"Men Azerbaýjanyň ilçisi bilen dost" - Bakuwda gelen wenger journalisturnalisti bilen Söhbetdeşlik

Modern.az web sahypasy daşary ýurtly journalistsurnalistler bilen söhbetdeşlikleriň birnäçesini dowam etdirýär. Bu söhbetdeşliklerde şol journalistsurnalistleriň azerbaýjan we azerbaýjanlylar baradaky düşünjelerini öwrenmäge, iki ýurduň arasyndaky umumy aýratynlyklary öwrenmäge we beýleki meseleler boýunça pikir alyşmaga synanyşýarys Indiki söhbetdeşimiz Wengriýaly kärdeşimiz Alpar Kato. "Daily News Wengriýa" -nyň esaslandyryjysy we baş redaktory Wengriýaly journalisturnalist bilen söhbetdeşlik hödürleýäris: Alpar, ismurnalistika ýurtdan ýurda dürli görnüşde ösýär. Wengriýadaky ismurnalistikanyň ýagdaýyny nähili suratlandyrarsyňyz? Häzirki wagtda bu gaty gyzykly sorag, sebäbi 12-nji aprelde geçiriljek parlament saýlawlaryndan soň ismurnalistika özgerişlik tapgyryna gadam basdy diýip pikir edýärin. 16 ýyl bäri häkimiýet başynda bolan Wiktor Orbanyň hökümeti, döwlet derejesinde metbugat bazaryna gaty çynlakaý täsir etdi. Hökümete ýakyn telekeçiler iň uly habar saýtlaryny we teleýaýlymlaryny satyn aldylar we gaty az sanly metbugat garaşsyz bolup bildi Bu sahypalar, gözegçilik astyna alnandan bäri döwlet subsidiýalary bilen üpjün edildi, garaşsyz metbugat guramalary beýle şertnamalary alyp bilmedi. Bu, hususan-da bize täsir etdi: Iňlis dilinde çap edilýän Daily News Wengriýa we Wengriýada çykýan Helló Magyar ýaly platformalara döwlet kompaniýalary bilen uly şertnamalar baglaşmak mümkinçiligi berilmedi Indi ýagdaý üýtgeýär. Orban häkimiýetini ýitirdi we häkimiýete gelen Tisza partiýasy metbugaty maliýeleşdirmäge has deňagramly çemeleşmegi wada berýär. Şol sebäpli media bazarynda çynlakaý özgerişlige garaşylýar. Şu wagta çenli täjirçilik ýörelgeleriniň üstünde işlemeýän, esasan döwletiň hasabyna işleýän köpçülikleýin habar beriş guramalarynyň köpüsi, bu goldaw kesilenden soň bankrot bolup biler Wengriýanyň metbugat gurşawynyň esasy aýratynlyklary haýsylar? mentionedokarda belläp geçişim ýaly, metbugatda döwletiň roly gaty uludy. Wengriýadaky köpçülikleýin habar beriş guramalarynyň köpüsi girdejilerini syýasy sebäpler bilen aldylar. Emma indi täze döwür başlaýar we bu model üýtgeýär Jemgyýetçilik habar beriş serişdeleri hem çynlakaý üýtgeşmeler bilen ýüzbe-ýüz bolarlar. Şu wagta çenli hökümetiň bir taraply pozisiýasyny esasan wagyz etdi. Şeýle-de bolsa, täze premýer-ministr Piter Magyar bar bolan jemgyýetçilik metbugat ulgamynyň hökümet döredilenden soň derrew togtadyljakdygyny aýtdy. Bu ulgam ýüzlerçe million ýewro düşse-de, deňagramly işlemedi. Diňe üýtgedip gurmakdan we obýektiw işjeňlik üçin zerur ädimler görülenden soň işini dowam etdirer. Köp adamlar Wengriýadaky sosial media ýene-de bir gymmatlyk döredýän we hakykatdanam bitarap platforma öwrüler diýip umyt edýärler Häzirki