Balistik raketa ıldyldyrymhan Türkiye üçin nämäni aňladýar? | T24

Şu hepde Stambulda geçirilen Halkara Goranmak, Aerokosmos Senagaty ýarmarkasynda (SAHA 2026) hödürlenen kontinentara ballistik raketa "ıldyldyrymhan" Türkiýäniň goranyş pudagynda iň ajaýyp ädimleriň birine öwrüldi Raketa Osman soltany ıldyldyrym Baýezidiň we burnunda Mustafa Kemal Atatürkiň golyny göterýär Milli Goranmak ministrliginiň Ylmy-barlag bölümi tarapyndan işlenip düzülen ıldyldyrymhan, Roketsanyň Taýfun seriýasy ýaly öňki gysga / orta aralyk ballistik raketalaryndan soň möhüm öňe gidişlik hasaplanýar Tanyşdyryş dabarasynda Milli Goranmak ministri araşar Güler: "Biziň ýurdumyzda gipersonik tizlikde gezip bilýän we şu wagta çenli guran iň uzak aralyga eýe bolan ıldyldyrymhan raketasy bilen işleýän ilkinji suwuk raketa bar" -diýdi Bar bolan maglumata görä, henizem prototip / model tapgyrynda durýan raketanyň laboratoriýa synaglary tamamlandy. Meýdanda synag atyşy ýakyn wagtda amala aşyrylar. “Bloomberg” -iň habaryna görä, bu raketanyň şu ýylyň ahyrynda Somalide synagdan geçirilmegi meýilleşdirilýär DW türk bilen söhbetdeşlikde goranmak boýunça hünärmen Dos. Izmir Ykdysadyýet uniwersitetiniň professory. Doktor Sıtky Egeli ösen raketa barada "Türkiýäniň bu ugurdaky işini açyk çeşmelerden yzarlamaga synanyşýan gözlegçiler we synçylar üçin aslynda garaşylmadyk zat" diýýär Taýfun we Cenk ballistik raketalarynyň we “Syýahatçy” kruiz raketalarynyň öňden uzak aralyga çözgüt hökmünde tanalýandygyny mälim eden Egeli sözlerini şeýle dowam etdirýär: "Bular Türkiýäniň ýerleşýän geografiýasyndaky aralyk, ýük göteriji we beýleki tehniki aýratynlyklar babatynda bolup geçýän wakalara we howplara doly laýyk gelýärdi. Ydyldyrymhan üçin iň bolmanda açyk çeşmelerde görkezilen maglumatlar we baha berişler esasynda beýle pikir etmek mümkin däl." Egeli, şeýle hem raketanyň öňüni alyş täsiriniň haýsy ýurtlara gönükdirilendigi belli däl: "6 müň km ýol geçip biljekdigi aýdylýan ıldyldyrymhan, takmynan 2 müň km aralyga garaşylýan orta aralyk kategoriýasyndaky" Cenk "ballistik raketasynyň Türkiýe üçin strategiki taýdan möhüm bolan haýsy nyşanalara we ýurtlara garşy howp döreder?" Milli Goranmak ministri araşar Güler, SAHA goranyş ýarmarkasynda ıldyldyrymyň ulanyp boljak şertleri barada aşakdakylary aýtdy: "Diňe päsgelçilik hökmünde ulanjakdygymyza ynanýarys; ýöne bir gün ulanmaly bolsak, ikirjiňlenmän etjekdigimize hiç kim şübhelenmeli däldir. Biz ony iň täsirli usulda ulanarys diýip pikir edýäris." Türkiýäniň öňdebaryjy goranmak hünärmenlerinden biri Egeli üçin bulaşyklyga sebäp bolýan başga bir ölçeg, ıldyldyrymyny ösdürjekdigini yglan eden edara, ýagny Milli Goranmak ministrliginiň gözleg we ösüş ministrligi Uzak aralyga roketa ulgamlaryny ösdürmek üçin TÜBİTAK-SAGE we Roketsan ýaly iki sany subut edilen merkeziň bardygyny we bu ugurda tehnologiki, işçi güýji we synag-baha beriş mümkinçilikleriniň birleşdirilen Egeli aşakdakylary belleýär: "Beýleki tarapdan, MSB R&D, esasan abatlaýyş we abatlaýyş desgalary bolan harby zawodlaryň we gämi abatlaýyş kärhanalarynyň bir bölegi bolup durýar. Şu güne çenli raketa pudagynda hiç hili ukyplylygy, infrastrukturasy ýa-da önümleri ýok. Ydyldyrymhan göz öňünde tutulanda, Roketsan