"Azerbaýjan şäher gurluşyk modeline özboluşly çemeleşýär"

Azerbaýjanda möhüm halkara çäresi - Bütindünýä şäher ösüş forumynyň (WUF13) 13-nji sessiýasy geçirilýär. BMG hasaplaşyk maksatnamasy we Azerbaýjan hökümeti tarapyndan bilelikde gurnalan bu çäre "Hemmeler üçin ýaşaýyş ýerleri: Howpsuz we Durnukly şäherler we şäherçeler" mowzugyna bagyşlanýar BMG Baş Assambleýasynyň 2001-nji ýylda kabul eden kararyna esaslanyp, Bütindünýä şäher ösüş forumy her iki ýylda bir gezek geçirilýär. Çäräniň ilkinji sessiýasy 2002-nji ýylda Keniýanyň paýtagty Naýrobide geçirildi Şäherleşmegiň dünýä üçin iň derwaýys meseleleriň birine öwrülendigi mälimdir. Mentionedokarda agzalan mowzuk häzirki wagtda dünýä üçin möhümdir. Şäherleşmegiň tizlenmegi köp kynçylyklara we kynçylyklara sebäp bolýar. Häzirki wagtda dünýä ilatynyň ýarysyndan gowragy şäherlerde ýaşaýar. BMG-nyň çaklamalaryna görä, bu görkeziji ýakyn 25 ýylda 70 göterime ýeter. Bu, elbetde, şäherleriň aşa köp ýüklenmegini, ekologiki deňagramlylygyň bozulmagyny, ýaşyl ýerleriň azalmagyny, ulag problemalarynyň köpelmegini we oba ýerleriniň boşalmagyny aňladýar. BMG-nyň statistikasyna görä, häzirki wagtda dünýäde takmynan 2,8 milliard adam kanagatlanarly şertlerde ýaşaýar, 300 milliondan gowrak adamyň hemişelik ýaşaýan ýeri ýok we 1,1 milliard adam harabalykda ýaşaýar. Elbetde, bu meseleler beýleki kynçylyklary döredýär we umuman adamlaryň sosial üpjünçiligine ýaramaz täsir edýär. WUF13-e dünýäniň dürli künjeginden uly gyzyklanma bardy. 182 ýurtdan 45,000-den gowrak gatnaşyjynyň hasaba alynmagy, sessiýalara işjeň gatnaşmagy we çekişmeler muny görkezýär. Bakuw sessiýasy näme üçin ýatda galar we agzalan meseleleri çözmekde nähili rol oýnap biler? Milli Mejlisiň Ykdysady syýasat, senagat we telekeçilik komitetiniň başlygynyň orunbasary Azer Badamow "525" bilen geçirilen söhbetdeşlikde bu tema barada jikme-jik gürledi Jenap Azer, Bütindünýä şäher ösüş forumy 2002-nji ýyldan bäri geçirilýär. Siziň pikiriňizçe, bu forum soňky ýyllarda öz maksatlaryna nä derejede ýetip bildi? Häzirki wagtda dünýä üznüksiz şäherleşme prosesini başdan geçirýär. Bu proses, global kynçylyklar şertlerinde şäherleriň we obalaryň üýtgemegine düýpli täsir edýär. Bu amal milli mirasymyzy gorap saklamaga ýaramaz täsir etmeli däldir. Elbetde munuň üçin zerur ädimler paralel edilmeli. Döwletler we halklar bu meselede düýpli gymmatlyklara zyýan ýetirmezligi üçin çynlakaý ädim ätmeli. Bu amalda ekologiki deňagramlylygy saklamak üns bermeli esasy nokatlardan biridir Birleşen Milletler Guramasynyň (BMG) durnukly ösüş düşünjeleri babatynda öňümizdäki örän möhüm kynçylyklary kesgitleýändigini bellemek gerek. Bu kynçylyklara birtaraplaýyn jogap bermek mümkin däl diýen