BEA: Seýrek metallara isleg çalt ösýär, ýöne önümçilik üpjün etmeýär

Seýrek metallara isleg çalt ösýär, ýöne önümçilik we üpjünçilik bu ösüşi dowam etdirip bilmeýär "APA-Ykdysadyýet" bu barada Halkara Energetika Guramasynyň (BEA) "Seýrek ýer elementleri: üpjünçilik zynjyrlaryny ygtybarly we diwersifikasiýa ýollary" hasabatyna salgylanyp habar berýär Hasabata görä, 17 seýrek toprak metal geljegiň tehnologiýalary üçin örän möhümdir. Bu elementler elektrik ulagy öndürmekden we emeli intellekt maglumat merkezlerinden başlap, robot we goranyş pudagyna çenli ulanylýar. Neodim, praseodymium, disprozium we terbium elementlerine, esasanam hemişelik magnitlere bolan isleg çalt ösýär. Bu elementlere isleg 2015-nji ýyldan bäri iki esse artdy we 2030-njy ýyla çenli 30% -den gowrak öser Esasy mesele, seýrek ýer elementleriniň köpüsiniň Hytaýda öndürilmegi, gazylmagy we gaýtadan işlenmegi. Şeýlelikde, agzalan elementleriň dünýä önümçiliginiň 60% -i we gaýtadan işlemegiň 90% -den gowragy Hytaýa degişlidir. Mundan başga-da, hemişelik magnit öndürýän dünýä önümçiliginiň takmynan 95% -i bu ýurda degişlidir. Bularyň hemmesi global üpjünçilik zynjyrlaryny gaty gowşak edýär Hasabatda Hytaýyň 2025-nji ýylda girizen eksport çäklendirmeleriniň gysga möhletli bökdençliklere sebäp bolandygy we Hytaýyň daşyndaky käbir öndürijileriň esasy bölekleri üpjün etmekde kynçylyk çekendigi we käbir ýagdaýlarda önümçiligi azaltmaga mejbur edilendigi aýdylýar. Hasabatda şeýle çäklendirmeler doly ýerine ýetirilse, Hytaýyň daşyndaky takmynan 6,5 trillion dollarlyk ykdysady işjeňlik awtoulag, elektronika we transport pudaklaryna has köp täsir edip biler diýilýär Hasabatda "diwersifikasiýa üpjünçilik zynjyrynyň ösdürilmegi ýakyn on ýylda takmynan 60 milliard dollar maýa goýumyny talap eder. Bu ep-esli mukdar, ýöne üpjünçiligiň kesilmegi sebäpli bolup biljek ykdysady ýitgiler bilen deňeşdirilende az" diýilýär Hasabatda aýdylmagyna görä diwersifikasiýany goldamak üçin çäreler adatdan daşary ýagdaýlara taýýarlygy güýçlendirmek, gymmatlyklar zynjyrynyň esasy tapgyrlaryna maýa goýumlaryny köpeltmek, üpjünçilik we isleg taýdan innowasiýalary çaltlaşdyrmak we bahalaryň aç-açanlygyny ýokarlandyrmagy öz içine alýar Döwürleýin tablisanyň 17 elementinden (skandium, ýtrium we 15 lantanid) ybarat seýrek toprak metallarynyň (RTM) häzirki zaman ýokary tehnologiýalar, goranyş senagaty, elektrik ulaglary we täzelenip bilýän energiýa üçin möhüm çig maldygyny bellemelidiris