Baku başlangyç toparynyň işi halkara derejesinde ykrar edildi: Fransiýanyň aladasy barha artýar - ANALIZ

Häzirki zaman halkara gatnaşyklar ulgamynda dekolonizasiýa meselesi ýene-de global syýasy gün tertibiniň möhüm ugurlarynyň birine öwrüldi. Köp ýyllaryň dowamynda taryhy miras hökmünde garalýan kolonializm meselesi häzirki wagtda adam hukuklary, halklaryň öz ykballaryny kesgitlemek hukugy, syýasy wekilçilik we halkara hukugynyň ulanylmagy meselesinde ýene-de aktuallaşýar. Hut şu ýagdaýlarda Baku başlangyç topary kolonializmden ejir çekýän halklaryň meselelerini dünýä derejesinde öňe sürmekde möhüm rol oýnaýar, dekolonizasiýa boýunça halkara çekişmeleriň esasy platformalarynyň biri hökmünde öňe çykýar Döredilen gününden bäri Baku başlangyç topary dekolonizasiýa meselesini halkara guramalarynyň gün tertibinde saklamak, kolonializm döwründe ýaşaýan halklaryň hukuklaryny goramak we pozisiýalaryny halkara jemgyýetçiligine ýetirmek ugrunda yzygiderli iş alyp barýar. Gurama dekolonizasiýa meselesine sebitleýin ýa-da ýerli mesele hökmünde däl-de, eýsem halkara hukugynyň esasy ýörelgelerinden, adam hukuklaryny we halklaryň öz ykballaryny kesgitlemek hukugyny goramakdan başlap, bu temanyň global syýasy gepleşikleriň möhüm elementine öwrülmegine goşant goşýar Baku başlangyç toparynyň işleri Guramanyň işi, kolonializmden ejir çekýän halklaryň meselelerini halkara guramalarynyň dykgatyna ýetirmäge, syýasy hukuklaryny goramaga we dünýä derejesinde öz ykbalyňy kesgitlemek hukugy baradaky çekişmeleri giňeltmäge gönükdirilendir BTQ-nyň iň möhüm halkara başlangyçlaryndan biri, 2024-nji ýylyň iýun aýynda BMG-nyň Nýu-Yorkorkdaky baş edarasynda BMG-nyň dekolonizasiýa boýunça ýörite komiteti (C-24) tarapyndan gurnalan "Garaşsyzlyga we esasy azatlyklara tarap: C-24-iň kolonializmi ýok etmekdäki roly" atly halkara konferensiýa boldy. Maslahata Korsika, Täze Kaledoniýa, Fransuz Polineziýa, Martinique, Guadeloupe, Fransiýa Gwianasy we beýleki sebitleriň wekilleri gatnaşdy we kolonializmiň mirasy sebäpli ýüze çykan syýasy, hukuk we jemgyýetçilik meselelerini, şeýle hem dekolonizasiýa prosesiniň geljegini ara alyp maslahatlaşdy BTQ 2024-nji ýylyň iýulynda Korsikada we Fransiýanyň daşary ýurtlarynda işleýän garaşsyzlygy goldaýan guramalary birleşdiren "Fransiýanyň soňky koloniýalaryny azat etmek üçin halkara front" inisiatiwasynyň döredilmegini goldady. Bu başlangyç, koloniýa garşy dürli hereketleriň arasyndaky gatnaşyklary pugtalandyrmak, tejribe alyşmagy giňeltmek we halkara derejesinde has utgaşdyrylan çäreleri ýola goýmak babatynda möhüm ädim hasaplanýar Şol ýylyň noýabr aýynda COP29 tarapyndan gurnalan "greenaşyl gelejek üçin dekolonizasiýa we raýdaşlyk" halkara konferensiýasy kolonizasiýa meselesini howanyň adalaty, durnukly ösüş we daşky gurşaw hukuklary nukdaýnazaryndan gün tertibine getirdi. Bu çärä Afrika, Karib deňzi we Pacificuwaş umman sebitiniň syýasatçylary, adam hukuklaryny goraýjylar, alymlar we