"Baku Ak şäher" taslamasy: senagat sebitlerini ekologiki taýdan dikeltmegiň üstünlikli mysaly

21-nji asyryň geosyýasy we ykdysady şertlerinde şäherler diňe ýaşaýyş meýdanynyň çäginden çykdy. Olar eýýäm güýç, tehnologiki mümkinçilikleri, daşky gurşaw borçnamalaryny we döwletleriň geljekki meýilnamalaryny öz içine alýan strategiki taýdan möhüm platforma bolup hyzmat edýärler Häzirki wagtda dünýäniň “akylly şäher”, ýaşyl öwrülişik we durnukly şäherleşme modelleri üçin bäsleşýän döwründe Azerbaýjan şäher meýilnamalaşdyryş düşünjesi bilen dünýä üns merkezine girýär. Hazar deňziniň kenarynda ösýän täze şäher giňişlikleri, basyp alyşdan azat ýerlerde başdan-aýaga gurlan innowasiýa şäherçeleri we ekologiki taýdan howply senagat zolaklarynyň häzirki zaman şäherlerine öwrülmegi ýurduň täze ösüş pelsepesiniň esasy görkezijilerine öwrüldi Bu özgeriş, Milli lider Heýdar Aliýew tarapyndan kesgitlenen uzak möhletleýin ösüş strategiýasyna esaslanýar. Azerbaýjany global energiýa kartasyna goşan we ýurda milliardlarça dollar maýa goýumlarynyň düýbüni tutan "Asyryň şertnamasy" -nyň awtory. Nebit girdejileri diňe bir ykdysady ösüşi döretmän, täze infrastrukturanyň, häzirki zaman şäher meýilleşdiriş modeliniň we şäherleşmegiň düýbünden başga bir pelsepesiniň döremegine ýol açdy. Bakuw, post-Sowet giňişliginiň köne senagat şäheriniň keşbinden daşlaşyp, Europeewropanyň we Eastakyn Gündogaryň häzirki zaman binagärlik elementlerini öz içine alýan global metropola öwrülip başlady Şeýle-de bolsa, bu ösüş onlarça ýyl bäri toplanan agyr daşky gurşaw mirasy bilen ýüzbe-ýüz boldy. Bir wagtlar Hazaryň kenarýakasyna çenli uzalyp gidýän dünýäniň iň uly nebit senagaty merkezleriniň biri hasaplanýan "Garaşaher" diňe bir senagat zolagy däl, eýsem ekologiýa betbagtçylygynyň mekanydy. Bu ýerde toprak gatlaklary nebit galyndylary bilen dolduryldy, sansyz howuzlar döredildi we atmosfera ýaýran galyndylar Bakuwyň ekologiki deňagramlylygyny düýpli bozdy. Sowet döwründe bölekleýin täzeden gurmak synanyşyklary ýagdaýy üýtgedip bilmedi Şonuň üçin adatdan daşary çylşyrymly we ägirt uly maksat goýuldy: ekologiki taýdan durnukly, sanly esasly, adam merkezi bolan täze şäher gurulmaly 221 gektar agyr senagat ýerleri doly arassalanmalydy. Aslynda, diňe bir täze ýaşaýyş jaý gurluşygy barada däl-de, eýsem senagat döwründen senagatdan soňky we “ýaşyl şäher” modeline geçmegiň nyşanydy Uly senagat kärhanalarynyň ädimme-ädim göçürilmegi, millionlarça tonna nebit bilen hapalanan topragy arassalamak we sebiti täzeden gök öwürmek birnäçe ýyllap dowam eden ullakan in engineeringenerçilik prosesine öwrüldi. Bu ýerde diňe bir binalar gurulman, Bakuwyň geljekki şäher keşbi şekillendirilýärdi. Prezident Ylham Alyýew tarapyndan 2011-nji ýylyň 24-nji dekabrynda esaslandyrylan "Baku Ak şäher" taslamasy, Azerbaýjanyň şäher meýilleşdiriş taryhynda täze tapgyryň başlangyjy boldy Bir wagtlar nebitiň ysy bilen tanalýan bu ýer häzirki wagtda giň bulwarlar, ýaşyl zolaklar, welosiped ýollary, häzirki zaman ýaşaýyş jaýlary we awangard binagärlik mysallary bilen häsiýetlendirilýän şäher giňişligine öwrülýär. Taslamanyň esasy tapawutlandyryjy aýratynlygy, diňe bir estetiki görnüşe däl, eýsem daşky gurşawyň