Azerbaýjan bilen Ermenistanyň arasynda parahatçylyk prosesi

Onýyllyklaryň dowamynda dowam edip gelýän Ermeni-Azerbaýjan parahatçylyk prosesi 2026-njy ýylyň fewral aýynyň ahyryna çenli iň ýokary derejesine ýetýär. Öňdebaryjy halkara analitikleriň we resmileriň belleýşi ýaly, Günorta Kawkazda de-fakto parahatçylyk arhitekturasy emele geldi. 17 punktdan ybarat esasy resminamanyň teksti doly ylalaşyldy we başlandy, ýöne soňky kanuny tassyklamasy ermeni tarapynyň prinsipial syýasy erkini talap edýär Bu Report.az seljeriş materialy, soňky diplomatik beýannamalara we sebitde görlüp-eşidilmedik ykdysady üýtgeşmelere esaslanýan gepleşikleriň häzirki ýagdaýyny jemleýär Häzirki howpsuzlyk arhitekturasynyň düýbi 2025-nji ýylyň 8-nji awgustynda Waşingtonda guruldy. ABŞ-nyň prezidenti Donald Trumpyň gönüden-göni töwellaçylygy bilen, Azerbaýjanyň we Ermenistanyň liderleri - Ylham Alyýew we Nikol Paşinýan parahatçylyk we döwletara gatnaşyklar baradaky Ylalaşygyň ylalaşylan tekstini başladylar Sammitiň esasy netijesi diňe bir territorial bitewiligiň ykrar edilmegini däl, eýsem birnäçe strategiki ädimleri öz içine alýan köptaraplaýyn jarnamady YHHG-nyň Minsk toparyny we ygtyýarlyklaryny doly ýitiren degişli gurluşlary dargatmak barada resmi karar Ermenistanyň çäginden geçip, Azerbaýjanyň günbatar sebitleri bilen Nakhiwan awtonom respublikasynyň arasynda päsgelçiliksiz aragatnaşyk üpjün etmek baradaky şertnamalara ýetmek Global TRIPP ("Halkara parahatçylyk we abadançylyk üçin Trump ýoly") logistika başlangyjy 2025-nji ýylyň ikinji ýarymynyň diplomatik üstünlikleri tiz durnuklylyga öwrüldi. 2026-njy ýylyň fewral aýynyň ahyryna çenli Ermenistan-Azerbaýjan serhedinde ýekeje ýaragly çaknyşyk bolmazdan alty aýdan gowrak wagt bäri bütinleý ümsümlik boldy Mundan başga-da, sebitde görlüp-eşidilmedik gumanitar we ykdysady yşaratlara şaýatlyk edýär: Energiýa çeşmeleri bilen üpjün etmek: Azerbaýjan Ermenistana nebit önümlerini (awtoulag benzini) täjirçilik üpjünçiligine başlady, bu 30 ýyldan gowrak wagtyň içinde ilkinji bolup durýar. Georgiaük tranziti Gürjüstanyň çäginde üstünlikli amala aşyrylýar Aýyrmak: Döwlet serhetlerini kesgitlemek prosesi 1991-nji ýyldaky Alma-Ata Jarnamasy esasynda işleýän ikitaraplaýyn komissiýanyň adaty, iş görnüşine geçdi Iňlis syýasy bilermeni Neil Watsonyň belleýşi ýaly, serhet hadysalarynyň ýoklugy we ykdysady integrasiýanyň başlangyjy bu prosesiň hakykatdanam gutarandygyny we resmileşdiriş tapgyryna girendigini aýdyň görkezýär Ylalaşygyň tekstiniň taýyndygyna garamazdan, resmi Baku prinsipial we üýtgewsiz pozisiýa eýeleýär: resminama gol çekmek Ermenistanyň häzirki konstitusiýasynda Azerbaýjana garşy territorial talaplary aradan aýyrmazdan mümkin däl 2026-njy ýylyň 13-nji fewralynda Mýunhen howpsuzlyk konferensiýasynyň çäginde çykyş eden Azerbaýjanyň prezidenti Ylham Alyýew häzirki ýagdaýy aç-açan jemledi: "De-fakto parahatçylyk eýýäm gazanyldy. Azerbaýjan parahatçylyk şertnamasyna ereerewan konstitusiýasyna zerur üýtgetmeler girizen badyna gol çeker." Azerbaýjanyň Serbiýadaky ilçisi Kamil Hasiýew hem 2026-njy ýylyň 27-nji fewralynda Belgradda Hojaly genosidiniň 34 ýyllygyna bagyşlanan tegelek stolda aýtdy. Diplomat Ermenistanyň konstitusiýasyndaky revanhist maddalary saklamak şerti bilen şertnama gol çekmegiň howply kanuny boşlugy döredýändigini aýtdy: geljekde Ermenistanyň konstitusiýa kazyýeti radikal güýçleriň hökman ulanjak parahatçylyk şertnamasyny ýatyryp biler. "Ermenistan tarapyndan ýekeje, soňky ädim galdy" -diýip, ilçi sözüni jemledi Top häzirki wagtda diňe Ermenistanyň kazyýetinde, ýöne 2026-njy ýylyň iýunynda geçiriljek parlament saýlawlarynyň öňüsyrasynda ereerewanda içerki syýasy ýagdaý çylşyrymly bolmagynda galýar. Hökümet mart aýyna çenli täze konstitusiýa taýynlamagy meýilleşdirýär, ýöne durnuksyzlyk töwekgelçiligi sebäpli milli referendum saýlawdan soň yza süýşürilmegi ähtimal Bilermenler jemgyýetiniň pikirleri, tassyklamagyň takyk wagty barada tapawutlanýar: Konserwatiw ssenariýa: Kawkaz institutynyň (Irewan) müdiri Aleksandr Iskandaryan şertnamanyň 2026-njy ýylyň ahyryna çenli gol çekilmegini mümkin däl hasaplaýar we başlanan teksti uzak möhletli içerki syýasy şertnamalary talap edýän resminama diýip atlandyrýar. MGIMO-nyň esasy gözlegçisi Sergeý Markedonow, taraplaryň hasaplaşyk formatyna bolan çemeleşmeleriniň henizem jikme-jik tapawutlanýandygyny belleýär Optimistik ssenariýa: Birnäçe Günbatar we Azerbaýjan analitikleri sebitdigine ynanýarlar aragatnaşygyň işjeň ösüşiniň fonunda Ermenistan hökümeti global transport taslamalaryndan üzňeleşmezlik üçin syýasy erk görkezmäge we ýylyň ahyryna çenli logiki netijä gelmäge mejbur bolar Azerbaýjan bilen Ermenistanyň arasyndaky parahatçylyk etaby köpden bäri öwrülişik nokadyndan geçdi. Onýyllyklaryň dowamynda duşmançylyk we näbellilik täze ulag we ykdysady arteriýalaryň pragmatiki gurluşygy bilen çalşyrylýar. Günorta Kawkazyň häzirki taryhynyň iň pajygaly sahypasyny bir gezek ýapmak üçin diňe bir hereket galýar - goňşy döwletiň ýokary kanun çykaryjy kanunynda territorial talaplaryň kanuny ýatyrylmagy Ulanylanda saýtdaky materiallara ýüzlenmek möhümdir. Web sahypalarynda maglumat ulanylanda, giperlink bilen salgylanmak hökmanydyr