BBC Türk derňewi: Näme üçin Masquerade Nightclub ýangynda 29 adam öldi? | T24

Azra Maryem Tosuner-Mahmut Hamsici-Osman Kaytazoğlu "Kaka, biz Gaýrettepe şäherindäki bir binada işleýäris. Birden köp kompaniýa bar. Içindäki labyrint ýaly. Hudaý saklasyn, eger bir zat bolup geçse, hiç kim çykyp bilmez." On ýedi ýaşly Efe Demir orta mekdep okuwyny daşary ýurtda tamamlaýarka, mebel kompaniýasynda şägirt bolup işleýärdi Kakasy bilen Saryýerdäki sada bir öýde ýaşadylar Kakasy oňa bu agyr işiň hökman däldigini aýtdy we "Kaka, sen garrarsyň, men şol bir wagtyň özünde işlärin we okaryn" diýdi Efe Masquerade Night Club-yň durkuny täzelemegiň üstünde işleýärdi 2024-nji ýylyň 4-nji aprelinde irden kakasy ir turup, Efe köwşüni ýaldyrady Adem Demir şol gün agşam kazyýet lukmançylyk bölüminde çagasynyň jansyz jesedini gujaklamakçydy Täzeleniş wagtynda ýüze çykan ýangynda Efe ýaly 29 adam öldi Seresapsyzlyk, kemçilikler we gözegçiligiň ýoklugy bu waka nädip ýol açdy? Näme üçin on ýedi ýaşly Efe ençeme ýyllap görülmedik howp? BBC Türk, Stambulyň ortasyndaky betbagtçylygy derňedi Klub Beşiktaşyň merkezi etraplaryndan biri bolan Gaýrettepe şäherindäki ıldyz Posta köçesinde ýerleşýärdi. Ol binanyň iki gatyny öz içine alýardy Registr bellige alyş maglumatlaryna görä, bu ýer 1970-nji ýyllaryň ahyrynda kinoteatr hökmünde ulanylypdyr 1980-nji ýyllaryň ikinji ýarymynda şol döwrüň meşhur güýmenje ýerlerinden biri bolan Discorium hökmünde işe girizildi Bu ýer 2010-njy ýyllarda Maskarad adyny aldy. Operatorsyllaryň dowamynda köp gezek operatorlar üýtgedildi Şaýatlaryň sözlerine görä, bir wagtyň özünde birnäçe topar bilelikde işleýärdi Mysal üçin, kebşirlemek bir ýerde alnyp barylýarka, agaç mebelleri başga bir ýerde goýulýardy Zähmet howpsuzlygy boýunça hünärmen Zafer Güzeý, iş faýlyna we CCTV wideolaryna esaslanan baha berişinde: "Bu ýerde köp dürli iş ýerleri gysylan gaty bulaşyk bir iş bar. Bu sebäpli tertipsizlik we utgaşdyrma ýok" we ýangyn töwekgelçiligi babatynda bu meseläniň örän möhümdigini aýdýar Gurban baýramynyň öň ýanynda geçirilen abatlaýyş işine daşarky toparlar we klub işgärleri çagyryldy Bu çärelere hatda DJ-ler Gökhan Tewlek we Mehmet Okumuş hem gatnaşýardy Käbirlerine haryt daşamak, käbiri adamlary guramak we käbirleri gurlan ulgamlara gözegçilik etmek tabşyryldy Wakada adamsyny, baş ofisiant Özkan Başy ýitiren Emine Baş, şol günleri şu sözler bilen suratlandyrýar: "Remezan aýynda elmydama abatlaýyş işleri geçirildi, ýöne bu ilkinji gezek ägirt uly işler edildi." Kimdir biri gelmese, Gurban baýramyndan soň gelmeli däl "diýilýärdi." Otda jaň eden dogany Ahmet Uzuny ýitiren Kader Uzun: "Agam ozal gurluşykda ýa-da abatlaýyş işinde işlemedi" diýýär Şeýle-de bolsa, Ahmetiň oňa: "Uýam, gitmeli" diýendigini aýdýar Gözden geçiren WhastApp toparymyzdaky hat