we SAGE-den has köp tehniki we tehnologiki desgalar dörediler we bu näçe wagt gerek bolar?" Egeliniň pikiriçe, tapmanyň üçünji bölegi, köpçülige paýlaşylan suratlara görä, ıldyldyrymhan bir basgançakly raketadyr we maksadyna ýetýänçä bir bölekde uçýar Egeli: "Bu aýratynlyk, şeýle uzak aralyga eýe diýlip yglan edilen raketa üçin gaty kyn we hatda mümkin däl" -diýip, 6 müň km aralyga bir basgançakly raketany taslamak matematiki taýdan mümkin bolsa-da, emele gelen raketanyň netijesiz boljakdygyny we fiziki we çykdajy taýdan hakyky durmuşda öndürmek we ýerleşdirmek mümkin däldigini aýtdy Egeli: "Tehniki taýdan uzak aralyga niýetlenen raketalar, kontinentara uzaklyklar üçin zerur bolan ýokary tizlige ýetmäge mümkinçilik berýän 'öl agramdan' (boş ýangyç guýujy enjamlar we dwigateller) dynmak üçin köp basgançakly gurluşlary ulanýar. Häzirki görnüşinde ıldyldyrymhan bu aýratynlygy ýok Howpsuzlyk boýunça analitik Burak ıldyldyrym “DW Türk” bilen söhbetdeşlikde ýarmarkada görkezilen “masgaralaýyş modeliniň” synag etabyndan entek uzakdygyny, ýöne taslama simwoliki bolmakdan başga-da möhüm ähmiýete eýe: "Türkiye harby taýdan Örän zehinlerini görkezmekden utanmaýar, bu möhümdir. "Hatda onuň gural hökmünde görýändigini aýdyp bileris" Analitik taslamanyň simwoliki ähmiýetine ünsi çekip: "Türkiýe, öz çäginden daşarda zehin gazanandygyny hem görkezýär" -diýdi. Dünýäde ICBM programmasynyň bardygyny yglan etmek ownuk zat däl Ydyldyrym, Türkiýäniň “duşman gözlemek däl-de, dünýäniň dürli geografiýalarynda ýaranlar gözleýändigini” aýtmagyň has dogrudygyny aýdýar we bu taslama Japanaponiýadan Braziliýa, Günorta Koreýadan Päkistana we Afrika ýurtlarynyň dürli ýurtlaryna täsir etmek arkaly Türkiýäniň global aktýor bolmak isleýändigini görkezýär Yldyldyrym, bu ýerde alnan tehniki mümkinçilikleriň we mümkinçilikleriň kosmos bilen baglanyşykly taslamalarda ulanylyp bilinjekdigini görkezýär Ydyldyrymyň pikiriçe, ıldyldyrymyň başga bir ähmiýeti, onuň öňüni alyp biljekdigi. Ydyldyrym "Ysraýyl Türkiýäni dünýäde" täze Eýran "hökmünde görkezmäge synanyşýar" -diýdi, ýöne bu howpuň diňe Ysraýyl üçin däl, eýsem beýleki ýurtlaryň howplary üçinem möhümdigini aýtdy Ydyldyrymyň ünsi çekýän ýene bir nokady, bu taslama "anyk önüm däl-de, düşünje hökmünde" baha berilmelidir: Proýeksiýa, perspektiwa hökmünde garamak has dogry bolardy. Häzirki döwürde harby tebigaty barada gürlemek real bolmaz. Sebäbi hakyky derňew üçin tehniki jikme-jikliklere girmek zerurdyr. "Bu entek berilmedi ýa-da düşündirilmedi, bu barada gürleşmek mümkin däl" SAHA 2026 ýarmarkasynda hödürlenen ıldyldyrymhan, Türkiýäniň ilkinji kontinentara ballistik raketasydyr (ICBM) ICBM-ler köplenç ýadro ýaraglary bilen baglanyşyklydyr. DW Türk tarapyndan açyk goranyş çeşmelerinden toplanan maglumatlara görä, ICBM-ler taryhy we strategiki taýdan ýadro ýaraglarynyň esasy göteriji ulgamlaryndan biri hökmünde görülýär. Bu nukdaýnazardan ABŞ, Russiýa, Hytaý, Fransiýa, Angliýa, Hindistan we Demirgazyk Koreýa ýaly dünýädäki ICBM-leriň hemmesi ýadro ýaraglaryny götermäge ukyply Bu raketalary ýadro ýaragsyz ulanmak teoretiki taýdan mümkindir, ýöne goranmak hünärmenleriniň pikiriçe, bu tygşytly däl Türkiýede ýadro ýaragy ýok. Daşary işler