Azerbaýjan-Türkiýe gatnaşyklary, Türk dünýäsinde hyzmatdaşlygyň esasy sütünlerinden biridir

Azerbaýjan-Türkiýe gatnaşyklary adaty döwletara gatnaşyklarynyň çägine laýyk gelmeýän we taryhy ýada, umumy medeniýete, dil we ruhy baglanyşyklara esaslanýan gatnaşyklaryň seýrek nusgasydyr. Bu gatnaşyklaryň düýp manysy diňe bir diplomatik teswirnamalarda däl, eýsem halkyň ýadynda, taryhyň synaglarynda we häzirki döwrüň strategiki hakykatlarynda-da emele geldi. "Bir millet, iki döwlet" pelsepesi Azerbaýjan bilen Türkiýäniň arasyndaky gatnaşyklaryň ahlak, syýasy we geosyýasy esaslarydyr Milli Mejlisiň agzasy Azer Karimli bu sözleri AZERTAC-a beren beýanatynda aýtdy Taryhy nukdaýnazardan seredilende, Azerbaýjan bilen Türkiýäniň şol bir siwilizasiýa giňişliginiň, türk-yslam medeniýetiniň we umumy syýasy we ahlak mirasynyň göterijileridigini aýtdy. 20-nji asyryň başynda Azerbaýjan Demokratik Respublikasynyň döredilen döwründe Osman Türkiýäniň Azerbaýjana berýän goldawy bu doganlygyň iň aýdyň sahypalarynyň biri hökmünde taryha girdi. Kawkaz Yslam Goşunynyň 1918-nji ýylyň 15-nji sentýabrynda Bakuwyň azat edilmeginde oýnan roly Azerbaýjan döwletliligini berkitmek meselesinde möhüm waka boldy. Bu waka diňe bir syýasy däl, eýsem gana we ykbala esaslanýan iki halkyň arasyndaky doganlygyň nyşanyna öwrüldi Sowet döwründe Azerbaýjan bilen Türkiýäniň arasyndaky resmi syýasy gatnaşyklar çäkli bolsa-da, ahlak gatnaşyklary hiç wagt bozulmady. Dil, edebiýat, aýdym-saz, maşgala ýady we milli aň iki halkyň arasynda görünmeýän köpri bolup hyzmat etdi. Azerbaýjanyň döwlet garaşsyzlygy dikeldilenden soň, bu gatnaşyklar resmi döwlet syýasaty derejesine çykdy. Garaşsyzlygyň ilkinji ýyllarynda Türkiýe diňe bir Azerbaýjan üçin dostlukly we dogan ýurt bolman, eýsem halkara arenasyna çykmak, döwlet edaralaryny döretmek, goşun gurluşygy, bilim, ykdysady hyzmatdaşlyk we diplomatik goldaw meselesinde möhüm strategiki hyzmatdaş boldy. Beýik lider Heýdar Aliýewiň "Bir millet, iki döwlet" düşünjesi bu gatnaşyklaryň syýasy-filosofiki esasyny kesgitledi. Şol döwürden başlap, Azerbaýjan-Türkiýe gatnaşyklary emosional doganlyk derejesinden yzygiderli strategiki hyzmatdaşlyk derejesine çykdy "44 günlük Watançylyk urşy döwründe Azerbaýjan-Türkiýe gatnaşyklarynda täze taryhy tapgyr ýüze çykdy. Türkiýe ilkinji günden başlap Azerbaýjanyň dogry sebäbine aç-açan syýasy we ahlak taýdan goldaw berdi. Bu goldaw diňe iki döwletiň ýakynlygyny däl, eýsem sebitde täze bir hakykatyň döremeginde Türkiýäniň Azerbaýjana berýän goldawyny görkezdi. 