durnuklylygyna esaslanýar. "Baku Ak şäherde" gurlan ýaşaýyş jaýlarynyň köpüsi GDA-da ilkinji gezek halkara BREEAM daşky gurşaw kepillendiriş standartlaryna laýyklykda döredildi. Bu, taslamany energiýa tygşytlylygy, uglerod zyňyndylaryny azaltmak we daşky gurşaw töwekgelçiligini dolandyrmak babatynda global mysallaryň birine öwürýär Bu çäk, nusgawy şäher logikasyndan tapawutlylykda "şäheriň içindäki şäher" ýörelgesinden emele gelýär. Bu ýerde 10 blokdan ybarat 6-8 gatly binalar guruldy, ýaşaýyş, işewürlik, bilim we dynç alyş zolaklary bir giňişlikde biri-birini doldurýar. Adamlar gündelik durmuşyny uzak aralyga syýahat etmezden tertipläp bilerler. Bu çemeleşme, dünýäde öňdebaryjy şäher meýilleşdirijileriniň "15 minutlyk şäher" düşünjesine laýyk gelýär Bakuwyň taryhynda Hazar deňzi elmydama şäheriň demi bolupdy. Industrialöne senagatlaşma döwründe kenarýaka zawod turbalarynyň, nebit ammarlarynyň we tehniki desgalaryň arkasynda kem-kemden ýitdi. "Baku Ak şäher" taslamasy hakykatdanam Bakuwyň Hazar deňzi bilen gatnaşyklaryny dikeltdi. Indi bu ýerde pyýada zolaklary, seýilgähler we deňiz kenarlaryndaky köpçülik ýerleri emele gelýär Sebitiň bäşden bir bölegi seýilgählere we baglara bagyşlanýar, bu taslamanyň ekologiki pelsepesini aýdyň görkezýär. Umumy meýdany 35 gektardan gowrak bolan Merkezi seýilgäh diňe bir gök öwüsýän zona däl, eýsem şäheriň jemgyýetçilik we jemgyýetçilik durmuşynyň merkezidi. esasy merkezleriň birine öwrüldi. Seýilgähiň çäginde 19 dürli görnüşdäki 2100 agaç oturdyldy, çagalar we türgenler üçin ýörite oýun meýdançalary guruldy, giň meýdançalar döredildi, gül meýdanlary döredildi, 9 çüwdürim guruldy we dürli dynç alyş meýdançalary guraldy. Bularyň hemmesi häzirki zaman şäher meýilnamasy düşünjesinde esasy ünsi betonyň göwrümine däl-de, eýsem adamlaryň rahatlygyna we durmuş derejesine gönükdirilendigini subut edýär Bu çemeleşme halkara binagärlik toparlarynyň hem ünsüni özüne çekdi. 2025-nji ýylda 19-njy Wenesiýa binagärlik biennalesiniň çäginde hödürlenen "Balans. Azerbaýjan motifleri" pawilionynda "Baku Ak şäher" taslamasynyň hödürlenmegi, Azerbaýjanyň şäher meýilleşdiriş modeliniň eýýäm halkara şäherleşme çekişmeleriniň bir bölegine öwrülendigini görkezdi Azerbaýjanyň häzirki zaman şäher meýilleşdiriş düşünjesi indi diňe Bakuw bilen çäklenmeýär. Soňky ýyllarda durmuşa geçirilen taslamalar ýurtda şäherleşme prosesiniň, täze binalaryň we ýollaryň gurulmagy bilen birlikde sanly tehnologiýalaryň, ekologiki çemeleşmeleriň we durnukly ösüş ýörelgeleriniň bitewiligine esaslanýandygyny görkezýär Häzirki wagtda Azerbaýjanda 79 şäher bar we soňky 15 ýylda ilatyň takmynan 19% ösüşi esasan uly şäherlerde, esasanam Bakuwda hasaba alyndy. Döwlet şäher gurluşyk we binagärlik komitetiniň hasaplamalaryna görä, bu tendensiýanyň ýakyn ýyllarda dowam etmegine garaşylýar. Şonuň üçin ýurduň şäher meýilleşdiriş syýasaty kem-kemden täzelenýär. 