Üç gezek Azerbaýjana eden saparym maňa köp zat öwretdi - Amerikaly journalisturnalist bilen Söhbetdeşlik
Irina Tsukerman: "Amerikaly journalistsurnalistleriň dünýäniň köp ýerinde kärdeşleriniň ýok mümkinçilikleri bar" "Azerbaýjan ABŞ üçin has möhüm strategiki hyzmatdaş bolup biler" Modern.az web sahypasy daşary ýurtly journalistsurnalistler bilen söhbetdeşlikleriň birnäçesini dowam etdirýär. Bu söhbet
Irina Tsukerman: "Amerikaly journalistsurnalistleriň dünýäniň köp ýerinde kärdeşleriniň ýok mümkinçilikleri bar" "Azerbaýjan ABŞ üçin has möhüm strategiki hyzmatdaş bolup biler" Modern.az web sahypasy daşary ýurtly journalistsurnalistler bilen söhbetdeşlikleriň birnäçesini dowam etdirýär. Bu söhbetdeşliklerde şol journalistsurnalistleriň azerbaýjan we azerbaýjanlylar baradaky düşünjelerini öwrenmäge, iki ýurduň arasyndaky umumy aýratynlyklary öwrenmäge we beýleki meseleler boýunça pikir alyşmaga synanyşýarys Bu gezek söhbetdeşimiz Amerikaly journalisturnalist Irina Tsukerman. "The Washington Outsider" gazetiniň redaktory Irina hanym, ismurnalistika her ýurtda özüni başgaça görkezýär. ABŞ-da ismurnalistika nähili görünýär? Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda ismurnalistika ýeke-täk şahsyýet däl, dowam edýän gepleşik. Bäsdeşlik, güýçli pozisiýalar, gözleg däpleri we maglumatlaryň köpçülige degişlidigine bolan ynam bilen emele gelýär. Merkezleşdirilen ýekeje kyssa ygtyýary ýok. Munuň ýerine müňlerçe bäsleşýän köpçülikleýin habar beriş serişdeleri, ştatdan daşary ýazyjylar, gözleg guramalary we jemgyýetçilik pikirine täsir etmäge synanyşýan sanly platformalar bar. Bu, hatda bu ugurdaky hünärmenler üçinem güýçli we käwagt dolandyrmak kyn gurşaw döredýär Amerikan ismurnalistikasy ýurduň esaslandyryjy syýasy medeniýetine-de uly täsir edýär. Bu medeniýet merkezleşdirilen häkimiýete şübheli garamagyň esasy ýörelgesini kabul etdi. Istsurnalistlere irki döwürlerden bäri rolunyň häkimiýeti goramak däl-de, sorag etmek öwredilýär. Bu hökümete garşy duşmançylygy aňlatmaýar. Diýmek, skeptizm hünär jogapkärçiligi hasaplanýar. Köp journalistsurnalist öz roluny beýlekileriň köpçüligiň gyzyklanmasyny goramak üçin soramakdan çekinip biljek soraglara ýüzlenmek hökmünde görýärler Anotherene bir möhüm aýratynlyk güýçli gözleg medeniýetidir. Korrupsiýa, howpsuzlyk boşluklary, lobbi täsiri we daşary syýasatda ýalňyşlyklar boýunça derňewleriň gadymy däbi bar. Iň abraýly journalistsurnalistleriň käbiri, gündelik habarlary çykarman, çylşyrymly temalary derňeýänlerdir. Bu çemeleşme, dürli ugurlar boýunça aklawçylary, syýasaty öwrenijileri we hünärmenleri hem özüne çekýär, sebäbi bilimleri ismurnalistika bilen kesişýär Şol bir wagtyň özünde ABŞ-da ismurnalistika işewürlik hakykatlaryndan aýrylmaýar. Mediýa guramalary bäsdeşlik täjirçilik gurşawynda işleýär. Reýtingler, abunalyklar we mahabatlar haýsy mowzuklaryň ünsüni özüne çekýär. Bu käwagt has dramatiki görkeziş stillerine ýa-da güýçli redaksiýa pozisiýalaryna eltýär. Köp journalistsurnalistlere hünär ýörelgeleri bilen täjirçilik basyşlarynyň arasynda deňagramlylygy tapmak kyn Tehnologiýa hem bu hünäri üýtgetdi. Häzirki wagtda analitikler, aklawçylar, gözlegçiler we öňki hökümet işgärleri adaty redaksiýa ulgamlaryndan geçmän göni halka hat ýazýarlar. Bu ismurnalistikanyň çäklerini giňeltdi. Indi diňe bir hasabat bermek bilen çäklenmän, derňewi, açyk çeşmeli gözlegleri, syýasaty düşündirişleri we howpsuzlyk gözleglerini hem öz içine alýar. Hünär has açyk we geçişli boldy ABŞ ismurnalistikasynda