wagtda wenger journalistsurnalistleriniň öňünde durýan esasy kynçylyklar haýsylar? Öňki ulgam ismurnalistika hünärine uly täsir etdi. Köp halatlarda journalistsurnalistler zehinleri sebäpli däl-de, eýsem syýasy degişliligi we sistema wepalylygy sebäpli işe alyndy. Bu hünäriň hilini üýtgetdi: hünärmen däl, ýöne syýasy taýdan baglanyşykly adamlar ýokary wezipelere ýetdiler we hakykatdanam zehinli journalistsurnalistleriň käbiri bu ugurdan çykdy Okyjylar hem muny duýdular - käbir journalistsurnalistleriň syýasy buýruklaryň üstünde işleýändigini we alternatiw hakykaty döredýändiklerini gördüler. Indi esasy mesele, ygtybarly ismurnalistikanyň okyjylaryň ynamyny gaýtadan gazanmagydyr Umuman aýdanyňda, habar beriş serişdeleri döwletiň bähbidi bilen hakykatyň arasynda birini saýlamaly bolsa, haýsysyny saýlamaly? Men ikirjiňlenmän hakykaty saýlaryn. Mediýa guramalarymyz - "Daily News Wengriýa" we "Helló Magyar" neşirleri syýasy täsirlerden garaşsyz. Munuň artykmaçlygy söz azatlygydyr. Ters tarapy, maddy taýdan has durnuksyz. Thisöne bu ýoly saýladyk, sebäbi bu, işewürlik modelimiz üçin gaty möhüm bolan has giň okyjy köpçüligine ýetmäge mümkinçilik berýär Wengriýada journalistsurnalistleriň ortaça aýlygy näçe? Bu gaty üýtgeýär. Newspapererli gazetde işlemek bilen halkara metbugat guramasynyň habarçysy bolmak arasynda uly tapawut bar. Şol bir wagtyň özünde ismurnalistikanyň görnüşi hem rol oýnaýar - mysal üçin redaktor metbugat üçin az, derňewçi journalisturnalist bolsa has köp çykdajy edýär Meniň pikirimçe, Wengriýadaky journalistsurnalistler ortaça gazanç kategoriýasyna degişlidir. Käbirleri aýda 1000 ýewro töweregi gazanýan bolsa, käbirleri 4000-5000 ýewro gazanyp bilerler Wengriýadaky Azerbaýjana nähili garaýarsyňyz? Orbanyň hökümeti döwründe Azerbaýjan bilen Wengriýanyň arasyndaky gatnaşyklar has ýakynlaşdy. Ykdysady we medeni ugurlarda gönüden-göni Budapeşt bilen Bakuwyň arasynda köp sanly hyzmatdaşlyk ýola goýuldy uçuşlar syýahatçylygyň ösmegine itergi berdi Täze hökümet bu gatnaşyklary gowşatmaly däl-de, olary berkitmeli diýip hasaplaýaryn Wengriýanyň metbugaty Azerbaýjan hakda nähili habar berýär? Soňky döwürde Azerbaýjan baradaky habarlaryň köpüsi Eýran bilen bolan dartgynlyga esaslanýar, esasanam pilotsyz uçarlaryň ýurduňyzyň çägine gonmagy bilen baglanyşykly wakalar ünsi özüne çekdi Mundan başga-da, energiýa meselesi - esasanam “Greenaşyl koridor” taslamasy möhüm meseleler. Bu taslama Wengriýanyň energiýa howpsuzlygyna möhüm goşant goşup biler. Türk döwletleri guramasynyň ýygnaklary, liderleriň ýygnaklarynda metbugat gün tertibinde. Käwagt azerbaýjan aşhanasy, syýahatçylyk we Kawkazyň baý medeniýeti bilen baglanyşykly materiallar çap edilýär Azerbaýjanda haýsy şäherlere baryp gördüňiz? Entek biziň ýurdumyza baryp görmedik bolsaňyz, geljekde baryp görmek isleýärsiňizmi? Azerbaýjanda