Azerbaýjanyň halkara energiýa bazarlaryndaky strategiki roly SÖVIGI hasam güýçlendi

Ispaniýadan we Portugaliýadan soň Azerbaýjan Europeewropada iň uly ýaşyl energiýa potensialyna eýe Halkara hukugy, howpsuzlyk we energiýa syýasaty boýunça hünärmen, Wengriýada işleýän Dunaý institutynyň uly ylmy işgäri Farid Şukurlu AZERTAC-yň "Baku energiýa hepdeliginiň" ähmiýeti we Azerbaýjanyň global energiýa syýasatynda tutýan orny baradaky soraglaryna jogap berdi Global ykdysady integrasiýa çuňlaşýan, energiýa howpsuzlygy, ulag aragatnaşygy we geo-ykdysady hyzmatdaşlyk meseleleriniň birinji orunda durýan döwründe biziň ýurdumyzda gurnalan "Baku energiýa hepdeliginiň" ähmiýetini nädip häsiýetlendirip bolar? Azerbaýjan her ýyl energiýa pudagynda eýýäm dürli halkara konferensiýalary geçirýär we öz ýurdunda energiýa howpsuzlygy pudagy boýunça hünärmenleri kabul edýär. Bu faktor, Azerbaýjanyň diňe Günorta Kawkazda däl, eýsem halkara arenasynda-da energiýa öwrülişigi we howpsuzlygy boýunça öňdebaryjy ýurtlaryň birine öwrülendigini görkezýär. Esasanam Watançylyk urşundan soň Azerbaýjan dünýä liderleriniň köpüsiniň ünsüni özüne çeken ýurda öwrüldi. Muňa mysal hökmünde Azerbaýjan bilen Birleşen Arap Emirlikleriniň arasynda durmuşa geçirilen täze energiýa taslamalary mysal bolup biler. Hususan-da, BAE-nyň milli nebit kompaniýasy ADNOC, halkara energiýa maýa goýum kompaniýasy XRG we Masdar ýaly ägirtleriň soňky üç ýylda Azerbaýjanda maýa goýumlary Aýlag ýurtlarynda-da, strategiki ähmiýetli sebitlerde-de energiýa nukdaýnazaryndan ösýän oňyn täsiriniň görkezijisidir Iň görnükli pursatlaryň biri, "Bakuwyň energiýa hepdeligi" fonunda taryhda ilkinji gezek geçirilen Azerbaýjan-ABŞ energiýa gepleşikleri boldy. ABŞ-nyň Döwlet sekretarynyň ykdysadyýet, energiýa we işewürlik meseleleri boýunça kömekçisi Kaleb Orryň ýolbaşçylygyndaky Amerikan wekiliýetiniň "Baku energiýa hepdeligine" gatnaşmagy, ýurdumyzyň esasanam energiýa howpsuzlygy babatynda ösýän we subut edilen ähmiýetini görkezýär. ABŞ-nyň prezidenti Donald Trumpyň Bakuwyň Energetika hepdeligine ýüzlenip, ýurdunyň Azerbaýjanyň nebit-gaz pudagynyň uly goldawçysydygyna ünsi çekip, Azerbaýjanyň diňe Günorta Kawkazda däl, eýsem dünýä derejesinde-de ygtybarly hyzmatdaş hökmünde kabul edilmeginiň görkezijisi hökmünde kabul edilip bilinjekdigini aýtdy. Şeýle ýokary derejeli syýasy we ykdysady gatnaşyklar Azerbaýjanyň halkara energiýa bazarlarynda strategiki rolunyň we Günbatar bilen hyzmatdaşlygyň mümkinçiligini görkezýär Orta koridor Europeewropany, Günorta Kawkazy, Merkezi Aziýany we beýleki sebitleri birleşdirýän strategiki geo-ykdysady ulgama öwrülýär. Bu ýerde Azerbaýjanyň roluna nähili baha berýärsiňiz? Azerbaýjanyň geosyýasy pozisiýasy elmydama ykdysady integrasiýany goldaýar. Soňky ýyllarda esasy üns merkezine öwrülen TRIPP taslamasy, köp ýyllaryň dowamynda emele gelýän tranzit ýurt hökmünde Azerbaýjanyň roluny hasam güýçlendirmek mümkinçiligine eýe. Theurduň geografiki ýagdaýy ony