alyşmalarda işgärleriň her gün täzelenmäge çagyrylýandygy görünýär Angyn sagat 12.44-de kebşirleýjiniň uçgunlary örtük materialyna sepilende başlandy CCTV wideolaryna görä, ýangyn birnäçe sekundyň içinde ýaýrady Türk ýangyndan goramak we bilim gaznasynyň (TÜYAK) başlygynyň orunbasary Taner Kaboğlu, ýangynyň çalt ýaýramagynda materiallaryň möhüm rol oýnaýandygyny aýtdy: "Ses izolýasiýa materiallaryny dinamitiň birleşmesi diýip pikir ediň. Ody çalt ýaýradýar." Klubyň sosial media hasaplarynda gözden geçiren ýüzlerçe wideo we suratlarymyzda geçmişde uly uçgunlar bilen ýygy-ýygydan tomaşa edilýändigini we müşderileriň bu ýerde çilim çekip biljekdigini görmek bolýar Maşgalalaryň aklawçylaryndan Onur Fyrat Kaýnun: "Klub açyk wagty bu ýangyn bolup biler" -diýdi Kazyýet faýlyna görä, ýangyn ýüze çykandan soň takmynan 15 sekundyň içinde tüsse tutuş töweregi gurşap aldy Sprinkler ýa-da detektor işjeňleşdirmedi Hünärmenleriň maglumatlaryna görä, waka ýüze çykan mahaly işjeň gyssagly yşyklandyryş ýa-da ugrukdyryjy alamatlar ýokdy Hünär howpsuzlygy boýunça hünärmen Zafer Güzeý, şeýle ulgamlaryň esasy setden gelýän elektrik energiýasyndan başga energiýa bilen iýmitlenmelidigini we bu ýerde beýle däldigini aýdýar Tüsse bilen diňe bir alawdan gaçmak bilen çäklenmän, çykmagy tapmak hem uly meselä öwrüldi Kazyýet faýlyndaky dürli habarlara görä klubyň esasan iki gapysy bardy Birinjisi, Gönenoglu köçesine eltýän we klubyň içindäki koridor arkaly girip boljak arka tarapdaky harytlary kabul ediş derwezesi boldy Şeýle-de bolsa, koridor we gapynyň öňündäki üýşmeleňler bilen daraldy Mundan başga-da, bilermenleriň maglumatlaryna görä, bu gapy ýangyn gapysy däldi we howsala paneli ýokdy. Bu ýönekeý demir gapydy Klubyň esasy girelgesi girmek üçin uzakda we Oňa ýetip bilýänler spiral basgançaga çykyp, geçelge girmeli boldular Hünärmenleriň maglumatlaryna görä, gapy takmynan 24 metr uzaklykda bolupdyr Binalary ýangyndan goramak baradaky düzgünlere laýyklykda, pürküji ulgamy bolan ýerlerde-de çykyş gapysyna girmek iň azyndan 15 metr bolmaly Bilermenleriň habaryna görä, aşhana meýdanynyň aňyrsynda bir gapynyň bardygy, ýöne öň kerpiç bilen ýapylandygy aýdylýar Beýleki tarapdan, CCTV wideolarynda üç adamyň otagdan çykyp gaçandyklary habar berlende bir otagda nahar iýýändigi görkezilýär 29 adam ölensoň, oda nädip gaçdylar? Hasap bölümi we edara ýerleşýän bu bölüm, sergi otagy hökmünde ulanylýan meýdana eltýär we bu ýeriň geçelgesinden ýapyk çykyşy bar Şeýle-de bolsa, bu ýer uzak we uzak adamlardy, şol sanda işgärler Taner Kaboğlunyň pikiriçe, abatlaýyş işleri wagtynda dürli çykyşlar, şol sanda şu çykyş barada maglumat bermeli boldy: "Kimdir biri sanyna we aralyk ölçeglerine seredip, iki çykyş çykyşyny şol ýerde saklamaly" diýdi CCTV wideoýazgylarynda işçileriň oda dürli