Baky lider hadysasy we häzirki Azerbaýjan

Mejlis agzasy Beýik lider Heýdar Alyýew, strategiki pikirlenişi we öňdengörüjilikli dolandyryş ukyplary bilen tapawutlanýan Azerbaýjanyň häzirki zaman döwletliliginiň taryhynda aýratyn rol oýnan görnükli syýasy şahsyýet. Onuň işi milli bähbitleri goramaga, güýçli döwlet gurmaga we halkyň hal-ýagdaýyny üpjün etmäge gönükdirilendir. Bu syýasy miras diňe bir belli bir döwri öz içine alman, eýsem indiki etaplarda ösüşiň esasy ugurlaryny kesgitleýän strategiki ugur hökmünde çykyş edýär. Milli lideriň pikirleri häzirem aktual we durnukly ösüşe goşant goşýar Milli lider Heýdar Alyýewiň Sowet döwründe alyp barýan işleri, geljekki döwletçilik missiýasynyň döremeginde aýgytly rol oýnady. Milli lideriň 1969-njy ýylda respublikanyň ýolbaşçylygyna gelmegi bilen durmuşa geçirilýän maksatly syýasatyň netijesinde senagat pudagynda uly ösüş we möhüm ösüş gazanyldy. Täze önümçilik kärhanalary döredildi, bar bolan zawodlar we zawodlar döwrebaplaşdyryldy. Oba hojalygynda öndürijiligi ýokarlandyrmak, suwaryş ulgamlaryny giňeltmek we oba ýerlerinde sosial infrastrukturany ösdürmek üçin möhüm çäreler geçirildi. Bu döwürde milli işgärleri taýýarlamak aýratyn ähmiýete eýe boldy. Youngaşlary Bileleşigiň ösen uniwersitetlerine ibermek, ýokary hünärli hünärmenleri taýýarlamak we dolandyryş pudagynda hünärmen işgärleri döretmek geljekki garaşsyz döwlet üçin berk binýady döretdi. Şol bir wagtyň özünde milli-medeni gymmatlyklary goramak, ene dilini ösdürmek we medeni mirasy gorap saklamak ugrunda alnyp barylýan işler halkyň milli şahsyýetini berkitmäge hyzmat etdi Beýik Lider Heýdar Aliýewiň 1993-nji ýylyň iýun aýynda häkimiýete gaýdyp gelmegi döwletliligi goramak meselesinde aýgytly tapgyr boldy. Şol döwürde ýurtda agdyklyk edýän syýasy krizis, gowşak dolandyryş we içerki dawa döwletiň barlygyna çynlakaý howp salýardy. Bu çylşyrymly şertlerde ýurtda durnuklylygy dikeltmek başlandy, anarhiýa we bulam-bujarlyk tendensiýalarynyň öňüni aldy. Milli lideriň ýolbaşçylygynda döwlet dolandyryş ulgamy täzeden guruldy, kanuny esaslar berkidildi we jemgyýetde ynam gurşawy emele geldi. Bu etap, uzak möhletleýin ösüş strategiýasyny kesgitlemek üçin esas döretdi 1994-nji ýylyň 12-nji maýynda gol çekilen ýaraşyk şertnamasy ýurtda täze tapgyryň başlangyjy hökmünde möhüm ähmiýete eýe. Urşy togtatmak adam ýitgileriniň öňüni almaga we ykdysady çeşmeleri netijeli ugurlara gönükdirmäge mümkinçilik berdi. Durnukly gurşawyň emele gelmegi maýa goýumlarynyň özüne çekijiligini ýokarlandyrdy, geljekde ykdysady taslamalary durmuşa geçirmek üçin şertler döretdi we ýurduň ösüş depgininiň ýokarlanmagyna sebäp boldy 1994-nji ýylyň 20-nji sentýabrynda gol çekilen "Asyryň şertnamasy" ýurdumyzyň ykdysady ösüşinde öwrülişik pursaty boldy. Bu şertnamanyň üsti bilen halkara hyzmatdaşlygy giňeldildi, iri maýa goýum taslamalary durmuşa geçirilip başlandy we ykdysady galkynyş prosesi çaltlaşdyryldy. Halkara hyzmatdaşlar bilen ykdysady gatnaşyklary