Azerbaýjanda ýaşaýyş jaý üpjünçiligi: sosial goşulyşma we durnukly şäherleşme modeli - Gözleg

"Jaýymyz diňe iki otag däl, dünýälere laýyk gelýän uly dünýä. Çagalar bagy we mekdebi ýakyn. Gyzymy çagalar bagyna iberip, oýun meýdançasynda oglumyň isleglerine tomaşa etmek meni gowy duýýar. Dükana we restoranlara gezelenç etmek, dyknyşykda däl-de, maşgalamyz bilen wagt geçirmek diýmekdir. Maşgalanyň aýaly Çinara Mammadowa "Hasabat" -a beren beýanatynda aýtdy Hanym Çinaranyň adamsy Elwin Muhtarow, kärende tölegi bilen ýaşaýyş şertlerini gowulandyran müňlerçe maşgalanyň biridigini aýdýar: "Öýlenenimizde, ýurdumyzda ýaşaýyş jaýlaryny artykmaç şertler bilen üpjün etmegiň mümkinçiliklerini gözledik. Bu taslama biziň üçin iň amatly diýip pikir etdik - täzelenen kwartirada göçmek üçin bary-ýogy 12 aý öňünden kärende tölegini tölemek ýeterlikdir Satmak borjy bilen kärendesine almagyň mehanizmi, Azerbaýjanda ulanylýan ýaşaýyş jaý maliýeleşdirmesiniň "iň ýaş" guralydyr. Ipoteka we karz kepilligi gaznasy (IKZF) tarapyndan durmuşa geçirilen bu mehanizm bary-ýogy 7 ýaşynda Bu model uzak möhletli we durnukly töleg şertleri bolan maşgalalar üçin maliýe meýilnamalaşdyryşyny ýeňilleşdirýär we olary bazardaky bahalaryň ýokarlanmagyndan goraýar. Şol bir wagtyň özünde, bu mehanizm ýaşlar we ýaş maşgalalar üçin jaý satyn almagy has çeýe we elýeterli edýär İKZF kireýine alnan ýaşaýyş jaý müdiriniň müdiriniň orunbasary Aslan Zeýnalow anyk statistiki sanlara we artykmaçlyklara ünsi çekýär: "Satmak borjy bolan kärende ýaşaýyş jaý mehanizmi, Azerbaýjanyň prezidenti Ylham Alyýewiň 2019-njy ýylyň 25-nji ýanwaryndaky karary bilen döredildi we raýatlaryň ýaşaýyş şertlerini gowulandyrmak üçin has az wagt sarp edýär. Diňe 2025-nji ýylda mehanizmiň çäginde jemi 2813 kärende şertnamasy resmileşdirildi, bu 2024-nji ýyldaky şuňa meňzeş görkeziji bilen deňeşdirilende 50% -den gowrak Gaznanyň işgäri, häzirki zaman ülňülerine laýyk gelýän doly abatlanan kärende jaýlaryndan peýdalanýanlaryň 60% -den gowragynyň ýaşlar we ýaş maşgalalardygyny aýtdy Satmak borjy bilen kärendesine almagyň artykmaçlyklaryndan biri, bu mehanizmiň aýratyn ýeňillikli kategoriýalara däl-de, resmi girdejisi bolan ähli raýatlara degişlidir. Arza beriji ýeterlik derejede ýumşak baha bermek talaplaryna laýyk gelýänçä A.Zeýnalow taslamanyň ilatyň arasynda belli bolansoň, oňa bolan islegiň yzygiderli artýandygyny aýtdy: "Kärende jaý mehanizmine bolan gyzyklanmanyň ýylsaýyn artýandygyny bellemelidiris. Muny statistikadan görmek bolýar. Diňe 2025-nji ýylda 30,000-den gowrak elektron arza gelip gowuşdy, bu 2024-nji ýyl bilen deňeşdirilende 2 esse köpdür. Mälim bolşy ýaly, kwartiralar raýatlara uzak möhletli, ýagny 25 ýyllyk aýlyk töleg esasynda berilýär. möhüm artykmaçlyklaryndan biri, aýlyk töleg mukdarynyň kärende döwründe üýtgemezligidir we bahalaryň