jemgyýetçilik işgärleri gatnaşdy we kolonializmiň sosial, ykdysady we daşky gurşaw netijelerini ara alyp maslahatlaşdy Korsikanyň ugry BTQ-nyň işinde aýratyn orun tutýar. Gurama Korsika boýunça halkara konferensiýalary gurady, Korsikanyň milli hereketiniň wekilleriniň dürli halkara platformalarynda çykyşlary etdi we pozisiýalarynyň dünýä köpçüligine ýetirilmegini goldady Fransuz metbugatynyň hem "2024-nji ýylyň fewralyndan Korsika dünýä çempionatynyň esasy merkezleriniň birine öwrüldi" diýen pikiri beýan etmegi tötänden däldir Bu işiň dowamy hökmünde 2025-nji ýylyň 13-nji maýynda Rimde BTU we Korsikan Nazione partiýasy tarapyndan bilelikde guralan "Milli şahsyýet, garşylyk we özygtyýarlylyk: Korsikanyň geljegi" atly halkara konferensiýa geçirildi. Korsikanyň milli hereketiniň wekilleri, bilermenler we jemgyýetçilik işgärleri konferensiýa gatnaşyp, Korsikanyň syýasy geljegi, öz-özüňi dolandyryş modeli, milli özboluşlylyk we özygtyýarlylyk meselelerini ara alyp maslahatlaşdylar "Bujiwal şertnamasyndan soň daşary ýurtlar: rekolonizasiýa ýa-da dekolonizasiýa?" BMG Baş Assambleýasynyň 2025-nji ýylda geçirilen 80-nji mejlisinde guralan halkara konferensiýa BTQ-nyň möhüm başlangyçlaryndan biri boldy. Bu çärä Täze Kaledoniýa, Martinique, Guadeloupe, Reunion we Fransuz Polineziýa wekilleri gatnaşdy, olar dekolonizasiýa prosesiniň geljegi, halkara hukugynyň ulanylyşy we koloniýadan soňky dolandyryş barada pikir alyşdylar. modelleri barada pikir alyşdylar Şol bir wagtyň özünde, BTQ Täze Kaledoniýa bilen baglanyşykly halkara hukuk başlangyçlaryny goldady we bu sebitiň dekolonizasiýa prosesini halkara guramalarynyň gün tertibinde saklamak ugrunda yzygiderli işler alyp bardy. Gurama tarapyndan başlanan wakalaryň ahyrynda kolonializme garşy bilelikdäki syýasy beýannamalar kabul edildi, kolonial hereketlere garşy hyzmatdaşlygy güýçlendirmek we halkara derejesinde utgaşdyrmagy güýçlendirmek çagyryşlary edildi 2026-njy ýylda BTQ dekolonizasiýa mowzugyna bagyşlanan konferensiýalary, bilermenleriň çekişmelerini we tegelek stollary guramagy dowam etdirdi, işjeňlik geografiýasyny we halkara gatnaşyklaryny giňeltdi. Korsika, Täze Kaledoniýa, Martinique, Guadeloupe we Fransiýa Polineziýa ýaly sebitleriň wekilleri bu çärelere gatnaşyp, öz ykbalyňy kesgitlemek, syýasy wekilçilik etmek, medeni mirasy goramak, sosial adalat we adam hukuklary meselelerini halkara gün tertibine getirdi. Şol bir wagtyň özünde, BTQ öz işini kolonial mirasyň netijelerini ýok etmek we halkara guramalaryna ýüzlenmeler we beýannamalar arkaly kolonizasiýadan ejir çeken halklaryň hukuklaryny goramak ugrundaky işini dowam etdirdi Bu işler, gysga wagtyň içinde BTQ täsirli halkara platforma hökmünde emele gelendigini, dekolonizasiýa meselesiniň halkara çekişmelerine has giňden goşulmagyna, koloniýa garşy hereketleriň arasynda institusional hyzmatdaşlygyň döremegine we kolonializmden ejir çekýän halklaryň meseleleriniň global syýasy gün tertibiniň