67 şäheriň baş meýilnamasy eýýäm taýýarlandy we 12-si gutarnykly tapgyrda. Beýleki hasaplaşyklar üçin resminamalary gaýtadan işlemek dowam edýär Bu etapda esasy üns merkezi şäherleri binagärlik nukdaýnazaryndan, şeýle hem funksional we ekologiki nukdaýnazardan täzeden gözden geçirmekdir. Häzirki zaman şäherçilik indi ulag, energiýa, sanly dolandyryş we adam rahatlygyny biri-birinden aýry däl-de, bir ulgam hasaplamaýar 44 günlük Watançylyk urşundan soň Garabagda we Gündogar Zangezurda geçirilen dikeldiş işleri Azerbaýjanyň täze şäher meýilleşdiriş pelsepesiniň aýdyň mysaly boldy. Bu sebitlerde maksat diňe weýran bolan ilatly nokatlary dikeltmek däl, eýsem geljekdäki şäher we oba modellerini gurmak - “akylly”, durnukly we ekologiki taýdan deňagramly ýaşaýyş ýerlerini döretmek Şu nukdaýnazardan seredilende, Agaly obasy aýratyn ähmiýete eýe. Azerbaýjanyň ilkinji "akylly obasy" modeli hasaplanýan Agali, adaty oba düşünjesine düýbünden täze many berýär. Bu ýerde alternatiw energiýa çeşmeleri, sanly dolandyryş ulgamlary, energiýa tygşytlaýan jaýlar we “ýaşyl tehnologiýalar” bir düşünje bilen birleşdirilýär. Oba şu günden başlap geljegiň ýaşaýyş modeliniň prototipine meňzeýär Agalide energiýa üpjünçiligi üçin Hekari derýasynda hersi 212 kW kuwwatly üç sany gidrawlik turbina oturdyldy. Dolandyryş binalarynyň üçegine ýerleşdirilen 325 kWt gün panelleri alternatiw energiýa sarp etmegiň gerimini hasam giňeldýär. Jaýlarda ulanylýan kombinirlenen ýyladyş ulgamlary, gün kollektorlary we energiýa tygşytlaýjy enjamlar energiýa sarp edilişini azaldýar. Specialörite izolýasiýa materiallary daşky gurşaw we ykdysady netijeliligi döredip, ýylylygyň ýitmegini azaldýar Obadaky ekologiki çemeleşme diňe bir energiýa bilen çäklenmeýär. Hapa suwlary biologiki taýdan bejermegiň netijesinde her ýylda 41,000 kub metr tehniki suw gaýtadan ulanylyp bilner. Bu suw çeşmelerinden tygşytly peýdalanmak nukdaýnazaryndan möhüm görkeziji Sanly infrastruktura barada aýdylanda bolsa, Agali nusgawy oba modelinden uzakda. Bu ýerde ýokary tizlikli GPON internet ulgamy işleýär. "Akylly" gözegçilik kameralary, maglumat tagtalary, ses bildiriş ulgamlary, Wi-Fi nokatlary we awtomatiki howa stansiýalary bilen enjamlaşdyrylan köpugurly yşyk polýuslary sanly dolandyryş gurşawyny emele getirýär. Görşümiz ýaly, tehnologiýa bu ýerde gündelik durmuşyň gözegçilik elementine öwrülýär Aslynda, Karabakda we Gündogar Zangezurda durmuşa geçirilýän taslamalar Azerbaýjanyň geljekki şäher meýilleşdiriş strategiýasy üçin bir laboratoriýa bolup hyzmat edýär. Bu ugurlarda synag edilen innowasiýa çözgütleri geljekde ýurduň beýleki sebitlerinde hem ulanylyp bilner Azerbaýjanyň şäher tejribesiniň global görkezişi 17-22-nji maýda Bakuwda geçiriljek Bütindünýä şäher meýilleşdiriş forumy, Azerbaýjanyň gazanan tejribesini halkara platformasynda hödürlemek üçin möhüm mümkinçilik döreder. Bakuw dünýäsiniň dürli ýurtlaryndan şäher meýilleşdirijileri, binagärleri, maýadarlary we syýasatçylary özgeriş ýoluny ýakyndan synlarlar Sebäbi Azerbaýjan diňe bir energiýa eksport edýän ýurt däl. Şeýle hem, önümçilikden soňky özgerişler, ekologiki dikeldiş we "akylly şäherlilik" ulgamynda öz modelini döreden ýurtlaryň birine öwrülýär. Bakuw, bu üýtgeşmäniň iň aýdyň nyşany - nebitden dörän, ýöne geljegini "ýaşyl şäher" pelsepesine esaslanýan häzirki zaman metropol hökmünde Ulanylanda saýtdaky materiallara ýüzlenmek möhümdir. Web sahypalarynda maglumat ulanylanda, giperlink bilen salgylanmak hökmanydyr