bu ýokarlanmagy kärende bazaryna gönüden-göni täsir edýär we netijede orta we pes girdejili maşgalalar üçin sosial we ykdysady howpsuzlygy döredýär. Raýatlaryň uzak wagtlap tygşytlaýandyklaryny we kwartira satyn almaga synanyşýandyklaryny, ýöne bazar bahalarynyň yzygiderli ýokarlanmagynyň netijesinde bu tygşytlamalaryň hakyky gymmaty peselýär "-diýdi Azerbaýjanda ýaşaýyş jaý üpjünçiligi: sosial goşulyşma we durnukly şäherleşme modeli - Gözleg Ipoteka karzynyň ilkinji tölegi üçin şahsy tygşytlamalary ýeterlik bolanlar bu guraldan peýdalanyp bilerler Günorta Kawkazda ilkinji guramaçylykly ipoteka karz ulgamynyň Azerbaýjanda döwletiň gönüden-göni goldawy bilen döredilendigini bellemelidiris. 2005-nji ýylda ýurduň baştutanynyň karary bilen döredilen bu guralyň üsti bilen 58,4 müňden gowrak raýata 3,9 milliard manatdan gowrak karz berildi Häzirki wagtda adaty ipoteka karzlary üçin iň ýokary karz mukdary 150,000 manat, ýyllyk göterim mukdary 8%, ýeňillikli ipoteka karzlary üçin iň ýokary mukdar 100,000 manat, göterim derejesi 4% Döwlet ulgamyndan başga-da hususy ulgam işgärleri bu ulgamdan peýdalanyp bilerler. Adaty ipoteka karzlary sebäpli ýaşaýyş jaýy bilen üpjün edilen raýatlaryň 43% -i hususy pudakda işleýär Amatly şertler, amatly bahalar, ajaýyp infrastruktura Soňky 10 ýylda Döwlet ýaşaýyş jaý gurluşyk gullugy (MIDA) Azerbaýjanda ilatyň ýaşaýyş şertlerini gowulandyrmak syýasatynda möhüm rol oýnaýar. Agentligiň alyp barýan işleriniň netijesinde müňlerçe maşgala amatly bahada we amatly şertlerde täze ýaşaýyş jaýy berildi. Geçirilen taslamalar diňe bir paýtagtda däl, eýsem sebitlerde-de adamlaryň ýaşaýyş şertleriniň gowulaşmagyna goşant goşýar "Jaý edinmek islänimizde ilki bilen býudjetimiz we şertlerimiz hakda pikir etdik. Diňe 10% tölemek bilen arzuwymyza ýetdik. Şu nukdaýnazardan biziň üçin gaty gowy boldy. Göterim derejesi pes, bu 4% ýeňillikli ipoteka karzy. Jaýyň bazar bahasyndan has pes bolmagy biziň üçin hakyky pursatdy" -diýdi Onuň sözlerine görä, bu diňe bir ýaşaýyş jaýlarynyň toplumy däl, eýsem sosial meseleleri çözmäge gönükdirilen oýlanyşykly taslama: "Infrastruktura ajaýyp. Jemgyýetçilik transport ulgamy gaty gowy guruldy, işe aňsatlyk bilen girip bileris. Youngaş maşgala ýaly döwrebap we amatly toplumda ýaşamak hakykatdanam ajaýyp duýgy." MIDA-nyň baş sekretary Jamşid Amirow "Hasabat" beren beýanatynda Prezident Ylham Alyýewiň buýrugy bilen 2016-njy ýylyň aprelinde ýaşaýyş jaý gurluşyk gullugynyň döredilmeginiň raýatlaryň ýaşaýyş we ýaşaýyş şertlerini gowulaşdyrmak we sosial goragyny güýçlendirmek ugrunda diýseň möhüm ädimdigini aýtdy: "Gurama öz işine başlaly bäri, Bakbda jemi 19 taslama durmuşa geçirildi. "Yzyna" maksatnamasynyň çäginde durmuşa geçirilýän taslamalar Ofisiň başlygy 8 taslamanyň gurluşygynyň tamamlanandygyny we 8 taslama boýunça işleriň dowam edýändigini