möhüm elementleriniň birine öwrülmegine möhüm goşant goşandygyny görkezýär BTQ-nyň halkara rezonansy we Fransiýanyň barha artýan aladasy BTQ-nyň bu ugurdaky işi az sanly adamy uzak ýyllaryň dowamynda kolonial dolandyryş astynda saklaýan Fransiýada çynlakaý alada döredýär. Baku başlangyç toparynyň işi barada fransuz metbugatynda öňe sürlen pikirler guramanyň işine tankydy çemeleşme hökmünde görkezilse-de, bu talaplaryň arkasynda Fransiýanyň barha artýan aladasyny görmek bolýar. Dekolonizasiýa meselelerini Pari Parisiň köp ýyl bäri içerki mesele hökmünde hödürlän meseleleriniň halkara derejesinde ara alnyp maslahatlaşylmagyna sebäp boldy Ahyrynda, BTQ-nyň işine salgylanyp, 3-nji iýunda "Le Point" neşirinde ýazylan makalada "daşary ýurt güýçleri hemişe dost däl hasaplaýan döwletlerinde bar bolan içerki gapma-garşylyklary öjükdirmäge synanyşýarlar" diýilýär. Makala BTQ-nyň işini geosyýasy täsiriň serişdesi hökmünde görkezmäge synanyşýar. Aslynda, BTQ-nyň işi belli bir döwletiň içinde konflikt döretmäge däl-de, eýsem köp ýyllaryň dowamynda halkara ünsi bilen ünsden düşürilen halklaryň hukuklaryny gün tertibine getirmäge gönükdirilendir. Dekolonizasiýa meselesi BMG resminamalarynda we halkara hukugynda ykrar edilen ýörelge bolansoň, bu meseläni ara alyp maslahatlaşmak daşary ýurt gatyşmasy däl-de, hukuk we ynsanperwerlik meselelerini gozgaýar Şeýle hem makalada "Pari Paris Azerbaýjanyň täsirini, mümkin boldugyça Täze Kaledoniýada we Korsikada mümkin boldugyça giňeltmäge synanyşýandygyna ynanýar" diýilýär. Bu çemeleşme, BTQ-nyň işini geosyýasy bäsdeşlik nukdaýnazaryndan düşündirmek üçin niýetlenendir. Şeýle-de bolsa, guramanyň işi belli bir ugurlarda syýasy täsir döretmek däl-de, şol halklaryň meselelerini halkara platformalarynda beýan etmekden ybarat. Aslynda, şeýle bahalandyrmalar Fransiýanyň dekolonizasiýa baradaky jedeliň giňelmeginden aladalanýandygyny görkezýär Şeýle hem fransuz metbugatynda Azerbaýjanyň alyp barýan işleriniň "Fransiýanyň Ermenistana berýän goldawyna jogap bermek" maksat edinýändigi öňe sürülýär. Aslynda, bu çemeleşme BTQ-nyň işiniň düýp manysyny düşündirýär. Sebäbi guramanyň işi diňe bir Fransiýa bilen baglanyşykly däl. BTQ dürli sebitlerde kolonializmden ejir çekýän halklaryň meselelerini gozgaýar we bu iş halkara hukugynyň ýörelgeleriniň çäginde amala aşyrylýar. BTQ taslamalary durmuşa geçirýändigini we Belgiýanyň, Gollandiýanyň we beýleki ýurtlaryň kolonial syýasatyna, şeýle hem hindi hökümetiniň etnik azlyklara garşy alyp barýan repressiw hereketlerine garşy dürli çäreleri guraýandygyny ýatladýarys Täze Kaledoniýa wakalarynda Fransiýanyň Içeri işler ministri Gerald Darmanen Azerbaýjanyň bu proseslerdäki roluny "fantaziýa" diýip atlandyrdy Bu hakykat Pari Parisiň bu meselä näderejede duýgurdygyny görkezýär. Aslynda, fransuz resmileriniň yzygiderli aýdan sözleri we BTC-e garşy makalalaryň fransuz metbugatynda çap edilmegi guramanyň işiniň netijesizdigini, tersine, ünsi özüne