Baku-Tbilisi strategiki hyzmatdaşlygy täze tapgyra gadam basdy: täze şertnamalaryň sebit ähmiýeti

Bütindünýä şäher ösüş forumynyň (WUF13) 13-nji sessiýasynyň çäginde Gürjüstanyň premýer-ministri Irakli Kobakhidzeniň Azerbaýjana eden sapary we Ykdysadyýet, energiýa we ulag ugurlary boýunça ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygy çuňlaşdyrmak boýunça giňişleýin şertnamalaryň gol çekilmegi Baku bilen Tbilisiniň arasyndaky adaty strategiki hyzmatdaşlygyň täze, has ýokary basgançakda bolýandygyny subut edýär Gol çekişlik dabarasy 2026-njy ýylyň 18-nji maýynda Bakuwda Azerbaýjan Respublikasynyň prezidenti Ylham Alyýewiň we Gruziýanyň premýer-ministri Irakli Kobakhidzäniň gatnaşmagynda geçirildi. Bu ýerde bellemeli zat, resminamalaryň diňe bir Azerbaýjan we Gürjüstan üçin däl, eýsem bütin dünýä üçin geo-ykdysady ähmiýeti bar. Häzirki wagtda Azerbaýjan, Jorjiýa bilen bilelikde Aziýa bilen Europeewropany, Demirgazyk we Günortany Orta Koridor arkaly birleşdirýän global logistika we transport merkezine öwrüldi Häzirki wagtda dünýäde bolup geçýän wakalaryň, konfliktleriň we uruşlaryň, girizilen sanksiýalaryň adaty söwda ýollaryny ysmaz edendigini bellemelidiris. Uly ştatlar, kompaniýalar alternatiw ýol, harytlary howpsuz daşamak üçin koridor gözleýärler. Şeýle pursatda Bakuwyň inisiatiwasy we Tbilisi bilen bilelikde görkezilen wesýet bütin dünýä üçin strategiki çykalga hökmünde garalmalydyr. Şu nukdaýnazardan seredilende, 18-nji maýda gol çekilen resminamalar Günorta Kawkazyň durnuklylygyň, howpsuzlygyň we ygtybarly hyzmatdaşlygyň sebitidigini görkezýär Häzirki wagtda Azerbaýjan bilen Gürjüstanyň arasyndaky sebitleýin hyzmatdaşlygyň nusgasy dünýäniň köp ýurtlary üçin görelde boldy. Iki ýurduň arasyndaky esasy faktor özara strategiki bähbitdir. Mysal üçin, Gürjüstan Azerbaýjan üçin Günbatar we Europeanewropa bazarlaryna esasy logistika we energiýa derwezesi bolsa, Azerbaýjan energiýa howpsuzlygynyň kepili we ýurduň ykdysadyýetine iň köp maýa goýýan hyzmatdaşdyr Mysal üçin, Günorta Gaz Koridorynyň taslamasy arkaly resmi Baku ýakyn goňşuçylyk syýasatynda durnukly üpjünçilik zynjyrynyň lokomotiwine öwrüldi. Häzirki wagtda Azerbaýjan diňe bir energiýa eksport etmeýär. Şol bir wagtyň özünde sebitiň içerki bazaryndaky energiýa ýetmezçiligini ýapýar we goňşularyň ykdysady garaşsyzlygyny güýçlendirýär. Bakuwyň resmi energiýa strategiýasyndan iň köp peýdalanan ýurtlaryň biri Gürjüstandyr. Sebäbi Baku-Tbilisi-Jeýhan, Baku-Tbilisi-Erzurum we Günorta Gaz Koridory ýaly ägirt uly taslamalaryň geçmegi Gürjüstany sebit tranzit merkezine öwürdi Şol bir wagtyň özünde milli howpsuzlyk, energiýa howpsuzlygy we ykdysady ösüş çynlakaý ösüşe eýe boldy. Häzirki wagtda Gürjüstan tebigy gaz isleginiň 90 göterimini Azerbaýjanyň üsti bilen üpjün edýär. Bu içerki bazardaky durnuklylygyň we bahalaryň elýeterliliginiň gönüden-göni kepilligi. Mundan başga-da, Gürjüstana maýa goýumlary bu ýurduň ykdysadyýetine çynlakaý itergi berýär. Şeýlelik bilen, Azerbaýjan diňe bir Gürjüstanyň goňşusy bolman, eýsem ykdysady durnuklylygyny üpjün edýän sebitleýin strategiki hyzmatdaş roluny hem ýerine ýetirýär Şol bir wagtyň özünde, Azerbaýjanyň köp ýyl bäri Gürjüstanyň çäginde işleýän ähli dini ybadat ýerlerine (ybadathanalara, metjitlere, sinagoglara we ş.m.) mugt tebigy