Bakuw türk dünýäsiniň - syýasat alymynyň jebisligini güýçlendirýär

BAKU, Azerbaýjan, 30-njy iýun. Bakuwda geçirilen ilkinji türkologiýa kongresiniň 100 ýyllygyna bagyşlanan “Türk dünýäsi hepdeligi” diňe bir taryhy ýubileý baýramçylygy däl. Bu waka, azerbaýjanyň türk dünýäsiniň ylmy, medeni we ruhy taýdan birleşmegindäki roluny ýene bir gezek görkezýär. Syýasatşynas Azer Garaýew Trendiň habaryna görä, Bakuwda bir asyr mundan ozal öňe sürlen pikirler täze geosyýasy hakykatlaryň fonunda ýene-de aktuallaşýar we Türkiýe döwletleriniň guramasynyň çäginde durmuşa geçirilýän hyzmatdaşlyk taslamalarynda görnükli pikir tapýar "1926-njy ýylda Bakuwda geçirilen ilkinji türkologiýa kongresi, halkara derejesinde ilkinji gezek türk halklarynyň umumy dili, taryhy, elipbiýi, edebiýaty we medeniýeti bilen baglanyşykly meseleleriň ara alnyp maslahatlaşylan taryhy waka boldy. Şol döwürde kabul edilen kararlar diňe bir akademiki häsiýete eýe däldi. Olar umumy şahsyýetiň döremegine we intellektual gatnaşyklaryň güýçlenmegine sebäp bolan strategiki garaýyşdy. Kongresiň gatnaşyjylarynyň repressiýa sezewar edilendigi we bu inisiatiwanyň möhüm taryhy ähmiýetine şaýatlyk edýär "-diýdi Onuň sözlerine görä, bu pikirler häzirki wagtda janlanýar Birinji Türk Kongresiniň 100 ýyllygy mynasybetli geçiriljek çäreleriň, Azerbaýjanyň Türk döwletleri guramasynyň başlyklyk eden döwründe geçirilmegi tötänden däldir. Bu, soňky ýyllarda türk döwletleriniň arasyndaky integrasiýany çuňlaşdyrmak üçin alyp barýan syýasatyň logiki dowamydyr. Prezident Ylham Alyýew öz çykyşynda bu meselä ünsi çekip: “Birinji Türkologiki Gurultaýyň 100 ýyllygyna bagyşlanan Türk Bütindünýä hepdeliginiň, Azerbaýjanyň Türk döwletleri guramasynyň başlyklygyna gabat gelmegi aýratyn simwoliki many berýär Dünýäniň türkologiýasynda görnükli şahsyýetleri we tanymal alymlary paýtagtymyzyň binagärlik gymmatlyklaryndan biri bolan ajaýyp Ysmaýyl köşgünde jemlän ilkinji türkologiýa kongresi, baý taryhy we gadymy mirasy bolan türk halklarynyň medeni integrasiýasynyň ideologiki binýady hökmünde aýratyn ähmiýete eýe Türk dünýäsiniň umumy ruhy gymmatlyklarynyň - diliň, taryhyň, etnografiýanyň, edebiýatyň we medeniýetiň ösüşi we geljegi bilen baglanyşykly möhüm meselelere gönükdirilen bu täsin halkara ylmy we medeni forumyň şol döwürde Azerbaýjanda geçirilmegi tötänlik däldi. XIX asyrdan başlap, Azerbaýjanda bolup geçen çuňňur jemgyýetçilik-syýasy we medeni özgerişler täze bir teatr, mekdebiň we ilkinji milli metbugat neşiriniň döredilmegi bilen musulman we türk dünýäsinde ilkinji demokratik döwletiň döredilmegi bilen milli öz-özüňi tanatmaga ýol açdy. Hatda 20-nji asyryň başynda Bakuwyň paýtagty milli pikirli intellektuallaryň bir neslinden ybarat ýokary derejeli intellektual gurşawy sebäpli dünýä türkologiýasynyň abraýly merkezleriniň biri hökmünde ykrar edildi Garaýew, Azerbaýjanyň türk dünýäsindäki aýratyn statusynyň häzirki döwür bilen çäklenmeýändigini aýtdy. XIX asyryň ahyrynda we 20-nji asyryň başynda Baku türk-musulman dünýäsiniň iň uly bilim we intellektual merkezleriniň birine öwrüldi “Hut şu ýerde ilkinji milli teatr döredildi, ilkinji milli metbugat döredildi, häzirki zaman bilim ulgamy döredildi we Musulman Gündogarynda ilkinji parlament respublikasy döredildi. Hut şu esas Bakuwda Türkologiýanyň