giňeltmek we pugtalandyrmak ugrunda möhüm ädimler ädildi. Alnan maliýe çeşmeleri infrastrukturany täzelemäge, sebitleri ösdürmäge we sosial maksatnamalary durmuşa geçirmäge gönükdirildi. Bu syýasatyň netijesinde ykdysady durnuklylyk üpjün edildi, täze iş ýerleri döredildi we ilatyň hal-ýagdaýy ýokarlandy Heýdar Alyýewiň alyp barýan goşun gurluşyk syýasaty, döwlet howpsuzlygyny üpjün etmekde esasy ileri tutulýan ugurlaryň biri hökmünde kesgitlenildi. Onuň ýolbaşçylygynda bitewi buýruk esasynda ýaragly güýçleri döretmek, yzygiderli goşun döretmek we harby dolandyryş ulgamyny kämilleşdirmek ugrunda yzygiderli we maksatly çäreler görülýärdi. Bu prosesiň dowamynda hünärmen harby işgärleri taýýarlamaga aýratyn ähmiýet berildi, harby bilim ulgamy ösdürildi we ofiserleriň we esgerleriň söweş taýýarlygy derejesi ýokarlandy. Şol bir wagtyň özünde goşunyň maddy we tehniki binýadyny berkitmek we häzirki zaman harby tehnologiýalaryny ulanmak ugrunda möhüm ädimler ädildi. Harby bölümleriň üpjünçiligini gowulandyrmak, tertip-düzgüni güýçlendirmek we söweş ukybyny ýokarlandyrmak ugrunda alnyp barylýan işleriň netijesinde ýaragly güýçler has çeýe we täsirli derejä çykaryldy. Bu syýasatyň netijesinde güýçli, hünärmen we ýokary hünärli milli goşun döredildi. Soňky döwürlerde gazanylan üstünlikler bilen döredilen harby potensial berk binýadyny emele getirdi we döwletiň goranyş ukybyny ep-esli ýokarlandyrdy. Bu strategiki çemeleşmäniň netijesinde goşun diňe bir howpsuzlygyň kepili bolman, eýsem döwlet garaşsyzlygyny goramakda we milli bähbitleri goramakda ygtybarly sütün bolup hyzmat edýär 1995-nji ýylyň 12-nji noýabrynda geçirilen referendumda (köpçülige ses bermek) kabul edilen Azerbaýjan Respublikasynyň konstitusiýasy häzirki zaman döwlet gurluşygynyň esasy kanuny esasyny emele getirýän möhüm resminama hökmünde aýratyn ähmiýete eýe. Heýdar Alyýewiň ýolbaşçylygynda taýýarlanan bu konstitusiýa garaşsyz döwletiň kanuny, syýasy we institusional esaslaryny kesgitledi we demokratik ýörelgelerde döwlet dolandyryşyny döretmek üçin giň mümkinçilikleri döretdi. Bu resminama diňe bir kanuny akt däl, eýsem döwletiň geljekdäki ösüş ugurlaryny kesgitleýän strategiki maksatnama hem boldy Konstitusiýanyň kabul edilmegi bilen adam hukuklarynyň we azatlyklarynyň üpjün edilmegi döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň birine öwrüldi. Resminamada raýatlaryň esasy hukuklary we azatlyklary - ýaşamak hukugy, söz we pikir azatlygy, emläk hukugy, erkin ýygnanyşmak we beýleki esasy hukuklar giňişleýin kesgitlenildi. Bu düzgünler döwlet we raýat gatnaşyklarynyň kanuny esaslaryny kesgitledi, her bir adamyň hukuklarynyň goralmagyny üpjün edýän mehanizmleriň emele gelmegi üçin şertler döretdi. Şol bir wagtyň özünde, döwletiň hukuklaryň we azatlyklaryň üpjün edilmegi baradaky borçlary hem anyk kesgitlenildi, bu hukuk döwlet gurluşynyň möhüm bölegine öwrüldi Häkimiýeti bölmek ýörelgesi konstitusiýa bilen kesgitlenildi we kanun çykaryjy, ýerine ýetiriji we kazyýet