Azerbaýjanda dogluş krizisi çuňlaşýar - bize 5 ýyldan näme garaşýar?

Azerbaýjan demografiki nukdaýnazardan taryhynyň iň möhüm tapgyrlaryndan birine girýär Publika.az, Döwlet sosial gorag gaznasy tarapyndan ýaýradylan iň soňky sanlaryň ýurtda dogluş derejesiniň çalt azalýandygyny görkezýändigini habar berdi. Statistikalara görä, 2026-njy ýylyň ýanwar-maý aýlarynda 34 müň 470 çaganyň dünýä inmegi üçin bir gezeklik ýeňillik berildi. Bu görkeziji hakykatdanam şol döwürde ýurtda hasaba alnan dogluş sanyny görkezýär Deňeşdirmek üçin, geçen ýylyň ilkinji 5 aýynda Azerbaýjanda 41 müň 500-den gowrak çaganyň dünýä inendigini belläliň. Şeýlelik bilen, bir ýylda 7000 töweregi adamyň azalmagy bolup geçdi Häzirki depgin ýylyň ahyryna çenli dowam etse, 2026-njy ýylda ýurtda takmynan 85,000 çaga dünýä iner diýlip çaklanylýar. Şeýle-de bolsa, 2025-nji ýylda bu görkeziji 95 müň 800 adamdy. Başgaça aýdylanda, diňe bir ýylda 10,000-den gowrak dogluşyň azalmagyna garaşylýar Mostöne iň täsin zat, soňky 10 ýylyň suraty. 2015-nji ýylda Azerbaýjanda 166 müň 210 çaga dünýä inen bolsa, şu ýyl bu sanyň 85 müňe çenli azalmagyna garaşylýar. Bu, ýurtda dogluş derejesiniň on ýylda takmynan iki esse azalandygyny aňladýar Bu nyrhda 5 ýylda näme bolar? Çaga dogluş derejesiniň peselmegi häzirki tizlikde dowam etse, ýakyn ýyllarda Azerbaýjanda dogulýanlaryň sanynyň 65-70 müňe çenli azalmagy mümkindir Milli howpsuzlyk, ykdysady ösüş we sosial durnuklylyk meselesine öwrülýär Häzirki wagtda dünýä inmedik çagalar 20 ýylda zähmet bazarynda işleýänler, 25 ýylda salgyt töleýjiler we 30 ýylda ýurduň ykdysady we harby potensialyny emele getirjek raýatlar bolmaz Demograflar, ilatyň özüni köpeltmegi üçin her maşgalada ortaça 2,1 çaga dogulmalydygyny çaklaýarlar. Azerbaýjanda soňky ýyllarda bu görkeziji çalt azalýar we Europeanewropa ýurtlarynyň köpüsinde eýýäm görülýän demografiki garramagyň başlangyç alamatlary peýda bolup başlaýar Näme üçin ýaşlar çagaly bolmak islemeýärler? Hünärmenler çaga dogluşynyň azalmagynyň birnäçe esasy sebäbini görkezýärler. Ilki bilen ykdysady faktorlar öňe çykýar. Housingaşaýyş jaý bahalarynyň ýokarlanmagy, kärende bazaryndaky kynçylyklar we ýaş maşgalalaryň girdejileriniň ýaşaýyş bahasyna görä ýokarlanmazlygy maşgalalaryň köp çagaly bolmagyny kynlaşdyrýar. Beýleki tarapdan, durmuş gurmagyň ýaşy ulalýar. Peopleaşlar soň öýlenýärler we soň ene-atalar bolýarlar. Hünär meýilnamalary, has uzak bilim we şäherleşme prosesi hem dogluş derejesine täsir edýär Sosial ulgamlaryň we täze durmuş ýörelgeleriniň täsiri sebäpli maşgala modeli hem üýtgeýär. Bir wagtlar üç ýa-da dört çagaly maşgalalar adaty hasaplanýardy, indi bir ýa-da iki çagasy bolan maşgalalaryň sany köpelýär Çaga dogluş derejesiniň peselmegi ilkinji seredişde göze ilmeýän bolsa-da, netijeleri 10-15 ýyldan soň has aýdyň bolar. Häzirki wagtda mekdebe çenli çagalar ertir mekdeplerde boş synp otaglaryny, uniwersitetlerde okuwçylaryň sanynyň azdygyny we netijede zähmet bazaryndaky ýetmezçiligi aňladýar. Ösen ýurtlaryň köpüsi şu sebäpli millionlarça migranty kabul etmäge mejbur boldy. Sebäbi işleýänleriň sany garry ilatyň pensiýa we sosial üpjünçilik ýüküni götermek üçin ýeterlik däl. Häzirki wagtda işleýän nesil geljekde pensiýa nesli bolar. Şeýle-de bolsa, şol döwürde işleýän ýaşlaryň sany ýeterlik bolmasa, sosial ätiýaçlandyryş we pensiýa ulgamynyň ýüki hasam agyrlaşar Plyönekeý söz bilen aýdylanda, geljekde işleýänler az adam pensionerleri has köp maliýeleşdirmeli bolarlar. Bu, döwlet býudjeti we sosial gorag ulgamy üçin çynlakaý kynçylyklary döredýär Köp ýurt maşgalalara uly salgyt ýeňilliklerini, çagalara berilýän ýeňillikleri, ipoteka goldawyny we köp maşgalaly çaga dogluş krizisini ýeňip geçmek üçin ýörite maksatnamalary girizýär Soňky ýyllarda Azerbaýjanda sosial goldaw çäreleri giňelse-de, sanlar bar bolan mehanizmleriň dogluş derejesiniň peselmegi tendensiýasyny duruzyp bilmeýändigini görkezýär. Häzirki wagtda dogluş statistikasynyň her müň azalmagy müňlerçe potensial mugallymlaryň, lukmanlaryň, in engineenerleriň, esgerleriň we salgyt töleýjileriň Azerbaýjanyň geljeginden aýrylandygyny aňladýar. Häzirki tendensiýa dowam etse, ýurt ýakyn bäş ýylda demografiki krizisiň has çuňňur tapgyryna girip biler. Bu indi diňe bir sosial mesele däl, döwletiň strategiki geljegini kesgitleýän esasy faktorlaryň birine öwrüler. Azerbaýjanda dogluş derejesiniň peselmegini duruzyp bolarmy ýa-da ýurt çalt garraýan jemgyýetleriň hataryna goşularmy? (Musavat.com) Öýlenen aýaly alyp gaçan Şaýk Kanbarli indi şantaj üçin tussag edilýärmi? - Özünden beýannama Käbir sebitlerde gaz bolmaz Azatlyga çykarylan sebitlere göçüp gelen 10,623 adam iş bilen üpjün edildi Sosial ulgamlarda çagalaryň hasaba alynmagy kanuna laýyklykda düzgünleşdiriler Abşeronda telekeçiler bilen duşuşyk geçirildi Sundayekşenbe güni Bakuwda güýçli ýagyş ýagar - DUNDURYŞ Neşekeş - seriýadan kowuljakmy? Şu günki goroskop: Täze dostlar taparsyňyz Gämiden aman galan azerbaýjan: Näçe kömek etjek bolsak-da ... - Wideo Türk gämisine hüjüm edildi: ölenler we ýaralananlar bar Azowda ölen azerbaýjanlylaryň garyndaşlary näme diýdiler? - Wideo Bu düzgüni bilmeýänler has köp jerime töleýärler Olar işden aýryldy - Sargyt Bakikhanowdaky ýaşaýyş jaýynda ýangyn - Täzelendi