aýtdy: “Tamamlanan taslamalarda takmynan 12,000 kwartira, 5 mekdep, 9 çagalar bagy, 1 lukmançylyk merkezi we 1 söwda merkezi guruldy. Umuman alanyňda, 11,000-den gowrak maşgala Agentligiň taslamalarynyň çäginde kwartira satyn aldy. Doly abatlanylandan başga-da, raýatlara berilýän kwartiralarda aşhana mebelleri, kombi ýyladyş ulgamy we peýdaly hasaplaýjylar bar. Kwartiralaryň satuwy hem arzanladylan ipoteka. karzlar, şeýle hem raýatlaryň öz serişdeleriniň hasabyna " Häzirki wagtda durmuşa geçirilýän taslamalaryň çäginde 6000-den gowrak kwartiranyň, 2 mekdebiň we 5 çagalar bagynyň gurluşygy meýilleşdirilýär. Şol bir wagtyň özünde Salyan şäherinde täze ýer bölegi bölünip berildi we beýleki sebitlerde gözegçilik alnyp barylýar MIDA-nyň işgäri azat edilen ýerlerde uly göwrümli taslamalaryň hem durmuşa geçirilýändigini aýtdy: "Fuzuli ýaşaýyş toplumynda 846 kwartira, Jabraýil ýaşaýyş toplumynda 712 kwartira guruldy. Hojalyda 180 kwartiraly 15 ýaşaýyş jaýy düýpli abatlandy Uly gaýdyp geliş: çadyr şäherlerinden häzirki zaman şäherlerine Azatlyga çykarylan ýerler barada aýdanymyzda, “Uly gaýdyp gelmek” maksatnamasynyň durmuşa geçirilmegi kyn şertlerde ýaşaýan on müňlerçe öňki göçürilen adamlara gysga wagtyň içinde dogduk mekanynda ýaşaýyş jaýy bermäge mümkinçilik berdi Bosgunlar we göçürilenler baradaky Döwlet komitetiniň başlygynyň orunbasary Fuad Huseýnow şu wagta çenli azat edilen sebitlerde 85 000-den gowrak adamyň mesgen tutandygyny aýtdy: "Bu görkeziji diňe bir öňki göçüp gelenleri däl, eýsem sebitde durmuşa geçirilýän taslamalarda işleýän hünärmenleri, dürli döwlet edaralarynyň ýerli şahamçalarynda işleýän işgärleri, şeýle hem saglygy goraýyş, bilim, medeniýet, syýahatçylyk, senagat we energiýa guramalarynda işleýän 41 adam bar. Garabag we Gündogar Zangezur ykdysady sebitleri we ulanylmaga berildi F. Huseýnow, Azerbaýjan döwletiniň Ermenistan tarapyndan basylyp alnan ýyllarynda-da içerki göçürilenleriň ýaşaýyş we ýaşaýyş şertlerini gowulandyrmak üçin giň gerimli çäreleri durmuşa geçirendigini ýatlatdy: "2003-nji ýylda Prezident saýlawlarynyň öňüsyrasynda, Bilasuwar etrabynyň çäginde göçürilenler üçin gurlan şäherçede saýlawçylar bilen ilkinji duşuşygyny geçiren jenap Ylham Alyýew bu kategoriýanyň raýatlarynyň ýagdaýyny gowulaşdyrmak we meselelerini çözmek üçin zerur çäreleriň görüljekdigini we şol ýygnakda berlen wadalaryň möhletinden bir ýyl öň ýerine ýetirilendigini aýtdy Başlygyň orunbasarynyň sözlerine görä, 44 günlük Watançylyk urşundan öň edilen işleriň netijesinde ýüzlerçe müň göçüp gelenler täze ýaşaýyş jaýy bilen üpjün edildi: "Demirýolda ýük awtoulaglaryndan ybarat çadyr düşelgeleriniň, wagtlaýyn ýaşaýyş ýerleriniň we Finlýandiýa görnüşli ilatly ýerleriň ýatyrylmagy Prezident Ilham Aliýewiň ilkinji prezidentligi döwründe tamamlandy we göçüp gelenleriň tehniki taýdan