Birinji Gurultaýyny geçirmäge mümkinçilik berdi. Prezident Ylham Alyýew çykyşynda bu taryhy hakykaty şeýle beýan edýär: “XIX asyrdan başlap, Azerbaýjanda bolup geçen çuňňur jemgyýetçilik-syýasy we medeni özgerişler täze teatr, mekdep we ilkinji milli metbugat neşiriniň döredilmegi bilen milli öz-özüňi tanatmak üçin ýol açdy, netijede musulman we türk dünýäsinde ilkinji demokratik döwletiň döredilmegi bilen tamamlandy. nesilden ybarat ýokary derejeli intellektual gurşawyna milli pikirli intellektuallar. ” Bu sitata, Azerbaýjanyň türk dünýäsindäki rolunyň taryhy esaslaryny aýdyň görkezýär. Azerbaýjan diňe bir geografiki taýdan däl, eýsem pikir we intellektual alyş-çalyş nukdaýnazaryndan türk halklarynyň arasynda köpri bolup hyzmat etdi. Soňra bu ýerde emele gelen bilim ulgamy, medeni gurşaw we syýasy pikir tutuş sebit üçin görelde boldy. Hut şonuň üçinem Bakuw köpden bäri global türkologiýanyň esasy merkezleriniň biri hasaplanýar "-diýdi Syýasatşynas bu däpiň şu güne çenli dowam edýändigini aýtdy. Türk dünýäsi hepdeliginiň çäginde Bakuwda 20 ýurtdan alymlaryň, hökümet işgärleriniň we halkara guramalarynyň wekilleriniň ýygnanmagy, Azerbaýjanyň gepleşikler üçin platforma hökmünde barha artýan abraýyny görkezýär. Wakalaryň diňe paýtagtda däl, eýsem Şuşada, Hankendi we Agdamda-da bolup geçýändigi aýratyn ähmiýete eýe. Şeýlelik bilen, bir tarapdan, Azerbaýjan basyp alyşdan azat edilen ýerlerde ýaşaýşyň doly dikeldilmegini görkezýär, beýleki tarapdan Garabagy türk dünýäsi üçin umumy medeni giňişlige öwürýär "Aslynda häzirki döwürde türk döwletleriniň arasynda integrasiýa diňe bir umumy taryh we dil bilen çäklenmeýär. Ykdysady taslamalar, Orta Koridor, energiýa howpsuzlygy, sanly ösüş, bilim maksatnamalary we ynsanperwer hyzmatdaşlygy bitewi strategiki giňişligiň döremegine goşant goşýar. Bu etapda Azerbaýjan geografiki ýerleşişi, syýasy başlangyçlar we deňagramly daşary syýasaty sebäpli bu meselä ünsi çekmelidiris. Birinji Türkologiki Kongres tarapyndan öňe sürlen öňe gidiş pikirleriň, häzirki wagtda umumy ynsanperwerlik giňişligini döretmek üçin Türk döwletleri guramasy tarapyndan üstünlikli durmuşa geçirilýän taslamalaryň esasyny düzýär. " Bu sitata, bir asyr mundan ozal öňe sürlen pikirleriň diňe taryhy ýatlamalar däldigini görkezýär. Amaly syýasatyň esasy ugurlaryndan biri bolmagynda galýarlar. Garaýew "Umumy elipbiýi ösdürmek, ylym we bilim hyzmatdaşlygy, medeni mirasy gorap saklamak, umumy habar beriş serişdelerini we maglumat giňişligini ösdürmek ýaly taslamalara Birinji Türk Kongresi tarapyndan kesgitlenen strategiki ugruň häzirki zaman dowamy hökmünde garamak bolar" -diýdi Onuň sözlerine görä, Türk dünýäsi hepdeliginiň geçirilmegi Azerbaýjanyň diňe bir guramaçy hökmünde özüni görkezmeýändigini görkezýär Bir asyr mundan ozal Bakuwda öňe sürlen pikirler şu gün ýene bir şäherde ara alnyp maslahatlaşylýar. Tapawut, indi garaşsyz türk döwletleriniň, güýçli halkara platformalarynyň we bu pikirleri durmuşa geçirmek üçin umumy syýasy erkiň bolmagydyr. Azerbaýjan, taryhy missiýasyna we häzirki mümkinçiliklerine esaslanýan bu işe esasy gatnaşyjylaryň biridir. Syýasatşynas: "Bütindünýä türk hepdeligine bu dowamlylygyň, taryhy dowamlylygyň we geljege strategiki garaýşyň iň täsirli görnüşlerinden biri hökmünde garamak bolar" -diýdi