ministri Hakan Fidan fewral aýynda CNN Turk-e gatnaşan programmasynda Türkiýäniň ýadro ýaragynyň bolmalydygy baradaky soraga jogap bermedi Raketanyň ýangyç ulgamy ajaýyp täzeligi hem öz içine alýar we Milli Goranmak ministrliginiň beren maglumatlaryna görä suwuk azot tetroksidi (N₂O₄) we asimmetrik dimetilhidrazin (UDMH) emele gelen ýangyç ulanylýar. Bu ýangyjyň tutuşlygyna MSB R&D tarapyndan öndürilýändigi aýdylýar Berlen maglumata görä, raketanyň hereketlendiriji ulgamy dört sany uly raketa hereketlendirijisinden ybarat. Söweşjeň kuwwatynyň takmynan 3 tonna bolandygy aýdylsa-da, umumy uzynlygy takmynan 18 metr, agramy 35 müň kilograma barabardyr Gutapjyklar, web sahypasyndan iberilen we ulanyjynyň brauzerinde ulanyjynyň web brauzeri tarapyndan ulanyjynyň kompýuterinde saklanýan ownuk böleklerdir. Brauzeriňiz her habary gutapjyk diýilýän kiçijik faýlda saklaýar. Serwerden başga bir sahypa haýyş edeniňizde, brauzeriňiz gutapjygy serwere iberýär. Gutapjyklar, web sahypalary üçin maglumatlary ýatda saklamak ýa-da ulanyjylaryň brauzer işjeňligini ýazdyrmak üçin ygtybarly mehanizm hökmünde döredildi Bu gutapjyklar web sahypasynyň işlemegi üçin zerurdyr we ulgamlarymyzda öçürilip bilinmez. Bular, adatça, diňe amallaryňyzy gaýtadan işlemek üçin döredilýär. Bu amallar, gizlinlik islegleriňizi düzmek, hasabyňyza girmek ýa-da anketany doldurmak ýaly hyzmat islegleriňizi öz içine alýar. Bu gutapjyklar barada blokirlemek ýa-da duýduryş bermek üçin brauzeriňizi sazlap bilersiňiz, emma şeýle etseňiz sahypanyň käbir bölekleri işlemän biler Bu gutapjyklar, sahypamyzyň işleýşini ölçäp we gowulandyryp biler ýaly, sahypa girýänleriň we traffik çeşmeleriniň sanyny sanamaga mümkinçilik berýär. Haýsy sahypalara iň az girilýändigini we girýänleriň sahypa nädip girýändigini öwrenmäge kömek edýär. Bu gutapjyklar tarapyndan toplanan ähli maglumatlar jemlenendir we şonuň üçin anonimdir. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, sahypamyza haçan gireniňizi bilmeris Bu gutapjyklar, wideo we göni söhbetdeşlik ýaly ösen işlemegi we şahsylaşdyrmagy hödürlemäge mümkinçilik berýär. Bular biz ýa-da sahypalarymyzda üpjün edilýär. Ulanylýan üçünji tarap üpjün edijiler tarapyndan düzedilip bilner. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, bu funksiýalaryň hemmesi ýa-da käbiri dogry işlemän biler Bu gutapjyklar, mahabat hyzmatdaşlarymyz tarapyndan sahypamyzda goýuldy. Bular degişli kompaniýalar tarapyndan gyzyklanma profiliňizi döretmek we beýleki sahypalarda degişli mahabaty görkezmek üçin ulanylyp bilner. Brauzeriňizi we enjamyňyzy özboluşly kesgitlemek arkaly işleýärler. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, dürli saýtlarda şahsylaşdyrylan mahabat tejribesini hödürläp bilmeris Bellik: Kukiler syýasatyna garamazdan mahabatlar görkezilýär Bu gutapjyklar, mazmunymyzy dostlaryňyz we toruňyz bilen paýlaşmak üçin sahypamyzda ýerleşdirilen dürli sosial media hyzmatlary tarapyndan döredilýär. Beýleki sahypalary ulananyňyzda we gyzyklanma profiliňizi döredeniňizde brauzeriňizi yzarlap bilerler. Bu, girýän beýleki sahypalaryňyzdaky mazmuna we habarlara täsir edip biler. Bu gutapjyklara rugsat bermeseňiz, bu paýlaşma gurallaryny ulanyp ýa-da görüp bilmersiňiz