gurulmagy zerur. ýerine ýetirilenleriň arasynda garyplyk derejesi iň pes derejä çenli azaldy, 120-den gowrak täze ýaşaýyş jaýynda 320 müňden gowrak göçüriji kwartira we jaý bilen üpjün edildi. Şeýle-de bolsa, durmuşa geçirilen çärelere garamazdan, agyr şertlerde we howply şertlerde ýaşaýan maşgalalar bar. " Theeri gelende aýtsak, häzirki wagtda azat edilen sebitlerde gaýtadan gurlan şäherlere we obalara gaýdyp gelmek guralyşynda, kyn ýagdaýda ýaşaýan öňki göçürilen adamlary göçürmek ileri tutulýan ugur bolup durýar Umuman alanyňda, ejiz ilat toparlarynyň ýaşaýyş jaý we ýaşaýyş şertleriniň gowulaşmagy Azerbaýjan döwletiniň sosial syýasatynda aýratyn orun tutýar. Bu nukdaýnazardan Zähmet we Ilaty Goramak Ministrligi (MSPS) tarapyndan işleýän Durmuş Hyzmatlary Guramasy tarapyndan durmuşa geçirilýän maksatnamalar şehitleriň maşgalalarynyň, uruş bilen baglanyşykly maýyplaryň we beýleki ýeňillikli kategoriýalaryň hal-ýagdaýyny gowulaşdyrmaga hyzmat edýär Bu başlangyçlar diňe bir ýaşaýyş jaýy bilen çäklenmän, olary jemgyýete goşmagy we durmuş derejesini ýokarlandyrmagy maksat edinýär. Uly göwrümli goldaw çäreleri döwletiň sosial adalat ýörelgesine ygrarlydygyny görkezýär Durmuş ministrliginiň garamagyndaky Sosial hyzmatlar gullugynyň müdiriýetiniň başlygynyň orunbasary Faig Agaýew bu ugurdaky giň goldaw bukjasy barada hasabatda şeýle diýdi: "Azerbaýjanyň territorial bitewiligini, garaşsyzlygyny we konstitusion gurluşyny goramak bilen baglanyşykly maýyplar, şehitleriň maşgalalary, Çernobyl NPP gullugynyň hasaba alynmagy bilen baglanyşykly iş. Ministrler Kabinetiniň 2021-nji ýylyň 16-njy awgustyndaky 492-nji karary bilen, bu karar güýje girýänçä ene-atasyny ýitiren we Baku we Sumgaýt şäherlerinde ene-atasyndan mahrum bolan çagalar we bilim edaralary üçin sosial hyzmat edaralaryny gutaranlaryň durmuş we öý şertlerini gowulandyrmak meýilleşdirilýär Başlygyň orunbasary, Prezident Ylham Alyýewiň ejiz ilat toparlaryndan bolan raýatlarymyza hemişe aýratyn üns berilýändigini aýtdy: "Döwlet baştutanynyň görkezmesi boýunça ministrlik tarapyndan şehitleriň maşgalalary we uruşdan soňky döwürde söweşe gatnaşanlar üçin durmuşa geçirilýän sosial goldaw bukjasynyň çäginde ýaşaýyş jaýlary we aýry-aýry jaýlar bilen üpjün etmek maksatnamasy 5 esse giňeldildi. Şehitleriň maşgalalaryna we uruşdan soňky döwürde uruş bilen baglanyşykly maýyplara 7,200 kwartira, geçen döwürde bolsa 16,000 kwartira berildi. Şeýle hem uruşdan soňky döwürde uruş bilen baglanyşykly maýyplara 567 awtoulag, öňki döwürde jemi 7,700 awtoulag berildi. Bu ugurdaky işler yzygiderli alnyp barylýar. Şu ýyl degişli kategoriýalara degişli adamlara ýaşaýyş jaý we awtoulag bermek boýunça işler dowam etdirilýär " F. Agaýew ýeňillikli kategoriýany jaý bilen üpjün etmek işiniň tutuş ýurdy öz içine alýandygyny belläp geçdi: "Öňki ýyllarda