edaralarynyň iş ugurlary kesgitlenildi. Bu ýörelge döwlet dolandyryşynda deňagramlylygy we özara gözegçilik mehanizmlerini döretmäge mümkinçilik berdi. Kanun çykaryjy häkimiýetiň parlament arkaly durmuşa geçirilmegi, bitewi sistema esaslanýan ýerine ýetiriji häkimiýetiň işlemegi we kazyýet ulgamynyň garaşsyzlygyny üpjün etmek kanuny döwlet modeliniň esasy bölekleri hökmünde kesgitlenildi. Bu faktorlar döwlet dolandyryşynda aç-açanlygy we jogapkärçiligi ýokarlandyrmaga we kanunyň hökmürowanlygyny üpjün etmäge hyzmat eden möhüm ädimdi Kanunyň hökmürowanlygy ýörelgesi jemgyýetçilik durmuşynyň ähli ugurlarynda esasy ölçeg hökmünde çykyş etdi. Döwlet edaralarynyň işi kanunlar bilen kadalaşdyrylýar we kanuny kadalaryň bozulmagyna garşy täsirli mehanizmler döredildi. Bularyň hemmesi diňe bir hukuk gatnaşyklarynyň durnuklylygyny üpjün etmän, eýsem raýatlaryň döwlete bolan ynamyny güýçlendirdi. Kanunyň hökmürowanlygyny üpjün etmek durmuş-ykdysady we syýasy özgertmeleri amala aşyrmak üçin ygtybarly esas döretdi. Şol bir wagtyň özünde, Konstitusiýa demokratik jemgyýeti döretmek üçin möhüm hukuk esaslaryny kesgitledi. Syýasy plýuralizm, köp partiýaly sistema, erkin saýlawlar we raýat jemgyýetiniň ösüşi ýaly ýörelgeler bu resminamada öz beýanyny tapdy. Bu faktorlar demokratik dolandyryş medeniýetiniň emele gelmegine, jemgyýetiň dürli gatlaklarynyň syýasy proseslere gatnaşmagyny üpjün etdi. Döwlet bilen jemgyýetiň özara gatnaşyklarynda hukuk binýadyny kesgitlemek durnuklylygy we durnukly ösüşi üpjün etdi Konstitusiýanyň kabul edilmegi ykdysady gatnaşyklaryň kanuny esaslaryny kesgitlemekde-de möhüm rol oýnady. Eýeçiligiň dürli görnüşleriniň ykrar edilmegi, telekeçilik işjeňliginiň kanuny goralmagy we bazar gatnaşyklarynyň ösmegi üçin amatly şertleriň döredilmegi ykdysady ulgamyň döremegine itergi berdi. Bu düzgünler ýurtda ykdysady özgertmeleri amala aşyrmak we bazar ykdysadyýetine geçişiň tizlenmegi üçin şertler döretdi. Mundan başga-da, Konstitusiýa döwletiň sosial syýasatynyň esasy ugurlaryny kesgitledi. Ilatyň sosial goragyny üpjün etmek, bilimi we saglygy goraýyşy ösdürmek, raýatlaryň mynasyp ýaşaýyş derejesini üpjün etmek ýaly meseleler şol resminamada öz beýanyny tapdy Netijede, 1995-nji ýylyň konstitusiýasy häzirki zaman döwlet gurluşynyň esasyny düzýän we kanuny döwletiň we demokratik jemgyýetiň nusgasynyň emele gelmegine hyzmat edýän esasy resminama hökmünde taryha girdi. Bu Konstitusiýa diňe bir döwür üçin däl, eýsem ösüşiň soňky döwürleri üçinem berk kanuny esas bolup hyzmat etdi we döwletiň durnukly ösüşini üpjün edýän esasy ýol görkeziji resminama hökmünde ähmiýetini saklaýar Milli lider Heýdar Aliýew, ilatyň hal-ýagdaýy barada mahabatyny esasy ileri tutulýan ugurlaryň biri hökmünde kesgitledi. Bu syýasatyň çäginde sosial gorag ulgamyny pugtalandyrmak maksady bilen pensiýa we kömek pullaryny ýokarlandyrmak, pes girdejili maşgalalara döwlet goldawyny giňeltmek we sosial üpjünçilik mehanizmlerini gowulandyrmak ugrunda yzygiderli