Europeewropa bilen Aziýanyň arasynda strategiki köpri edýär. Şol bir wagtyň özünde, Azerbaýjanyň Orta Koridorda barha artýan roly, Merkezi Aziýa ýurtlarynyň Europeanewropa bazarlaryna çykmagyny meýilleşdirmekde we bu ugurda logistika we transport mümkinçiliklerini ösdürmekde möhüm rol oýnaýandygyny görkezýär. Hususan-da, Hazar deňziniň üstünde Gazagystan bilen emele gelen logistika we üstaşyr gatnaşyklaryň giňelmegi Azerbaýjanyň iki yklymyň arasyndaky esasy köpri hökmünde roluny hasam güýçlendirýär. Bu proses energiýa howpsuzlygy we global ykdysady integrasiýa nukdaýnazaryndan strategiki ähmiýete eýe. Mundan başga-da, bu dinamika Günorta Kawkazyň Günbatar ýurtlary bilen ykdysady we syýasy gatnaşyklarynyň giňelmeginiň fonunda ösýär. Häzirki wagtda ABŞ-da seýrek toprak elementlerini import edýänleriň köpüsi Hytaýa bagly. Bu nukdaýnazardan Merkezi Aziýada, esasanam Gazagystanda durmuşa geçirilýän taslamalar alternatiw çeşmeleriň ösmegine we ABŞ bilen Merkezi Aziýa ýurtlarynyň arasynda logistika we ykdysady gatnaşyklaryň pugtalandyrylmagyna goşant goşýar "Dünýä gazylyp alynýan ýangyçsyz ýaşap bilmez" tezisiniň fonunda, Azerbaýjanyň nebit-gaz strategiýasy pragmatiki energiýa modelini nädip döredýär we bu model ýaşyl energiýa geçişi bilen nädip sazlaşykly? Prezident Ylham Alyýewiň aýdan bu pikiri faktlara esaslanýan tezis, sebäbi ýakyn geljekde, belki ýakyn 100 ýylda dünýä ykdysadyýetiniň işlemegi üçin gazylyp alynýan ýangyçlar zerur bolar. Häzirki wagtda diňe Europeewropanyň 16 ýurduna gaz eksport edýäris, olaryň 10-sy EUB-ne agza. Europeewropany, esasanam Ukrainadaky we Eastakyn Gündogardaky söweşlerden soň aýdyp bolar Azerbaýjan, Serbiýa we Demirgazyk Makedoniýa ýaly beýleki agza däl ýurtlar ýaly Bileleşigiň iň ygtybarly hyzmatdaşlaryndan biridir. Günorta gaz koridorynyň we Baku-Tbilisi-Jeýhan nebit geçirijisiniň kömegi bilen Azerbaýjan Europeewropa we Eastakyn Gündogar sebitini haýsydyr bir çaknyşyk zolagyndan geçmezden energiýa howpsuzlygy bilen üpjün edýär. Şeýle-de bolsa, ähli mümkinçiliklerimize ýetmek üçin Europeanewropa Bileleşiginiň ýurtlarynyň Azerbaýjana logistika we infrastruktura pudagyna maýa goýmagy zerurdyr Greenaşyl energiýa modeli barada aýdylanda bolsa, bu nebit we gaz strategiýamyza garşy meýilnama däl. Norwegiýa ýaly ýurt nebite baý bolsa-da, energiýasynyň 98 göterimini ýaşyl energiýa bilen üpjün edýär, emma nebit Europeewropa eksport edýär. Diňe geçen ýyl Norwegiýanyň eksportynyň 62,2 göterimi nebit girdejilerine esaslandy. Bütindünýä bankynyň we beýleki resmi çeşmeleriň statistikasyna seretsek, Azerbaýjanyň Ispaniýadan we Portugaliýadan soň Europeewropada iň uly ýaşyl energiýa potensialynyň bardygyny göreris. Bu maksat bilen Garabag sebitinde eýýäm işler başlandy. BAE-de Aran sebitine ep-esli maýa goýumlary bar. Geljek 15 ýylda Azerbaýjan bu ugurda uly üstünlikler gazanar diýip pikir edýärin 2026 © AZERTAC. Awtorlyk hukugy goralandyr. Maglumatyň ulanylyşy giperlink bilen görkezilmelidir