sebitlerimizde ýaşaýan raýatlarymyz üçin aýratyn jaýlar guruldy we hödürlendi. Häzirki wagtda kwartiralar satyn alynýar we ýaşaýan şäherlerinde we sebitlerinde gurlan täze ýaşaýyş jaýlaryndan nobata durýan raýatlarymyza hödürlenýär. Umuman aýdylanda, bu paýtagtda we sebitlerimizde paralel ýagdaýda amala aşyrylýar. Bu ugurda durmuşa geçirilýän çäreler, uzak möhletleýin sosial gorag syýasatynyň dowamlylygyna möhüm goşant goşýar. Şol bir wagtyň özünde, uruşdan soňky döwürde sosial goldaw bukjasy Housingaşaýyş jaý üpjünçiliginiň aýrylmaz bölegi hökmünde köpeldilmegi, döwletiň bu ugurdaky strategiki çemeleşmesiniň görkezijisidir we garaşýanlaryň sanawynda duran ähli ýeňillikli adamlara ýuwaş-ýuwaşdan ýaşaýyş jaýy bermegi maksat edinýär F.Agaýew, ministrlik tarapyndan durmuşa geçirilýän kwartiralary satmak maksatnamasyndan alnan serişdeleriň, şehitleriň maşgalalaryna we ýurduň dürli sebitlerinde uruş bilen baglanyşykly maýyplara kwartiralar we hususy jaýlar bilen üpjün edilmegine gönükdirilendigini belläp geçdi: "Kwartiralary satmak maksatnamasynyň çäginde Ramana şäherindäki täze ýaşaýyş jaýlarynda 3 we 4 otagly doly abatlanan kwartiralar, Baku, Abşeron we Samuk etraplary bilen gurlup bilner. ms.sosial.gov.az portaly Her bir raýat web sahypasyna girip, arzan bahadan hödürlenýän kwartiralary satyn alyp we satyn alyp biler Umuman aýdanyňda, dünýädäki ýaşaýyş krizisi gitdigiçe ýiti we yzygiderli bolýar. Häzirki wagtda dünýäde takmynan 3 milliard adam ýeterlik we elýeterli ýaşaýyş jaýy bilen üpjün etmekde uly kynçylyklary başdan geçirýär we 1,1 milliard resmi däl ilatly ýerlerde we harabalyklarda ýaşaýar. Dünýäde 300 milliondan gowrak adam öýsüzlik meselesi bilen gönüden-göni ýüzbe-ýüz bolýar BMG hasaplaşyk maksatnamasynyň (BMG-Habitat) we beýleki halkara guramalaryň maglumatlary häzirki ýagdaýyň diňe bir sosial däl, eýsem saglyk, howpsuzlyk we ykdysady durnuklylyk taýdan-da uly töwekgelçilik döredýändigini görkezýär. Housingaşaýyş jaý şertleriniň ýokanç keselleriň ýaýramagynyň ähtimallygyny ýokarlandyrýar, sosial deňsizligi çuňlaşdyrýar we zähmet bazaryna gatnaşmak üçin mümkinçilikleri çäklendirýär Mundan başga-da, çalt şäherleşme, ilatyň köpelmegi, gurluşyk çykdajylarynyň ýokarlanmagy we çäkli ýer baýlyklary global ýaşaýyş krizisini çuňlaşdyrýan esasy faktorlardan biridir. Meseläniň aýratynlygy, diňe bir ösýän ýurtlary däl, eýsem ösen ýurtlary hem öz içine alýar Şeýle global fonunda, Azerbaýjanda durmuşa geçirilýän sosial we institusional çäreler uzak möhletleýin durnukly çözgütleri döretmäge gönükdirilen strategiýanyň bir bölegidir Azerbaýjanyň Bahalandyryş palatasynyň (AQP) başlygy Nusrat Ibrahimow, Azerbaýjanyň global ýaşaýyş krizisiniň çuňlaşýan döwründe yzygiderli we maksatly ýaşaýyş syýasaty bilen tapawutlanýandygyny aýtdy: "Döwlet goldaw mehanizmleriniň, durmuş we ýeňillikli ýaşaýyş