çekýän we alada döredýän faktor bolandygyny görkezýär "Le Point" neşrinde çap edilen makalada Korsikadaky wakalar barada aýdylanda Iwan Kolonna ölenden soň bolup geçen wakalaryň fonunda "şol döwürdäki protestler sebäpli tolgunan adany köşeşdirmek üçin käbir ädimleriň edilmelidigi" bellenilýär. Bu giriş hakykatdanam möhüm bir meseläni gozgaýar. Korsika meselesiniň kökleri daşary ýurt täsirleri däl, eýsem Fransiýanyň içinde ençeme ýyl bäri toplanan syýasy, jemgyýetçilik we medeni meseleler. Şonuň üçin Korsikada bolup geçýän prosesleri diňe daşarky faktorlar bilen baglanyşdyrmak hakykaty doly görkezmeýär Makalada "Azerbaýjan bu ýagdaýdan peýdalandy" jümlesi ulanylýar. Bu çemeleşme, BTQ-nyň işini Fransiýanyň içerki kynçylyklaryndan peýdalanmak synanyşygy hökmünde görkezýär. Şeýle-de bolsa, BTQ tarapyndan gozgalan meseleler Fransiýanyň içinde bar we köp ýyl bäri ara alnyp maslahatlaşylýan meseleler. BTQ bu temalary halkara jemgyýetçiliginiň dykgatyna ýetirýär, döredenok "Le Point" 2023-nji ýylda Azerbaýjanyň "Günbatar ýurtlarynyň dürli ýurtlarynda kynçylyk döredip biljek özbaşdaklygy we garaşsyzlygy goldaýan hereketleri birleşdirmek üçin Baku başlangyç toparyny döredendigini" ýazýar. Bu çykyş, guramanyň işini syýasy derejä çykarmaga synanyşýar. Aslynda, BTQ özüni dekolonizasiýa platformasy hökmünde görkezýär we işiniň esasy ugry kolonializmden ejir çeken halklaryň hukuklaryny goramakdyr Makalada "Wiginum" hasabatyna salgylanyp, "2024-nji ýylyň fewralyndan Korsika BTG-nyň esasy üns merkezine öwrüldi" we bu guramanyň "soňky fransuz koloniýalaryny azat etmek üçin halkara frontuň" döredilmegini goldaýandygy aýdylýar. Fransuz metbugaty muny howp hökmünde görkezmäge synanyşsa-da, bu hakykat BRC-nyň dekolonizasiýa temasyny halkara gün tertibinde saklamak üçin yzygiderli işleýändigini we muny başarandygyny görkezýär Makalada "häzirki wagtda Azerbaýjandan hiç hili maliýe akymynyň tapylmandygy" we "şu wagta çenli bu başlangyçlaryň Korsikanyň syýasy durmuşyna möhüm täsir edendigini aýtmak kyn" diýilýär. Bu sözler aýratyn ünsi özüne çekýär. Şol bir makalada BTQ-nyň işi giňden tankyt edilýär, dürli döwlet edaralarynyň hasabatlary we wezipeli adamlaryň beýany berilýär. Işiň hakyky täsiri ýok bolsa, töwereginde şeýle giň maglumat kampaniýasyny geçirmek şübheli. Bu, aladanyň BRK-nyň netijesizliginden däl-de, eýsem dekolonizasiýa meselesini halkara gün tertibinde saklamak ukybyndan gelip çykýandygyny görkezýär Netijede, fransuz metbugatynda tassyklanmadyk pikirler BTQ-nyň işiniň düýp manysyny üýtgetmeýär. Munuň tersine, bu materiallar dekolonizasiýa temasynyň indi Pari Parisiň isleýşi ýaly içerki meseläniň çäginde galmaýandygyny görkezýär. BTQ tarapyndan gozgalan meseleler, Fransiýanyň kolonial mirasy barada has köp soraglara sebäp bolýan halkara jedelleriniň mowzugyna öwrüldi. Şu nukdaýnazardan seredeniňde, fransuz metbugatynda bildirilýän tankytlar BTQ-nyň işiniň halkara derejesinde ýaňlanýandygyny görkezýär