usullar bilen göreşýändikleri, şol sanda oda çelek suw guýmagy görkezilýär BBC Türk bilen söhbetdeşlik geçiren hünärmenler, bu suratlara esaslanyp, işgärleriň ýangyn barada hiç zat bilmeýändiklerine düşünýärler Işgärleriň şeýle okuwy tamamlandyklary barada entek kazyýete hiç hili subutnama berilmedi Adem Demir oglundan mysal getirýär we "Efe ýangyn söndüriji enjamy ulanmady, hünär howpsuzlygy adyndan näme etmelidigini bilmezdi" -diýdi Zähmet howpsuzlygy boýunça hünärmen Zafer Güzeý bu okuwyň jogapkärçiliginiň, meýdançanyň işgärleri üçinem, daşyndan getirilen toparlar üçinem işewür guramalaryň jogapkärdigini belleýär Kazyýetde günäkärlenýänler, şol sanda işiň başlygy Şahzade Şekergümüş, diňlenişikde bilim baradaky soraglara anyk jogap bermediler BBC Türk, operatorlaryň aklawçylaryndan aýyplamalar we aýyplamalar barada sorady. Kazyýet işi dowam edýärkä, faýl barada beýanat bermek ýerlikli däl diýen jogaby aldy Onda ýangyn bilen baglanyşykly kemçiliklere garamazdan bu ýer näçe ýyllap işledi? Maskaradyň 1987-nji ýyldaky diskoteka we pawilion iş ygtyýarnamasy bar Iş ýerinde diňe bir ýangyn söndüriji hasabat bar. Şeýle hem 2006-njy ýylda ýazylan 2006–2024-nji ýyllaryň on sekiz ýyllyk döwründe bu iş ýedi gezek üýtgedi Kazyýet faýlyna görä, geçiş döwründe ýangyn bölüminiň täze hasabatyny talap etmezden, iş ygtyýarnamasy täzelendi Taner Kaboğlunyň pikiriçe, häzirki ýangyn düzgünleri hasabatyň zerurlygynyň diňe şol ýerde düýpli abatlaýyş işleri geçirilendigi talap edilýär Şeýle-de bolsa, Kaboğlu düýpli abatlaýyş kesgitlemesiniň bu düzgüne goşulmaýandygyny we kompaniýalaryň ýa-da edaralaryň bu çäklere goşulmazlygy üçin tagalla edýändigini aýtdy BBC türk tarapyndan geçirilen söhbetdeşlikler we açyk çeşmeler bu ýeriň geçmişde birnäçe gezek abatlanylandygyny görkezýär Mysal üçin, “Facebook” ýazgylary 2015-nji ýylda esasy sahna iki gapy açylsa-da, 2020-nji ýylda diňe bir gapynyň bardygyny we şonuň üçin bu ýerde düýpli abatlaýyş işleriniň geçirilendigini görkezýär Aklawçy Onur Fyrat Kaýýun bu çekişmäni kanuny nukdaýnazardan şeýle düşündirýär: "Kanunçylyk bu barada jikme-jik maglumat bermeli däl. Bu adaty durmuş akymyna görä üýtgeýän mesele. Gijeki klub we içerki örtük, sahnanyň tutuş tertibi, ýaşaýyş jaýlarynyň ýerleşýän ýeri üýtgedildi we agaçdan ýasalan önümler, demir birleşdiriji we kebşirleýiş işleri alnyp barylýar. Biziň pikirimizçe, jedel ýok. Täzeleniş gaty giňişleýin." Täzeleniş wagtynda bu kärhana resmi rugsady almadyk ýaly Operator Şahzade Şekergümüş özüni goramak üçin her ýyl rugsat alýandyklaryny, ýöne wakanyň bolan ýylynda aragatnaşyk adam tapyp bilmeýändigini aýtdy Beşiktaş şäher häkimligi, wakadan soň beren beýanatynda olara ýüz tutmandygyny aýtdy Onur Fyrat Kaýnun, ýangyn söndüriş bölüminiň hasabat ara alyp maslahatlaşmalarynyň daşyndaky