Birek-birege has köp ideg edip başladyk Mediha Nural Çerkezler: Indi birek-birege diňe ene we gyz däl, durmuş hyzmatdaşlary hökmünde seredýäris. Bu proses bizi has berkitdi Sorag: Transplantasiýadan soň durmuşyňyzdaky iň uly üýtgeşiklik näme boldy? Damla Soyalp: Transplantasiýadan öň we soň ömrümi hiç görmedim. Myöne meniň pikirim üýtgedi. Men däl-de, özümiz bolmagyň ähmiýetine has köp düşündim we duýgudaşlyk endiklerim hasam ýokarlandy. Saglygyň, ýakynlarymyň we ýaşaýan gurşawymyň nähili möhüm we gymmatlydygyna has düşündim. Journalistsurnalistler hökmünde duýgurlyk derejämiz we garaýşymyz başga. Emma bu amaldan soň, hemme zada başgaça seretmegi öwrendigimi aýdyp bilerin. Adamlara, daşky gurşawymy we ýaşaýan şäherime başgaça seredip başladym. Hil taýdan ýaşamagyň nähili gymmatlydygyna düşündim Mediha Nural Çerkezler: Adaty durmuşda ýaşap bilmek meniň üçin iň uly üýtgeşiklikdi. Has köp dem almagyň gadyryny duýýaryn Sorag: asurnalist hökmünde köp adamyň hekaýalaryny gürrüň berdiňiz we olar hakda habar berdiňiz. Häzir hekaýanyň gahrymany bolmak nähili duýulýar? Damla Soyalp: Özümi gahryman hökmünde görmedim. Men muny borjy hökmünde görmedim. Ine, edilmeli zat. Meniň üçin möhüm zat, ejemiň ömrüniň ahyryna hiç zada bagly bolmazdan lezzet almagydy. Etmeli zadymy etdim. Meniň pikirimçe, şol bir ýagdaýda köp adam meniň edenimi eder. Bu gezek kameranyň beýleki tarapynda bolmak meniň üçin gaty üýtgeşikdi. Meniň öz işim Düşündirilende, maksat adamlara haýyr-sahawat bermekde has düşünjeli bolmakdy. Bu meselä azajyk hem ýetip bilsedim, begenerdim Sorag: Bir böwrek bilen ýaşamak barada nähili reaksiýa aldyňyz? Jemgyýet bu meselä näderejede düşünýär? Damla Soyalp: Bir böwrek bilen ýaşamak, iki böwrek bilen ýaşamakdan tapawudy ýok. Bu hakda köp sorag aldym. Adamlaryň köpüsi diňe bir böwrek bilen sagdyn durmuşda ýaşap biljekdigini bilenoklar. Şeýle-de bolsa, lukmançylyk gözegçiligi we sagdyn durmuş ýörelgesi bilen adaty durmuş dowam etdirilip bilner. Jemgyýetde henizem düşünjäniň ýetmezçiligi bar. Emma bu düşünjäni ýaýratmak üçin işlemeli Mediha Nural Çerkezler: Adamlar köplenç gorky bilen ýakynlaşýarlar. Emma organ peşgeşi ömri halas ediji zat. Bu hakda has köp gürleşmeli diýip pikir edýärin "Sen maňa ikinji durmuş berdiň, meniň gyzymdygyna begenýärin." Sorag: Şu gün bir sözlemde gyzyňyza näme diýmek isleýärsiňiz? Mediha Nural Çerkezler: Sen maňa ikinji durmuş berdiň, meniň gyzymdygyna begenýärin Sorag: Transplantasiýa garaşýan näsaglara we olaryň garyndaşlaryna näme habar berýärsiňiz? Damla Soyalp: Umydyňyzy ýitirmäň. Bu proses gaty kyn, ýöne raýdaşlyk we söýgi hakykatdanam bejerýär. Jemgyýetiň organ peşgeşlerine has ünsli bolmalydygyna ynanýaryn Mediha Nural Çerkezler: Olar ýüz öwürmeli däldirler. Käwagt durmuş iň az garaşýan wagtyňyz täzeden başlaýar Sorag: Hekaýaňyzy aýdýan we organ peşgeşi barada habardarlygy ýokarlandyrmagy maksat edinýän “66” dokumental filmine re directedissýorlyk etdiňiz (https://youtu.be/4A7SHeQshbc?feature=shared). Mundan beýläk bu mesele barada habarlylygy ýokarlandyrmak üçin näme etmegi meýilleşdirýärsiňiz? Damla Soýalp: Maksadym, hekaýamyzy aýdanymyzda köpçüligiň habardarlygyny ýokarlandyrmak we organ peşgeşleri barada habardarlygy ýokarlandyrmakdy. Biziň göçürmämiz diri-janly göçürme boldy. Häzirki wagtda biziň ýurdumyzda transplantasiýa garaşýan 60 töweregi böwrek hassasy we beýleki organ transplantasiýalaryna garaşýan onlarça näsag bar. Brainurdumyzda ýüze çykýan beýni ölümleri, beýni ölenleriň maşgalalary öz organlaryny bagyşlamakdan çekinmese, organ transplantasiýasyna garaşýan hassalara umyt döredip biler. Bagyş edilmedik islendik organyň çüýremelidigini ýatdan çykarmalyň. Şeýle-de bolsa, garyndaşlarynyň agzalary 5-6 näsaga durmuş üçin ikinji gezek mümkinçilik döredip biler we ýakynlarynyň agzalary beýleki bedenlerde ýaşamagyny dowam etdirýär. Şol sebäpli, her kime dirikä organlary bagyşlamaga we garyndaşlaryna wesýet etmäge çagyrýaryn "66" dokumental filminiň döredilmegine uly goşant goşan kärdeşlerime tükeniksiz minnetdarlygymy bildiresim gelýär. Operasiýa stolunda ýatýardym. Olar meni alada goýýarkalar, ähli prosesi ýazga alyp, organ peşgeşiniň ähmiýetini dokumentleşdirdiler. “66” aslynda diňe bir biziň hekaýamyz däl; Organ transplantasiýalaryna garaşýan adamlaryň sesi bolmagyny isledim Ondan öň kärdeşim Özgül Gürkut Mutluýakaly bilen, ejemiň operasiýasy geçirilen hassahananyň adyny göterýän we hassahananyň gurluşygyna başlan Dr. Burhan Nalbantoğlunyň durmuşy hakda kitap ýazdyk. Şeýle hem, böwrek transplantasiýasyna garaşýan hassalaryň we olaryň garyndaşlarynyň başdan geçirmeleri hakda kitap ýazmak meýilnamam bar. Mundan beýläk, esasanam ýaşlara ýetjek iş etmek isleýärin. Sebäbi adamyň durmuşyna degip bilmek käwagt hemme zady üýtgedip biler Suratlar: Doğan SAMER