ýaly. Şonuň üçin döwletler we ähli gyzyklanýan taraplar güýçlerini jemlemeli we bu ugurda utgaşdyrylan işleri amala aşyrmagy başarmaly Bakuwda ýerleşýän WUF13 näme bilen tapawutlanýar? WUF13 gaty uly we möhüm waka. Ilki bilen, Azerbaýjanyň şeýle uly çäräni ilkinji gezek geçirmeýändigini bellemelidiris. Azerbaýjanyň global çäreleri geçirmekde köp tejribesi bar. Ondan öň Azerbaýjanda COP29 ýaly uly we uly çäre geçirildi. Countryurdumyz bu çäräni üstünlikli tamamlady. Azerbaýjanyň tagallasy bilen COP29-da möhüm netijeler gazanyldy we taryhy konferensiýa öwrüldi. Şol bir wagtyň özünde, biziň ýurdumyz guramaçylyk meseleleri bilen baglanyşykly üstünlikleriň nusgasyny döretmegi başardy we ýene-de azerbaýjan halkynyň medeni keşbini dünýä görkezdi WUF13 çäresi hem ýokary derejede guraldy. Umuman aýdanyňda, Azerbaýjanyň möhüm halkara çärelerini guramakda uly tejribesi bar. WUF13 gününde, gatnaşyjylar metbugata beren beýanatlarynda gurama üns berýärler. WUF13-iň çäginde birnäçe tematiki sapaklar hem geçirilýär, şol döwürde akademiki toparlar, pikir merkezleri we bu mowzuklar bilen gönüden-göni baglanyşykly şahsyýetler we edaralar öz pikirlerini paýlaşýarlar. Şonuň üçin bu waka pikir alyşmak nukdaýnazaryndan hem möhümdir Azerbaýjan dünýäde köptaraplaýynlyga goşant goşýan ýurt. .Okarda belläp geçişiňiz ýaly, öňem şeýle çäreleriň köpüsini üstünlikli geçirdi. Iň soňky COP29 munuň iň üstünlikli mysalydyr. Şu nukdaýnazardan WUF13 haýsy netijeleri wada berýär? Elbetde, Azerbaýjan şäher gurluşyk forumyny geçirmek bilen dünýäniň ünsüni özüne çekýär ýurdumyza we umuman Günorta Kawkaza gönükdirmegi başardy. Sebitde durnukly parahatçylygy üpjün etmek üçin düýpli ädimler ädilýär, Azerbaýjan parahatçylygyň binagäri. Şunuň bilen baglylykda, Azerbaýjanyň halky medeni ýüzüni ýene bir gezek dünýä görkezýär. Hawa, Azerbaýjan dünýäde köptaraplaýynlyga goşant goşýan ýurt. Möhüm faktorlaryň biri hyzmatdaşlyk platformalarynyň giňelmegi, diplomatiýanyň kabul edilmegi. Jenap Prezident Ylham Alyýew "Euronews" teleýaýlymyna interwýu berende diplomatiýanyň ähmiýetine ýene bir gezek ünsi çekdi. Azerbaýjan, ähli meseleleriň gepleşik stolunyň töwereginde çözüljekdigine we onuň üçin işlejekdigine ynanýan ýurt. Prezident Ylham Alyýew, Azerbaýjanyň elmydama diplomatiýanyň tarapdarydygyny, diplomatiýa bolmasa çeşmelerimizi bazara çykaryp bilmejekdigimizi aýtdy. Sebäbi munuň üçin beýleki ýurtlaryň çäginden geçmeli, goňşulary we goňşulary bilen gowy gatnaşyk gurmaly, köptaraplaýyn hyzmatdaşlygyň formatyny döretmeli, öndürijiler, üstaşyr ýurtlar we sarp edijiler arasynda her kim düzgünleri ýerine ýetirip, girdeji gazanar. Döwlet baştutany Azerbaýjanyň tejribesiniň bu meselede peýdaly bolup biljekdigini sözüniň üstüne goşdy Dünýäde şäherleşme prosesiniň has negatiw ýa-da oňyn taraplary barmy? Elbetde, şäherleşme prosesiniň hem negatiw, hem oňyn taraplary bar. Bu ugurda, terezide agram almak üçin oňyn taraplar üçin işlemeli. Azerbaýjan bu ugurda ädim ädýär, söz bilen däl-de, amallarda. 