döwlet edaralarynyň şeýle ýerleri islendik ýagdaýda barlamaga borçlydygyny öňe sürýär: "Ministrlikler, häkimlikler, häkimlikler bolup biler; ähli döwlet edaralarynda gözegçilik jogapkärçiligi bar. Bu diňe bir sertifikat bermek üçin däl. Baş meýilnama wagtal-wagtal düzülýär. Alty aýlyk, bir ýyllyk, iki ýyllyk we ş.m. Bu iş ýerlerinde kärleri barlamaly bolýarlar." Kazyýet faýlyna görä, gijeki klub geçmişde dürli şikaýatlara sezewar edilipdi Mysal üçin, 2010-njy ýylda ýazylan şikaýatda, ýeriň ady Discorium bolup, operatorlar başgaça bolanda, ýangyn ýaly howpsuzlyk meseleleri agzaldy. Içerki abatlaýyş işlerinde hiç hili çäräniň görülmändigi we diwaryň her ýyl ýykylýandygy aýdylýar Arza ýazan adam, duýduryşlarynyň öňünde telekeçileriň özüne haýbat atandygyny öňe sürýär Haýyşdan soň dürli döwlet edaralarynyň arasynda hat alyşylan ýaly Faýla görä, Stambulyň gubernatory bu meseläni Beşiktaş etrap häkimligine, etrap häkimligi ony Beşiktaş häkimligine, Beşiktaş häkimligi bolsa Stambul şäher häkimliginiň (IMM) ýangyn bölümine gowşurdy Şondan soň IMM ýangyn söndürijileriniň bu ýere gidendigi, ýöne hiç hili çäre görülmejekdigi barada hasabat ýazandygy görünýär. Munuň sebäbi "Iş ýeriniň işgäri gelenimizde ýokdy" diýip ýazylypdy Aklawçy Onur Fyrat Kaýnun "bu ýagdaý mümkin niýetiň gowy mysalyny görkezýär": "Kimdir biri gelip size zerur zatlary aýtdy. Hiç zat etmediňiz we" Näme bolsada "diýdiňiz." Jenaýat kanunlarynda, mümkin niýet islenilmeýän netijä garaşmagy, ýöne kabul edilmegi aňladýar Häzirki wagtda kazyýet işinde garalýan 22 günäkärlenýäniň 13-si Beşiktaş şäher häkimliginiň we IMM-iň öňki işgärleri Zähmet howpsuzlygy boýunça hünärmen Zafer Güzeý we aklawçy Onur Fyrat Kaýnun, bu waka üçin Zähmet we Durmuş üpjünçiligi ministrliginiň we iki häkimligiň jogapkärdigi barada pikirde Bu habaryň çäginde Beşiktaş häkimligi, Stambul şäher häkimligi we Zähmet we durmuş üpjünçiligi ministrligi bilen habarlaşdyk we söhbetdeşlik haýyşymyzy iberdik. Şeýle-de bolsa, biz oňyn jogap almadyk Bu wakadan soň Beşiktaş häkimliginiň beren beýanatynda abatlaýyş işleri barada häkimlige haýsydyr bir ýüz tutmanyň, rugsadyň alynmandygy we hiç hili maglumat berilmeýändigi aýdylýar Wakanyň bolan ýerine baryp görenden soň, Stambul şäher häkimliginiň başlygy wezipesinden boşadyldy Ekrem ğamoglu "Başgaça aýdylanda bikanun gatyşma edildi" diýdi Prezident Rejep Taýyp Erdogan wakadan bir gün soň eden çykyşynda "Bu binany gurluşyk rugsady we sebitleşdiriş rugsady kim berdi we binanyň iň aşaky ýerzeminlerini kazinoga öwürmäge kim rugsat berdi?" diýip sorady Gaýrettepe ýangy, şuňa meňzeş wakalara garanyňda köpçüligiň gün tertibinde az bolup görünýär Maşgalalaryň pikiriçe, munuň bir sebäbi 2024-nji ýylyň iýul aýynda başlanan kazyýet işiniň 11 diňlenişigi Stambulyň merkezinden uzakda ýerleşýän