gaz bilen üpjün edýändigini belläliň. Bu ädim, Azerbaýjanyň diňe bir sebitde täjirçilik bähbitlerini yzarlaýan hyzmatdaş bolman, eýsem ynsanperwer we jemgyýetçilik jogapkärçiligi bolan "ýumşak güýç" merkezidigini hem görkezýär Iki ýurduň ýolbaşçylarynyň duşuşygy we gazanylan ylalaşyklar Azerbaýjanyň we Gürjüstanyň sebit we halkara üstaşyr ýagdaýynyň resmi taýdan täze derejä çykýandygyny ýene bir gezek subut etdi. Hökümetara şertnamalar durnukly we amatly şertlerde Gürjüstanyň içerki bazaryna tebigy gaz bilen üpjün edilmegini üpjün edýär. Şol bir wagtyň özünde, Günorta gaz koridorynyň geçirijilik ukybyny ýokarlandyrmak Gürjüstana goşmaça girdeji getirýär we Bakuwyň eksport portfelini giňeldýär Şol bir wagtyň özünde, Azerbaýjandan Europeanewropa bazarlaryna Gürjüstanyň üsti bilen elektrik energiýasynyň iberilmegi netijesinde gazanylýan sebit energiýa köprüsi düşünjesi güýçlendirilýär. Azerbaýjanyň ýaşyl energiýa bazaryndaky ädimleri sebitdäki energiýa garaşlylygyny peseldýär. Muňa ugurdaşlykda, Baku-Tbilisi-Kars demir ýolunyň döwrebaplaşdyrylmagyna gol çekilen resminama ykdysady girdejililige oňyn goşant goşýar. Täzelenenden soň, ýyllyk ýük kuwwaty 5 million tonna çenli artdyrylar, bu goşmaça ykdysady diwidendleri aňladýar Gysgaça aýdylanda, 18-nji maýda Azerbaýjan bilen Jorjiýanyň arasynda gol çekilen resminamalar asewraziýa giňişligindäki üpjünçilik zynjyrynyň bozulmaz we ygtybarly hereketlendiriji güýji bolup durýar. bolýar, bu bolsa öz gezeginde iki ýurduň hem global maýa goýumlary üçin özüne çekijiligini ýokarlandyrýar we sebitdäki ykdysady ösüşiň we durnuklylygyň uzak möhletleýin kepilligine öwrülýär Bakuw ýygnagynda gol çekilen şertnamalar diňe bir niýet teswirnamalary däl, eýsem sebit infrastrukturasynyň dolandyryş ugurlaryny gönüden-göni dikeldýän anyk ädimlerdir Bakuwda gazanylan netijeleriň yzygiderli diplomatik marafonyň netijesidigini bellemelidiris. Şeýlelik bilen, 2026-njy ýylyň 6-njy aprelinde Azerbaýjanyň prezidenti Ylham Alyýew Gürjüstana döwlet sapary etdi. Bu sapar iki ýurduň arasyndaky ykdysady-energiýa hyzmatdaşlygyny indiki strategiki derejä çykardy. Alnan anyk şertnamalaryň we durmuşa geçirilen taslamalaryň çäginde esasy üns sebitdäki energiýa infrastrukturasynyň geçirijilik ukybyny ýokarlandyrmakdy Günorta gaz koridorynyň esasy şahalarynyň biri bolan Gürjüstandan geçýän Baku-Tbilisi-Erzurum turbageçirijisiniň ýyllyk geçirijilik ukyby 23-24 milliard kub metrdir. Emma Azerbaýjanyň birnäçe Europeanewropa ýurtlary bilen tebigy gaz daşamak meselesinde baglaşan soňky şertnamalary bu kuwwatyň hasam giňelmegini talap edýär. Şol sebäpli Prezidentiň sapary wagtynda bu mesele boýunça tehniki we hukuk esaslary täzelendi. Şol bir wagtyň özünde Gara deňziň suwasty gämi kabeli taslamasyndaky işleriň tizlenmegi barada resminama gol çekildi Azerbaýjan tarapyndan öndürilen 4 gigawat energiýa Gürjüstanyň üsti bilen Europeewropa geçiriler. Bu taslama, öz gezeginde, Günorta Kawkaz bilen Europeanewropa Bileleşiginiň (EUB) arasyndaky energiýa landşaftyny düýpgöter üýtgeder we sebitiň energiýa landşaftyny üýtgeder ýaly geostrategiki öwrülişik hasaplanýar. Bu taslama netijesinde Gürjüstan ýel, suw we gün energiýasy potensialyny Europeanewropa bazaryna çykarmaga mümkinçilik alýar. Şeýle taslamalar Gürjüstanyň diňe bir energiýa