WUF13 - Azerbaýjanyň köptaraplaýyn hyzmatdaşlyga we global raýdaşlyga indiki taryhy goşandy - SÖENTGI

2026-njy ýylyň 17-22-nji maýynda Bakuwda Bütindünýä şäher ösüş forumy (WUF13) geçirildi. COP29 ýaly abraýly wakadan soň Azerbaýjanda şeýle giň gerimli forum guramak, biziň ýurdumyzyň global başlangyçlaryň başynda we ygtybarly hyzmatdaşyň keşbinde eýýäm öz ornuny güýçlendirendigini görkezýär. Şol bir wagtyň özünde, bu forum Azerbaýjana şäherleriň geljekdäki ösüş modeline bütin dünýä goşant goşmagyny görkezmäge mümkinçilik berdi. Bir hepde töweregi dowam eden bu çäräniň dowamynda esasan “ýaşyl şäherler” we sanlaşdyrmak, konfliktden soňky rekonstruksiýa möhüm ugurlar hökmünde global meseleler ünsi çekdi Forumyň gün tertibindäki bu möhüm ugurlar, esasanam konfliktden soňky döwürde şäherleriň durkuny täzelemek meselesi tötänleýin däl we prezident Ylham Alyýewiň alyp barýan syýasatynyň gönüden-göni logiki netijesidir. Garabagda we Gündogar Zangezurda basyp alyşdan azat edilen şäherler we obalar, häzirki zaman we durnukly gurşawy emele getirýän uly göwrümli rekonstruksiýa taslamalary bu forum arkaly özboluşly ösüş mysaly hökmünde bütin dünýä hödürlendi. Resmi Baku munuň bilen Azerbaýjanyň diňe urşy gutaran partiýa däldigini bütin dünýä subut edýär. Şol bir wagtyň özünde weýran edilen şäherleri we obalary "akylly şäher", "akylly oba", "ýaşyl energiýa" düşünjelerine esaslanýan we parahatçylygyň, durnuklylygyň we integrasiýanyň gün tertibini kesgitleýän esasy güýç Bütindünýä jemgyýetçiligi we halkara bilermenler, Prezident Ylham Alyýewiň WUF13 döwründe şäher meýilnamasy babatynda öňdengörüjilikli ýolbaşçylygyny, Azerbaýjanyň Karabakda we Gündogar Zangezurda dikeldiş we gurluşyk işleri we öňe süren parahatçylyk maksatnamasy sebäpli öwdi. Birnäçe döwlet işgärleri, BMG-nyň wekilleri we beýleki gatnaşyjylar bu taslamalaryň diňe sebitleýin däl, eýsem bütin dünýäde görelde bolandygyny bellediler. Şäherleşmegiň kynçylyklaryna, şäher ösüşindäki adam faktoryna, ekologiki deňagramlylyga we Prezident Ylham Alyýewiň ýolbaşçylygynda amala aşyrylan bu uly göwrümli taslamada sanly tehnologiýalaryň ulanylmagy uly duýgudaşlyk bilen garşylandy. Forumda edilen beýanatlar Prezident Ylham Alyýewiň ýolbaşçylygynda Azerbaýjanyň sebitdäki dawa-jenjeliň soňlanýandygyny, şeýle hem geljegiň durnukly şäher gurşawyny nädip emele getirmelidigini aýdyň görkezýän öňdebaryjy modelini açýandygyny ýene bir gezek tassyklady Prezidentiň häzirki zaman dünýäsine laýyklykda bütin dünýä garaýşyna seretmeli. Şol bir wagtyň özünde, bu Azerbaýjanyň global meseleleri çözmekde dürli döwletleri we guramalary elmydama birleşdirmek islegini görkezýär. Şol sebäpli Bütindünýä şäher ösüş forumynyň döwlet baştutanynyň köptaraplaýyn hyzmatdaşlyga goşýan ägirt uly goşandydygyny ynam bilen aýdyp bolar. Başgaça aýdylanda, häzirki wagtda hiç bir ýurt ýa-da gurama şäherleriň ýüzbe-ýüz bolýan meselelerini çözüp bilmez. Şeýle döwürde Bakuwda 170-den gowrak ýurduň wekilleriniň ýygnanmagy şeýle problemalardan umumy çykalga tapmak üçin özboluşly