Siliwri şäherinde geçirildi 2025-nji ýylyň 22-nji dekabrynda Çaglaýanyň Stambul kazyýetinde diňlenişik geçirildi Käbir maşgalalar bu meseläniň üns berilmezligini syýasy diýip düşündirýärler Adem Demir: "Biziň işimiz dolandyryjy partiýa bilen oppozisiýa partiýasynyň arasynda galan kazyýet işi" -diýdi "Kazyýetde 13 sany şäher işgäri bar. Beşiktaş şäher häkimliginiň ilatynyň hemmesi CHP býurokratlary "IMM nokadynda ýagdaý üýtgeýär. CHP döwründäki býurokratlar bar, AKP döwründäki býurokratlar bar "Sessiz şertnama baglaşylan ýaly, döwlet işgärlerine ne derňew, ne-de prokuratura döwründe hiç hili hüjüm edilmedi" Beşiktaşdaky öýünde duşuşan Emine Baş, wakadan soň dolandyryjy partiýadan ýa-da esasy oppozisiýa partiýasyndan hiç kimiň gelip görmändigini aýdýar: "Onelalňyzlygy çuňňur duýduk. Muny düşündirmek mümkin däl." Geçen saýlawda CHP-ä ses berendigini aýdyp, Baş: "Bu, şäher häkimligimiz bolsa-da, biz siziň arkadagyňyzdadyr diýmegine garaşýaryn" -diýdi Bu işde ýedi adamdan tussag edilenleriň sany wagtyň geçmegi bilen dört adama çenli azaldy Tutulan aýyplanýanlar "aň-düşünjesizlik sebäpli birden köp adamyň ölümine sebäp bolan" üçin sud edilýär Jenaýat kanunlarynda, aň-düşünjesiz geleňsizlik göz öňünde tutulsa-da, islenmeýän netijäniň ýüze çykmajakdygyna bolan ynam bilen hereket etmek degişlidir Döwlet işgärleri "wezipesinden hyýanatçylykly peýdalanmak" we "seresapsyzlyk bilen birden köp adamyň ölümine sebäp bolmak" üçin sud edilýär Günäkärlenýänler diňlenişikde özüne bildirilýän aýyplamalary ret etdiler Täzeleniş rugsady barada operator Şahzade Şekergümüş: "Her ýyl rugsat alýarys, ýöne ýazmaça rugsat bermeýärler, bizi bir ýere sadaka bermäge mejbur edýärler. ... thisöne bu ýyl ne haýyr-sahawat aldylar, ne-de biziň bilen habarlaşdylar" Fireangyn söndürijiniň hasabaty barada ol: "37 ýyl töweregi gijeki klublarda işleýärin. Fireangyn söndürijiniň ygtyýarnamasynyň haýsydyr bir ygtyýarnama döwründe alynjakdygyny hiç haçan görmedim, eşitmedim we bilmedim" -diýdi Käbir ýalňyşlyklar baradaky soraglara, kompaniýasyndaky dürli işgärleriň olar hakda bilýändigini aýtdy Ömrüni ýitirenleriň maşgalalary kazyýet işiniň uzaldylmagyna reaksiýa bildirýärler Saryýerdäki öýünde gürleşen, Efe girelgesine spreý boýag bilen ýazylan Adem Demir: "Kartalkaýadaky adalat ulgamyna näme sebäp boldy?" Diýip sorady. soraýar: "Üç sekundyň içinde çagamyň demini aldylar. Bu synagyň näme üçin gutarjakdygyny bilemok. Adam özüniň bagly däldigini görüp özüni iýýär. "Mazar daşy bilen gürleşmäge mejbur etdiler" Emine Baş Erzincan İliç, Gaýrettepe, Kartalkaýa we Dilowaşi etraplaryny ýatlatdy we "Olaryň arasynda ýyl ýok" -diýdi. Öňki waka indiki gyrgynçylyga sebäp bolýar Kartalkaýadaky ýaly netije isleýändiklerini aýdýar. Faceüzüne gözýaş döküp, gürlemekde kynçylyk çekip, agzyndan aşakdaky sözler çykýar: “Maňa bu agyryny dowam etdirmek üçin bir sebäp gerek. 