birnäçe gezek bolmak mertebesine eýe boldum. Bakuw maňa janly we amatly şäher hakda täsir galdyrýar, elmydama şol ýerde bolmakdan lezzet alýaryn. Iň soňky gezek dekabr aýynda boldum. Şol sapar wagtynda Zafar muzeýine baryp gördüm we onuň aňyrsynda tanklardan doly harby olja seýilgähi boldum Birnäçe ýyl ozal ýurduňyzyň demirgazygynda ýerleşýän Guba etrabyna-da baryp gördüm. Geçen ýyl Garabagdaky dikeldiş işlerini görmäge mümkinçilik aldym we Şuşada birnäçe gün galdym. Bu hakykatdanam gaty üýtgeşik tejribe boldy. Sebäbi bu ýerde uly tagallalar sebäpli ýollar we şäherler täzeden gurulýar we sebit ýene dem alýan ýaly Wengriýadaky azerbaýjan diasporasy barada näme bilýärsiňiz? Esasan haýsy ugurlarda işleýärler we takmynan näçesi bar? Meniň birnäçe azerbaýjanly dostum bar. Şol bir wagtyň özünde, Budapeştdäki ilçi Tahyr Tagizadeh we Wengriýadaky Azerbaýjan öýüniň başlygy Ybraýym Safarli bilen gowy gatnaşyklarym bar Häzirki wagtda Wengriýada azerbaýjanlylar kän däl. Theöne esasy mesele, olaryň sanynyň az bolmagy däl-de, eýsem jemgyýetiň gymmatly agzalarydygy. Ofis işinde, hyzmat pudagynda we maýa goýumlarynda işleýärler Azerbaýjan uzak wagt bäri özboluşly medeniýeti bilen halkara derejesinde tanalýar. Azerbaýjan medeniýeti - aýdym-saz, aşhana, sungat ýa-da taryhy miras bilen tanyşmy? Sizde nähili täsir galdyrdy? Hawa, Azerbaýjan medeniýeti diýseň baý we dürli-dürli. Esasanam Kawkaz, Türk, Pars we asewraziýa täsirleriniň birleşmegi ony özboluşly edýär. Meniň üçin iň gyzykly elementleriň biri aýdym-saz däbi - esasanam bu ýurduň iň meşhur medeni hazynalarynyň biri bolan mughamdyr Azerbaýjan aşhanasy hem gaty gyzykly: palaw, dolma, kebap we çaý töwereginde emele gelen myhmansöýerlik däbi jemgyýetiň, maşgalanyň we myhmansöýerligiň möhümdigini görkezýär. Esasanam halaýan zatlarymyň biri, naharlaryň uly tabaklarda stoluň ortasyna ýerleşdirilmegi we her kim bir paý alýar Haly dokamak ýaly senetler hem ýurduň şahsyýetiniň möhüm bölegidir. Iň täsir galdyran zat, Azerbaýjanyň şol bir wagtyň özünde häzirki ösüşi we taryhy mirasy görkezip biljekdigi. Bakuwyň häzirki zaman binagärçiligi we Köne şäheriň taryhy atmosferasy düýpli tapawut döredýän hem bolsa, biri-biri bilen sazlaşykly sazlaşykly. Şonuň üçin Bakuwy ýaşamak üçin gowy şäher diýip belledim Soňky ýyllarda Wengriýa jemgyýetinde nähili möhüm üýtgeşmeler bolup geçdi? Meniň pikirimçe, ýakyn wagtda uly üýtgeşmeler bolar. Sebäbi 16 ýyllyk syýasy sistema tamamlanýar we Wengriýadaky durmuşyň ähli ugurlaryna täsir eder. Köp adamlar bu üýtgeşmeleriň oňyn boljakdygyna umyt edýärler. Elbetde, täze premýer-ministriň we onuň toparynyň bu ýokary ynamy aklap biljekdigini diňe wagt görkezer Wengriýalylaryň durmuş ýoly "üýtgeşik". Wengriýalylar gündelik durmuşda haýsy iýmitleri gowy görýärler? Wengriýanyň aşhanasy gaty üýtgeşik. Sebäbi biziň ýaşaýan