platforma hasaplanýar. Recentakyn taryhymyzda, Goşulmazlyk hereketine başlyklyk eden we COP29-ny kabul eden Azerbaýjan, dürli polýuslaryň arasynda ygtybarly köpri roluny oýnandygyny subut etdi. Bakuw forumynda Azerbaýjan dürli ýurtlaryň seslerini we tekliplerini bir stolda birleşdirdi. Bu, resmi Bakunyň diňe bir global meselelere gatnaşman, eýsem dünýäni umumy maksatlara birleşdirýän döwletdigini ýene bir gezek subut etdi Bakuwda geçirilen forumda Azerbaýjan dünýäni umumy maksatlara birleşdirýän döwlet statusyny hasam berkitdi we Bütindünýä şäher ösüş forumlarynyň taryhynda ilkinji gezek Prezident Ylham Alyýewiň başlangyjy bilen Bakuwda ýokary derejeli ýolbaşçylar sessiýasy guraldy. Bu ädimiň netijesinde şäher meýilnamasy mowzugy ýerli tehniki mesele bolmakdan dünýä syýasatynyň merkezine geçirildi. Başga sözler bilen aýdylanda, bu sessiýanyň guralyşy bu möhüm ugurda köp syýasy agram we täze dem aldy. Häzirki zaman dünýämizde şäherleri ekologiýa taýdan arassa, howpsuz we dowamly etmek üçin diňe gowy meýilnamalar we taslamalar ýeterlik däl. Munuň üçin, şol bir wagtyň özünde, döwlet dolandyryşynyň syýasy erki, maliýe goldawy we paralel ýagdaýda kanunçylyk binýady möhümdir. Prezident Ylham Alyýewiň bu öňdengörüjilikli başlangyjy netijesinde dünýä liderleri, premýer-ministrler we halkara guramalaryň ýolbaşçylary bir stolda oturarlar we geljekki şäherleriň ykbaly, şäherleşme krizisleri we halkyň durmuşy barada pikir alyşarlar. standartlaryny döwlet syýasaty derejesinde ara alyp maslahatlaşdy. Bu, Bakuwda geçirilen forumyň diňe tejribe alyşmak üçin platforma däldigini subut edýär. Munuň özi, Forumyň geljekki şäher meýilleşdiriş strategiýalary boýunça iň ýokary global kararlaryň kabul edilýän we durmuşa geçirilmegi syýasy taýdan kepillendirilen esasy halkara merkezine öwrülendigini subut edýär. Bu taryhy taryhyň ilkinji gezek Azerbaýjanda durmuşa geçirilmegi, ýurdumyzyň global gün tertibini düzmekdäki güýjüni ýene bir gezek görkezýär Resmi sanlara esaslanan ýokardakylardan başga-da, Bütindünýä şäher ösüş forumynyň ilkinji gününden başlap, taryhynda iň uly, iň uly we iň köp gatnaşan WUF-yň Baku forumydygyny aýdyp bileris. Afrikadan Amerika, Europeewropadan Aziýa çenli 170-den gowrak ýurda wekilçilik edýän on müňlerçe wekiliň, döwlet işgärleriniň, ýüzlerçe halkara we hökümete degişli bolmadyk guramalaryň ýygnanmagy bu çärä halkara gyzyklanmanyň alamatydyr. Öňki ýyllarda geçirilen forumlar bilen deňeşdirilende, Baku forumy ara alnyp maslahatlaşylan mowzuklar boýunça beýlekilerden tapawutlanýar. Bu hem öz gezeginde geljekde bu çäräni geçirjek üç ýurt üçin çalşyp bolmajak mysal hasaplanmalydyr Aboveokarda belläp geçişimiz ýaly, Forumyň iň görnükli we dünýä derejesindäki ugurlaryndan biri, Azerbaýjanyň basyp alyş ýerlerinden azat edilen ýerlerde dikeldiş we gurluşyk işleri. Gündogar Zangezur we Karabakdaky weýran edilen we ýok edilen şäherleri we obalary “ýaşyl energiýa” düşünjesine laýyklykda gurlan akylly şäher we akylly oba taslamalarynyň Forumyň çäginde dünýä jemgyýetçiligi, halkara