'Köp adam biderek ölmedi, beýleki adamlara diri galmaga kömek etdi' diýmeli. "Biderek ölendiklerini kabul edip bilemok." Kukiler, web sahypasyndan iberilen we ulanyjynyň web brauzeri tarapyndan ulanyjynyň göz aýlaýarka ulanyjynyň kompýuterinde saklanýan ownuk maglumatlar bölekleridir. Brauzeriňiz her habary gutapjyk diýilýän kiçijik faýlda saklaýar. Serwerden başga bir sahypa haýyş edeniňizde, brauzeriňiz gutapjygy serwere iberýär. Gutapjyklar, web sahypalary üçin maglumatlary ýatda saklamak ýa-da ulanyjylaryň brauzer işjeňligini ýazdyrmak üçin ygtybarly mehanizm hökmünde döredildi Bu gutapjyklar web sahypasynyň işlemegi üçin zerurdyr we ulgamlarymyzda öçürilip bilinmez. Bular, adatça, diňe amallaryňyzy gaýtadan işlemek üçin döredilýär. Bu amallar, gizlinlik islegleriňizi düzmek, hasabyňyza girmek ýa-da anketany doldurmak ýaly hyzmat islegleriňizi öz içine alýar. Bu gutapjyklar barada blokirlemek ýa-da duýduryş bermek üçin brauzeriňizi sazlap bilersiňiz, emma şeýle etseňiz sahypanyň käbir bölekleri işlemän biler Bu gutapjyklar, sahypamyzyň işleýşini ölçäp we gowulandyryp biler ýaly, sahypa girýänleriň we traffik çeşmeleriniň sanyny sanamaga mümkinçilik berýär. Haýsy sahypalara iň az girilýändigini we girýänleriň sahypa nädip girýändigini öwrenmäge kömek edýär. Bu gutapjyklar tarapyndan toplanan ähli maglumatlar jemlenendir we şonuň üçin anonimdir. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, sahypamyza haçan gireniňizi bilmeris Bu gutapjyklar, wideo we göni söhbetdeşlik ýaly ösen işlemegi we şahsylaşdyrmagy hödürlemäge mümkinçilik berýär. Bular biziň ýa-da sahypalarymyzda ulanýan hyzmatlarymyzy üçünji tarap üpjün edijiler tarapyndan kesgitlenip bilner. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, bu funksiýalaryň hemmesi ýa-da käbiri dogry işlemän biler Bu gutapjyklar, mahabat hyzmatdaşlarymyz tarapyndan sahypamyzda goýuldy. Bular, gyzyklanma bildirýän profiliňizi döretmek we beýleki sahypalarda degişli mahabaty görkezmek üçin degişli kompaniýalar tarapyndan ulanylyp bilner. Brauzeriňizi we enjamyňyzy özboluşly kesgitlemek arkaly işleýärler. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, dürli saýtlarda şahsylaşdyrylan mahabat tejribesini hödürläp bilmeris Bellik: Kukiler syýasatyna garamazdan mahabatlar görkezilýär Bu gutapjyklar, mazmunymyzy dostlaryňyz we toruňyz bilen paýlaşmak üçin sahypamyzda ýerleşdirilen dürli sosial media hyzmatlary tarapyndan gurnalýar. Beýleki sahypalary ulananyňyzda we gyzyklanma profiliňizi döredeniňizde brauzeriňizi yzarlap bilerler. Bu, girýän beýleki sahypalaryňyzdaky mazmuna we habarlara täsir edip biler. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, bu paýlaşma gurallaryny ulanyp ýa-da görüp bilmersiňiz