ädimler ädildi. Şol bir wagtyň özünde, iş üpjünçiligini ýokarlandyrmak, täze iş ýerleri döretmek we zähmet bazaryny kadalaşdyrmak babatynda durmuşa geçirilýän çäreler ilatyň sosial hal-ýagdaýyny gowulaşdyrmaga möhüm täsir etdi. Şol çemeleşmäniň netijesinde jemgyýetde sosial adalaty üpjün etmek ugrunda möhüm ösüşler gazanyldy Bilim pudagynda geçirilen özgertmeler ýurduň geljekdäki ösüşi taýdan strategiki ähmiýete eýe boldy. Täze mekdepleriň gurulmagy, bar bolan bilim edaralarynyň düýpli abatlanylmagy we häzirki zaman enjamlary bilen üpjün edilmegi bilim infrastrukturasynyň hil taýdan täzelenmegine sebäp boldy. Şol bir wagtyň özünde, bilim programmalarynyň döwrebaplaşdyrylmagy, mugallymlaryň hünär derejesini ýokarlandyrmak we innowasion okuw usullaryny ulanmak netijesinde bilimiň hili ep-esli ýokarlandy. Milli işgärler potensialyny güýçlendirmek ugrunda görülýän bu çäreler ýurduň intellektual ösüşine möhüm goşant goşdy Saglygy goraýyş pudagynda geçirilen özgertmeler ilatyň saglygyny goramaga we lukmançylyk hyzmatlarynyň hilini ýokarlandyrmaga gönükdirilendir. Täze lukmançylyk edaralarynyň gurulmagy, bar bolan hassahanalaryň durkunyň täzelenmegi we häzirki zaman lukmançylyk enjamlary bilen enjamlaşdyrylmagy saglygy goraýyş ulgamynyň ösüşini çaltlaşdyrdy. Öňüni alyş çärelerini giňeltmek, sebitlerde lukmançylyk hyzmatlarynyň elýeterliligini ýokarlandyrmak we ökde lukmançylyk işgärlerini taýýarlamak boýunça alnyp barylýan işler ilatyň saglyk görkezijilerini gowulandyrmak üçin şert döretdi. Bu syýasatyň netijesinde saglygy goraýyş ulgamy häzirki zaman we täsirli gurluş hökmünde emele geldi Heýdar Alyýewiň daşary syýasat strategiýasy milli bähbitlere esaslanýan deňagramly çemeleşme bilen häsiýetlendirildi. Halkara guramalar bilen hyzmatdaşlygyň giňelmegi, sebit taslamalaryna işjeň gatnaşmagy we diplomatik gatnaşyklaryň ösmegi netijesinde döwlet halkara dünýäsindäki ornuny berkitdi. Bu syýasat ýurduň geosyýasy ähmiýetini ýokarlandyrdy we ony halkara derejesinde ygtybarly hyzmatdaş hökmünde ykrar etdi Heýdar Alyýew tarapyndan kesgitlenen strategiki kurs, Prezident Ylham Alyýew tarapyndan häzirki döwrüň talaplaryna laýyklykda işlenip düzülýär. Azerbaýjan, 2020-nji ýylyň güýzünde bolup geçen we köp ýyllap dowam eden basybalyjylygy bes eden 44 günlük Watançylyk söweşinde taryhy ýeňiş gazandy. Bu oryeňiş, güýçli döwlet syýasatynyň, halk güýjüniň bitewiliginiň, ykdysady ösüşiň we häzirki zaman goşunynyň gurulmagynyň logiki netijesi hökmünde baha berilýär. 2023-nji ýylyň 19-20-nji sentýabrynda geçirilen ýerli terrorçylyga garşy çäreleriň netijesinde ýurdumyzyň özygtyýarlylygy doly üpjün edildi, territorial bitewilik dikeldildi we sebitde täze hakykatlar emele geldi Şeýlelik bilen, Heýdar Alyýewiň syýasaty şu gün gazanylan üstünlikleriň esasyny düzýär. Onuň kesgitlän strategiki ugry häzirki zaman ösüşiniň esasy ugurlaryny kesgitleýär, döwletiň durnukly ösüşini üpjün edýär we geljekki nesiller üçin ygtybarly ýol kartasy bolup hyzmat edýär