guramalary we şäher meýilleşdiriş hünärmenleri tarapyndan garşylanandygy syn edildi. Munuň sebäbi gysga wagtyň içinde 30 ýyllap weýran bolan, daş galdyrylmadyk ýerleriň iň häzirki zaman daşky gurşaw ülňülerine laýyklykda dikeldilmegi, ýagny ýaşyl energiýa zolagy düşünjesi dünýä şäher meýilnamalaşdyryş taryhynda görlüp-eşidilmedik waka boldy. Häzirki wagtda Azerbaýjanyň bu taslamasynyň dünýädäki konfliktlerden ejir çeken ýurtlar üçin esasy tejribe we göreldedigini ynam bilen aýdyp bileris. Şol bir wagtyň özünde, Azerbaýjan tarapyndan görkezilen bu taslama we halkara jemgyýetçiliginiň abraýy biziň ýurdumyza garşy gönükdirilen käbir zyýanly güýçleriň meýilnamalaryny düýbünden ýok etdi. Esasanam Forumyň öňüsyrasynda dünýä ermenileri we azerbaýjana garşy toparlar tarapyndan biziň ýurdumyzyň halkara abraýyna kölege salmak we Bakuwyň myhmanhanasyny boýkot etmek üçin alyp barýan indiki töhmet kampaniýasy düýbünden başa barmady. Forumyň öňüsyrasynda-da sosial ulgamlar, daşary ýurt habar beriş serişdeleri we beýleki platformalar arkaly trolllaryň köpüsi ýaýrady, Azerbaýjana garşy ýalan pikirler döretdi we dünýä wekillerini we halkara guramalaryny Bakuwy görmekden saklamaga synanyşdy. Emma resmi Bakuwyň professional guramasy bolan 170-den gowrak ýurduň, birnäçe täsirli halkara guramalarynyň we jemgyýetçilik guramalarynyň wekilleriniň Azerbaýjana eden sapary, ermeni lobbisi tarapyndan oýlanyp tapylan ýalan tezisleriň hemmesini ýok etdi. Halkara jemgyýetçiligi bu nejis kampaniýalara we ikitaraplaýyn çagyryşlara ähmiýet bermedi we azat edilen ýerlerde gaýtadan dikeldiş işlerini bütin dünýä, esasanam uruşlardan we konfliktlerden ejir çeken beýleki ýurtlara hakyky görelde we görelde hökmünde görkezdi Forumyň çäginde Azerbaýjanyň bütin dünýä görkezen bu özboluşly dikeldiş modeli, hakykatda dünýä derejesinde ykrar edilen Prezident Ylham Alyýewiň öňdengörüjiliginiň gönüden-göni beýanydyr. Bu nukdaýnazardan, adamzadyň geljekdäki ösüş ugurlaryny kesgitleýän global şäher meýilnamalaşdyryş meýilnamasynyň emele gelmegi, Prezident Ylham Alyýewiň güýçli ýolbaşçylygynyň ýene bir aýdyň mysalydyr. Prezidentiň ýolbaşçylygynda Azerbaýjan diňe bir global çäräniň eýesi bolman, eýsem geljekki şäherleriň gurulmaly ýörelgelerini kesgitleýän pikir merkezine öwrüldi Soňky ýyllarda Bakuwyň parahatçylyk, gepleşik we özara düşünişmek şertlerinde howanyň krizislerinden başlap, sebitdäki konfliktleriň netijelerine çenli iň çylşyrymly global meseleleriň ara alnyp maslahatlaşylýan ýerine öwrülmegi dünýädäki Azerbaýjanyň birleşdiriji missiýasyny ýene bir gezek açyk görkezdi. Häzirki wagtda resmi Bakuwyň öňe süren global başlangyçlary adamzady umumy kynçylyklaryň arasynda ýakynlaşdyrýan güýje öwrüldi. Şeýlelikde, Bakuw forumy Azerbaýjanyň eýýäm dünýädäki raýdaşlygyň we halkara hyzmatdaşlygynyň iň möhüm merkezidigini ýene bir gezek tassyklady. ygtybarly we aýrylmaz merkezleriň biri… Ulanylanda saýtdaky materiallara ýüzlenmek möhümdir. Web sahypalarynda maglumat ulanylanda, giperlink bilen salgylanmak hökmanydyr