Karpat basseýninde diňe bir wengerler däl, eýsem başga-da köp etnik topar bar we olaryň aşhanalary bize täsir etdi Şol sebäpden, gulaş, balyk çorbasy we dürli etli tagamlar ýaly adaty wenger tagamlaryndan başga-da, slawýan we nemes aşhanalaryndan tagamlary hem tapyp bolýar Wengerlere mahsus bolan gyzykly sosial ýa-da medeni däp-dessurlar barada bize näme aýdyp bilersiňiz? Wengriýa medeniýetinde myhmansöýerlik aýratyn güýçlidir. Mundan başga-da, ajaýyp kafe medeniýetimiz bar, wenger medeniýeti wengerleriň durmuşynda aýratyn orun tutýar Livingaşaýyş halk döredijiligi däpleri we hristian däpleri hem möhüm rol oýnaýar. Mysal üçin, Pasha Gurban baýramyna suw sepmek däbi ýa-da Täze ýyl baýramçylygy ýaly. Mundan başga-da, wengerler ilki bilen birneme yza çekilen ýaly bolup bilerler, ýöne çalt gyzýarlar we güýçli taryhy şahsyýet duýgusy bar Wengerleriň gelip çykyşy barada iki esasy teoriýa bar: biri olary türk hunlary, beýlekisi fin-ugor halklary bilen baglanyşdyrýar. Wengriýada bu meselä umumy çemeleşme nähili? Bu mesele boýunça umumy bir pikir ýok, sebäbi anyk jogap ýok. Ylmy çemeleşmä görä, wenger dili Ural / Fin-Ugr dilinden gelip çykýar. Şeýle-de bolsa, türk, sähra we gündogar täsirleri milletiň irki taryhynda möhüm rol oýnapdyr Başgaça aýdylanda, diliň gelip çykyşy we etnik we medeni gelip çykyşy bir zat däl. Biz demokratik jemgyýetde ýaşaýarys we her kim isleýän zadyna ynanmaga haklydyr. Theöne umumy bir pikir, soňky 1100 ýylda Karpat basseýninde ýaşan wengerleriň köp täsiriniň täsir edendigi we häzirki wagtda her kim özüni wenger hasaplaýandygyna garamazdan, kökleriniň arasynda nemes, slawýan we beýleki halklar bar. Esasy zat, adamyň ýüreginde wenger bolmagydyr Wengerler bilen türk halklarynyň arasynda medeniýet we gündelik durmuş taýdan haýsy meňzeşlikleri gördüňiz? Wengriýalylar bilen türk halklarynyň arasynda taryh we dil taýdan dürli ýollardan geçen hem bolsa, gyzykly medeni meňzeşlikler bar. Iň möhüm umumylyklaryň biri myhmansöýerlikdir - iki medeniýetde-de iýmit, içgi we myhmany mähirli garşylamak uly ähmiýete eýe Gündelik durmuşda maşgala we jemgyýetçilik gymmatlyklarynyň, ýaşululara hormat goýmagyň we baýramçylyklaryň köpçülikleýin bellenilmeginiň ähmiýeti meňzeýär. Wengriýanyň aşhanasynda asewraziýa we sähra medeniýetiniň elementleri - çorbalar we stewler, köfte we ýakymly etli tagamlar bar Atçylyk we çarwa geçmişiň ýady hem gyzykly meňzeşlikleri döredýär. Gadymy migrasiýa döwrüniň däp-dessurlary, atda ok atmak ýaly işler Wengriýada häzirem medeni aýratynlygyň bir bölegi bolup durýar. Özümem at münmegi gowy görýärin we ençeme ýyllap at üstünde ok atmak bilen meşgullanýaryn. Indi bu medeniýeti çagalarymda ornaşdyrmaga synanyşýaryn Umuman aýdanyňda, meňzeşlikler esasan myhmansöýerlik, maşgala ugry, jemgyýetçilik durmuşy, iýmit medeniýeti we sähra mirasynyň ýadynda