30 ýyl töweregi wagt bäri topraklarymyzy basyp alandygyna garamazdan, Azerbaýjan sebiti täzeden gurýar we döredýär. Mundan başga-da, bu ýerde häzirki zaman tehnologiýalaryny ulanmak bilen sebiti ekologiýa deňagramlylygyny goramaga uly goşant goşýan ýaşyl energiýa sebiti hökmünde täzeden gurýar Bu forumda Azerbaýjanyň şäher ösüş modeli, esasanam Garabagda we Gündogar Zangezurda durmuşa geçirilen rekonstruksiýa modeli jikme-jik görkezildi. Bu model nä derejede dünýä üçin görelde bolup biler? Azerbaýjanyň şäher meýilleşdiriş modeli babatynda özboluşly çemeleşmesi bar. Garabag we Gündogar Zangezur täzeden gurulýarka, taryhy ýadymyzy we milli-ruhy mirasymyzy gorap saklamaga gaty ünsli. Bu ugurda jenap Prezident Ylham Alyýew we birinji wise-prezident Mehriban Aliýewa gaty bilgeşleýin ädim ätýärler. Şäherleriň we obalaryň baş meýilnamasy taýýarlanylanda, bir wagtlar içerki göçürilenler we bosgunlar diýip atlandyran adamlaryň pikirlerine uly ähmiýet berilýär. Bu, döwletimiziň bu adamlaryň ýyllar boýy başdan geçiren duýgularyna berýän ähmiýetini görkezýär Häzirki wagtda Agdam Hiroşima bilen deňeşdirilse, meniň pikirimçe, Azerbaýjana ýetirilen zyýanyň mukdary aýdyňdyr. Basyp alyşdan soň dag-magdan meselesinden hem ejir çekýäris. Magdan meselesi sebäpli dikeldiş we gurluşyk işleriniň yza süýşürilendigini we halkara jemgyýetçiliginiň bu ugurda anyk çäreleri görmelidigini aýdyp bolar. Uly gaýdyp geliş maksatnamasy dowam edýär. Bu Yza gaýdyp gelmek maksatnamasynyň çäginde 85,000 adam eýýäm watanyna gaýdyp geldi. Prezident Azerbaýjanyň şäherleri we obalary noldan gurmakda deňi-taýy bolmadyk tejribe döredendigini aýtdy. Erkin ýerlerde “Akylly şäher” we “Akylly oba” düşünjeleri boýunça taslamalar durmuşa geçirilýär. Dikeldişiň ilkinji ýyllarynda esasy maýa goýumlary infrastrukturany döretmäge goýuldy. Häzirki wagtda esasy maýa goýumlary ýaşaýyş ýerleriniň gurluşygyna gönükdirilýär. Döwlet baştutanynyň aýdyşy ýaly, tejribämiz şuňa meňzeş kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz bolýan ýurtlarda täzeden gurmak üçin mysal bolup biler Bir tarapdan, şeýle çäreleriň Azerbaýjanda geçirilmegi biziň ýurdumyzyň halkara abraýyna oňyn täsir edýär, beýleki tarapdan sebitimizde durnukly parahatçylygyň ösmegine goşant goşýar, şeýle hem daşary ýurt maýadarlarynyň sebite bolan gyzyklanmasyny ýokarlandyrýar. Şübhesiz, sebite daşary ýurt maýa goýumlary goýulsa, bu faktoryň özi durnukly parahatçylyga hyzmat eder