Hiç kim beýle tehniki uniwersitet gerek däl

Täze dünýä anyk sanlar bilen düşündirilýär. Sanly ykdysadyýetiň global jemi içerki önümdäki paýy soňky ýyllarda çalt ösýär we köp ýurtda 15 göterimden 20 göterime çenli üýtgeýär. Emeli intellekt bazary ýakyn ýyllarda ýüzlerçe milliard dollara ýeter diýlip çaklanylýar. Diýmek, tehnologiýa saýlamak däl-de, mejbury zat. Bu hakykatyň fonunda, ölçenip boljak görkezijiler bilen tehniki uniwersitetleriň roly bahalandyrylýar Türkiýede Stambul Tehniki Uniwersiteti we Easternakyn Gündogar Tehniki Uniwersiteti halkara reýtinginde ilkinji 500-ligiň hataryna girýär. Bu uniwersitetleriň ýyllyk ylmy makalalarynyň sany müňlerçe bilen ölçelýär. Mysal üçin, Scopus maglumatlar bazasynda diňe bir ýylda indekslenen METU makalalarynyň sany 2000-den gowrak. Universitiesüzlerçe başlangyç bu uniwersitetleriň tehnologiýa seýilgählerinde işleýär, bu eýýäm netije ABŞ-nyň Massaçusets tehnologiýa instituty köp ýyl bäri dünýäde birinji ýerde durýan uniwersitetleriň biri hasaplanýar. MIT-iň ýyllyk gözleg býudjeti 3 milliard dollara golaý. Stenford uniwersiteti Silikon jülgesiniň esasy pikir merkezidir. Stenfordyň uçurymlary tarapyndan döredilen kompaniýalaryň umumy bazar bahasy trillionlarça dollar bilen ölçelýär. Google, NVIDIA, Yahoo ýaly kompaniýalar bu uniwersiteti gutaranlaryň önümidir Europeewropada ETH Sýurih, Nobel baýragynyň eýeleriniň arasynda birinji ýerde durýar. Bu uniwersitetiň uçurymlary we mugallymlary 20-den gowrak Nobel baýragyny aldylar. Mýunhen Tehniki Uniwersiteti Germaniýanyň senagat güýji bilen gönüden-göni baglanyşyklydyr. BMW we Siemens ýaly ägirt kompaniýalar bilen bilelikdäki taslamalar durmuşa geçirilýär Hytaýdaky Tsinghua uniwersiteti emeli intellekt boýunça dünýä liderlerinden biridir. Bu uniwersitetiň AI-si baradaky ylmy makalalaryň sany dünýäde birinji ýerde durýar. Pekin uniwersiteti tehnologiki innowasiýa boýunça döwlet maksatnamalarynyň esasy ýerine ýetirijilerinden biridir. Günorta Koreýada KAIST ýurduň tehnologiki eksportynyň emele gelmegine gönüden-göni gatnaşýar. Samsung we Hyundai ýaly kompaniýalar bilen ýakyn hyzmatdaşlyk bar Indi Azerbaýjana seredeliň, Azerbaýjan Tehniki Uniwersiteti bu sanawda ýok. Hatda çynlakaý halkara reýtinginde ilkinji 1000-lige girenok. Ylmy makalalaryň sany barada açyk statistika hem gaty pes netijeleri görkezýär. The technology park activity of the university is almost invisible. Bu uniwersitet diňe bir halkara reýting tablisalaryna goşulman, eýsem ýerli uniwersitetleriň arasynda-da yzda durýar Azerbaýjanda IT pudagy ösýär, ýöne uniwersitetler bu ösüşiň esasy ýüküni çekmeýärler. Countryurtda işleýän köp sanly IT kompaniýalarynda işleýän hünärmenleriň köpüsi daşary ýurtda okady ýa-da özbaşdak ösdi. Zähmet bazary bu hakykaty aýdyň görkezýär. Linkedin we beýleki platformalarda ýerli tehniki uniwersitetleri gutaranlaryň dünýä kompaniýalarynda paýy gaty pes Azerbaýjanda iň köp bal gazanan dalaşgärleriň köpüsi tehniki uniwersitetlere däl-de, beýleki ugurlara gidýär. Ine, bilimiň görkezijisi, güýçli uniwersitet ilki bilen iň gowy talyplary özüne çekýär. Meseläniň beýleki tarapy okuw meýilnamasydyr. Köp dersler ýyllar boýy täzelenenok. Emeli intellekt, maglumat ylymlary we kiberhowpsuzlyk ýaly ugurlar ýa-da iň zerur hasap edilse-de, ilki bilen ileri tutulmaýar. Bu zähmet bazarynyň islegine laýyk gelmeýär Uniwersitet-senagat hyzmatdaşlygy hem iş ýüzünde gowşak. Hakyky taslamalar, önümçilik tejribesi we başlangyç ekosistemasy ýeterlik derejede ösenok. Şeýle-de bolsa, dünýä tejribesi tehniki uniwersitetleriň güýjüniň bu gatnaşyklarda takyk ölçelýändigini görkezýär Leadershipolbaşçylyk meselesi hem anyk netijeler bilen ölçelmeli. Uniwersitet halkara reýtinginde bolmasa, uçurymlary dünýä bazarynda bäsleşip bilmese, dolandyryş täsirli däl. Bu şahsy çemeleşme däl, faktlaryň netijesi Azerbaýjan döwleti IT we emeli intellekt ulgamynda maksatnamalary durmuşa geçirýär we dünýäniň iň uly ýurtlary bilen hyzmatdaşlyk edýär. Bu maksatnamalary durmuşa geçirmekde uniwersitetleriň roly az bolsa, bu ýerde çynlakaý boşluk bar. Bu boşluk doldurylmasa, ýurt daşary ýurtly işgärlere garaşlylygyndan dynyp bilmez Netije düşnükli, tehniki uniwersitet ýa üýtgemeli ýa-da bir gapdalynda galmaly. Global bäsdeşlik duýga däl-de, netijelere seredýär. Häzirki wagtda sanlar ruhlandyryjy däl Hünärmenler Azerbaýjan Tehniki Uniwersitetiniň häzirki wagtda hiç hili ýük göterip bilmejekdigine ynanýarlar. Futureurduň geljegi bu ýokary okuw mekdebinde ýerleşýändigine garamazdan, bu ýerde peç diňe tüsse berýär. Meseleden çykalga hökmünde hünärmenleriň teklipleriniň arasynda dolandyryşyň düýpgöter üýtgemegi esasy orny eýeleýär Sebäbi aşakdaky ýaly berilýär Mozambikde tehniki uniwersitet gerek däl