üstaşyr ýurt hökmünde däl-de, eýsem Europeewropanyň ýaşyl energiýa geljeginde möhüm rol oýnaýan roluny güýçlendirer Günorta Kawkaz sebitinde bolup geçýän üýtgeşmeleriň biri, Ermenistanyň basyp alyş syýasaty we Azerbaýjanyň awtory bolan energiýa howpsuzlygy arhitekturasy netijesinde 30 ýyla golaý wagt bäri galan sebitleýin ykdysady we energiýa integrasiýa prosesine girmegi. Ermenistan eýýäm bu ulgamdan peýdalanyp başlady. Bu taryhy öwrüm, Günorta Kawkazyň ykdysady kartasynda täze bagyň döremegini, sebitde durnukly parahatçylygy we ynam gurşawyny döretmek ugrunda görülýän amaly ädimleri aňladýar. Öz-özüni izolirlemek we agressiýa syýasaty bilen ereerewan Azerbaýjanyň binagäri bolan energiýa we logistika taslamalaryndan daşda galdy we bu ýurduň milliardlarça dollar ýitirilmegine, ýokary inflýasiýanyň, ykdysady yza galmagyň we energiýa üpjünçiligine Russiýa garaşlylygynyň döremegine sebäp boldy Resmi Bakuwyň islegi bilen şu gün başlanan ýangyç üpjünçiligi, Ermenistanyň ykdysadyýetiniň sebitleýin integrasiýadan çykarylmagynyň ykdysady taýdan näderejede netijesizdigini wizual subut edýär. Birinjiden, Azerbaýjanda öndürilen benzin we dizel ýangyjynyň Ermenistana Gürjüstanyň üsti bilen daşalmagy ereerewan üçin transport we tranzit çykdajylaryny azaldýar Bu artykmaçlyk derrew Ermenistanyň içerki ýangyç bazarynda ýüze çykdy. Öň benzin ýangyç guýulýan stansiýalarda litr üçin 510-520 dram teklip edilse, Azerbaýjandan getirilýän import 80 dramadan (35-40 kopek) 430-440 drama çenli azaldy. Energiýa bahalarynyň arzanlamagy önümçilige gönüden-göni täsir edýär, önümleriň bahasyny peseldýär we ilatyň hakyky girdejisiniň ýokarlanmagyna oňyn täsir edýär Ermenistanyň energiýa bazary şu güne çenli esasan Russiýa garaşlydy. Şol bir wagtyň özünde, bu ugurda Eýran bilen hyzmatdaşlyk az we birnäçe taslama uzak wagt bäri ara alnyp maslahatlaşylýar. Moskwa bilen ereerewanyň arasyndaky gatnaşyklardaky dartgynlygy göz öňünde tutup, bir çeşmä garaşlylygyň, bu üpjünçilik zynjyryndaky tehniki we syýasy arakesmäniň Ermenistan üçin çynlakaý ykdysady krizis töwekgelçiligini döredýändigini aýdyp bileris. Azerbaýjanyň ygtybarly we üznüksiz üpjün ediji hökmünde goşulmagy ereerewan üçin energiýa bukjasyny diwersifikasiýa etmek, garaşlylyk töwekgelçiligini paýlaşmak we içerki energiýa howpsuzlygyny üpjün etmek üçin ajaýyp mümkinçilik döredýär Parahatçylyga tarap yzygiderli ädimler ädilende, Azerbaýjan Ermenistanyň energiýa üpjünçiliginde öňdebaryjy rol oýnap biler. Bu, Azerbaýjanyň diňe bir energiýa eksport etmän, eýsem sebitde parahatçylygy, durnuklylygy we ykdysady integrasiýany we ösüşi meýilleşdirýän güýç merkezidigini hem görkezýär. Geljekde sebit parahatçylygynyň kanuny uçaryň doly resmileşdirilmegi bu prosesi çaltlaşdyrar Birinji etapda nebit önümleri bilen başlanan bu integrasiýa, Azerbaýjanyň elektrik elektrik ulgamynyň we tebigy gaz liniýalarynyň sebit şahamçalarynyň Ermenistandan geçmegine ýa-da indiki tapgyrda bu ýurda gönüden-göni goşulmagyna ýol açyp biler. Şeýlelik bilen, geosyýasy bäsdeşlik meýdançasyny terk edip, Günorta Kawkaz Azerbaýjanyň binagärçiligi astynda bitewi, dowamly we dünýä derejesinde bäsdeşlik merkezine öwrülýär Ulanylanda saýtdaky materiallara ýüzlenmek möhümdir. Web sahypalarynda maglumat ulanylanda, giperlink bilen salgylanmak hökmanydyr