jaý maksatnamalarynyň, bitewi registrleriň we aç-açan saýlaw mehanizmleriniň esaslandyrylmagyny üpjün edýär. Bu, 17-22-nji maýda Bakuwda geçiriljek Bütindünýä şäher ösüş forumynyň (WUF13) 13-nji sessiýasynyň çäginde, şeýle hem bütin dünýäde kabul edilen sosial goşma ýörelgeleriniň çäginde "ýaşaýyş jaý hukugy däl-de, berilmeli hyzmatlar toplumy" çemeleşmesine laýyk gelýär ACP-iň başlygy Azerbaýjan modelindäki sosial we elýeterli ýaşaýyş jaý syýasatynyň iň möhüm netijesiniň şäher durnukly ösüşine goşýan goşandydygyny aýtdy: "Sosial ýaşaýyş jaý taslamalary diňe bir ejiz toparlar üçin has gowy ýaşaýyş şertlerini üpjün etmek bilen çäklenmän, eýsem şäherlerdäki sosial garyşyklygy goramaga, ýagny käbir toparlaryň daş-töweregine göçmeginiň öňüni almaga hyzmat edýär. Bu tejribe şäher gurluşynyň esasy maksatlaryna laýyk gelýär Söwda-senagat edarasynyň başlygynyň sözlerine görä, täze ýaşaýyş ýerleri öňküsi ýaly öz-özünden däl, ýöne funksional sebitleşdiriş, ulag baglanyşyklary, sosial infrastrukturanyň kuwwaty, ýaşyl deňagramlylyk we daşky gurşaw ýüküni göz öňünde tutmak meýilleşdirilýär: "Bu," täze şäherleşme "düşünjesiniň talaplaryna laýyklykda adamlaryň işini, dynç alyşyny, durmuş hyzmatlaryny we jemgyýetçilik transport aralyklaryny optimallaşdyrýar, şäherleri has amatly we amatlylaşdyrýar. Azerbaýjanyň soňky on ýylda gurlan täze ýaşaýyş ýerleri ulag merkezleri, mekdepler, çagalar baglary, lukmançylyk edaralary, seýilgähler we köpçülik ýerleri bolan ýeke-täk toplum hökmünde durmuşa geçirilýär Söhbetdeşimiz, ýaşaýyş jaý üpjünçiliginiň gowulandyrylmagynyň ýurtda sosial deňligi güýçlendirýän aýgytly faktorlaryň biridigini aýtdy: "Amatly ýaşaýyş jaý we ipoteka maksatnamalary ýaşlaryň, döwlet işgärleriniň, şehitleriň maşgalalarynyň, weteranlaryň we beýleki ejiz toparlaryň sosial abadançylygyna düýpli täsir edýär we olaryň jemgyýete has çuňňur goşulmagyny üpjün edýär. Bu sosial gatlaklary azaltmak nukdaýnazaryndan ýokary täsir edýär we şäher gurşawynda deňlik ýörelgesini goramaga hyzmat edýär. Global ýaşaýyş krizisiniň fonunda Azerbaýjan tarapyndan durmuşa geçirilýän mehanizmler sebit ýurtlary üçin görelde bolup biler Şeýlelik bilen, WUF13-iň öňüsyrasynda Azerbaýjanyň ýaşaýyş jaý üpjünçiligi pudagynda gazanan üstünlikleri halkara derejesinde möhüm ähmiýete eýe bolýar. Dürli ýurtlarda ýaşaýyş jaý üpjünçiligi meselesiniň çuňlaşýan döwründe Azerbaýjanyň bu ugurda görkezýän yzygiderli çemeleşmesi aýratyn bellärliklidir. Inurtda durmuşa geçirilýän sosial maksatnamalar, elýeterli ýaşaýyş maliýe gurallary we häzirki zaman şäher meýilnamalaşdyryş çemeleşmeleri diňe bir raýatlaryň ýaşaýyş şertlerini gowulaşdyrmak bilen çäklenmän, sosial deňligi berkitmäge hem hyzmat edýär Ulanylanda saýtdaky materiallara ýüzlenmek möhümdir. Web sahypalarynda maglumat ulanylanda, giperlink bilen salgylanmak hökmanydyr