2021-nji ýylda Garabagyň täji bolan Azerbaýjanyň medeni paýtagty Şuşa şäherinde bu gatnaşyklaryň subutnamasy bolup, Şuşada we Milli azat ediş gününde resminama gol çekilmegi azerbaýjan halky üçin medeniýetiň, buýsanjyň we ýeňşiň nyşanydy Şuşa jarnamasynyň esasy ähmiýeti, bu resminamanyň Azerbaýjan bilen Türkiýäniň arasyndaky gatnaşyklaryň ähli ugurlaryny ýeke-täk strategiki esasda goýmagydyr. Syýasy gepleşik, goranmak we howpsuzlyk, daşary syýasaty utgaşdyrmak, ykdysadyýet, energiýa, ulag, metbugat, bilim, medeniýet, gumanitar ugur we türk dünýäsindäki hyzmatdaşlygy öz içine alýar. Jarnama laýyklykda, haýsydyr bir tarapyň garaşsyzlygyna, özygtyýarlylygyna, territorial bitewiligine we howpsuzlygyna howp abanýan bolsa, taraplar bilelikdäki geňeşmeleri geçirmeli we BMG-nyň Tertipnamasyna laýyklykda zerur kömegi bermeli Şunuň bilen baglylykda, Şuşa jarnamasy diňe bir ikitaraplaýyn resminama däl, eýsem Günorta Kawkazdaky täze howpsuzlyk arhitekturasynyň möhüm elementidir. Diňe Azerbaýjanyň we Türkiýäniň geljegi üçin däl, eýsem sebitiň geljegi üçinem möhümdir. Bu resminama Günorta Kawkazda durnukly parahatçylygy, ykdysady integrasiýany we özara peýdaly hyzmatdaşlygy giňeltmäge hyzmat edýär. Azerbaýjan tarapyndan döredilen täze geosyýasy hakykatlar sebitiň transport we logistika kartasyny üýtgetdi. Bu nukdaýnazardan, Jarnamada aýratyn orny eýeleýän Zangezur koridory taslamasy Europeewropa bilen Aziýany birleşdirýän strategiki köpri roluny ýerine ýetirýär "-diýdi A. Karimli Deputat häzirki wagtda Azerbaýjan-Türkiýe gatnaşyklarynyň sebitleýin integrasiýa, energiýa howpsuzlygy, ulag baglanyşyklary we türk dünýäsinde hyzmatdaşlygyň esasy sütünlerinden biridigini aýtdy. Orta koridor, Baku-Tbilisi-Kars liniýasy, TANAP, ýaşyl energiýa taslamalary, Karabak we Gündogar Zangezurdaky dikeldiş we gurluşyk işleri bu hyzmatdaşlygyň amaly netijeleri. Türk kompaniýalarynyň azat edilen ýerlerde dikeldiş işlerine gatnaşmagy, Fuzuli halkara howa menzili, Agdamyň baş meýilnamasy we Zangilan ugrundaky taslamalar hem bu hyzmatdaşlygyň hakyky mazmunyny görkezýär. Azerbaýjan we Türkiýe şol bir wagtyň özünde Türk döwletleri guramasynyň esasy öňdebaryjy güýçlerinden biridir. Bu ugurdaky hyzmatdaşlyk diňe bir etnik-medeni jebislik däl, eýsem ykdysady integrasiýa, ulag ýollary, energiýa syýasaty we halkara platformalarda özara goldaw nukdaýnazaryndan hem möhümdir. Bu nukdaýnazardan, Şuşa jarnamasy Azerbaýjan-Türkiýe gatnaşyklaryny türk dünýäsiniň has giň integrasiýa prosesi bilen baglanyşdyrýan möhüm resminama "Azerbaýjan-Türkiýe gatnaşyklary taryhdan häzirki geosyýasy bileleşige öwrülen doganlygyň mysalydyr. Bu gatnaşyklar 1918-nji ýylyň taryhy ýadyndan, 1991-1992-nji ýyllaryň garaşsyzlygy we diplomatiki başlangyçlary, Beýik Lider Heýdar Alyýewiň" Bir millet, iki döwlet "pelsepesi we Watançylyk urşunyň synaglary Şuşa Deklarasiýasynyň täze bir nokadyna öwrüldi. "Häzirki wagtda Azerbaýjan we Türkiýe diňe iki dostlukly ýurt däl, eýsem sebitdäki parahatçylygyň, howpsuzlygyň we ösüşiň esasy sütünleriniň birine öwrülen ýaranlar" 2026 © AZERTAC. Awtorlyk hukugy goralandyr. Maglumatyň ulanylyşy giperlink bilen görkezilmelidir