içerki çekişme medeniýeti hem güýçlidir. Istsurnalistler birek-biregiň işini aç-açan tankytlaýarlar. Bu bäsdeşlik käwagt kynlaşdyrýan bolsa-da, hünär jogapkärçiligini güýçlendirýär. Istalňyşlyklar aç-açan ara alnyp maslahatlaşylýar, kyssalar yzygiderli gözden geçirilýär Azerbaýjanly kärdeşleri üçin bu ulgam tertipsiz ýaly bolup biler. Theöne içinden, pikirleriň bäsleşýän açyk meýdany ýaly has köp işleýär. Bu aç-açanlyk jedelli temalaryň ara alnyp maslahatlaşylmagyna mümkinçilik döredýär, sebäbi köpçülikleýin jedel başlansoň, hiç bir edara ony doly dymdyryp bilmez Ismurnalistika hünäri bilen meşgullanmaga näme itergi berdi? Men hiç haçan beurnalist bolmagy meýilleşdirmedim. Hünär derejäm bilim pudagynda, hünärim milli howpsuzlyk we halkara gumanitar meseleler bilen baglanyşykly. Meniň akademiki we hünär işlerim Eastakyn Gündogara, konflikt kanunlaryna we geosyýasy töwekgelçilikleriň derňewine esaslanýar. Köpçülik üçin diňlemek meýilleşdirilen karýerany üýtgetmek däldi, ýöne bu işiň netijesinde kem-kemden ösüş boldy Hukuk gözlegleri we maslahat beriş işleri wagtynda daşary syýasat materiallarynyň köpüsine täsir etmegimiň netijesinde bu ugura girdim. Köpçülikleýin çekişmede ýönekeýleşdirilen ýa-da düşünilmedik köp çylşyrymly geosyýasy meseläni gördüm. Hususan-da, gibrid söweş, ideologiki täsir we strategiki manipulýasiýa ýaly mowzuklara has çuňňur düşündiriş Zerur diýip pikir edýändigim üçin ýazyp başladym Dowam edenimde, köp teswirçiniň degmekden saklanýan mowzuklaryna ünsi jemledim. Bularyň arasynda täsir ulgamlary, propaganda wakalary, ynsanperwerlik adalgalarynyň syýasy ulanylyşy we howpsuzlyk boşluklary bar. Bu dersleri öwrenmek, hukuk ugrundaky ýaly berk düzgün-nyzam talap edýärdi. Her bir talap subutnama bilen tassyklanmalydy, her argument seresaplylyk bilen gurulmalydy we her netijä faktlara esaslanmalydy Wagtyň geçmegi bilen metbugat guramalary menden teswir sorap başlady. Redaktorlar köplenç halkara meseleler boýunça yzygiderli ýazýanlary journalisturnalist hökmünde görkezýärler. Munuň sebäbine düşünýärin. Myöne meniň pikirimçe, ilkinji nobatda analitik we gözlegçi, diňe işim köpçülige aýan boldy. Writingazmak gözleglerimiň we jemgyýetçilik işjeňligimiň gurallaryna öwrüldi Hukuk bilimim, ýazuw stilime-de täsir etdi. Bu bilim size üns bilen okamagy, ýönekeý gürrüňlere şübheli garamagy we her bir talapyň subutnamasyny sorag etmegi öwredýär. Bu çemeleşme tebigy ýagdaýda analitiki ýazuw görnüşine öwrüldi. Köpçüligiň düşündirişlerine kanuny resminama ýa-da syýasat derňewi ýaly garadym Wagtyň geçmegi bilen, beýlekilerden ýüz öwürýän temalary çözenimde, işjeňligim gözleglere gönükdirilen düşündirişlere öwrüldi. Bu, döwlet we döwlete degişli däl guramalar tarapyndan ulanylýan manipulýasiýa usullaryny gözden geçirmegi öz içine alýardy. Bu çemeleşme maňa belli bir abraý gazandy we netijede bu asyl maksadym bolmasa-da, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň çekişmelerine gatnaşyp başladym Köpçülikleýin habar beriş serişdeleri käwagt journalisturnalist hökmünde çykyş etseler-de, men öz rolumy hukuk derňewiniň, geosyýasy gözlegleriň we daşary syýasat gözlegleriniň utgaşmasy hökmünde görýärin. Itingazmak, bu eseri has giň tomaşaçylara ýetirmegiň serişdesidir Demokratiýa we metbugat azatlygy barada aýdylanda ABŞ köplenç mysal hökmünde getirilýär. Amerikanyň metbugat gurşawyny näme tapawutlandyrýar? Esasy tapawutlardan biri, metbugat azatlygyny üpjün edýän hukuk binýady. Söz we metbugat azatlygy ýurduň konstitusion gurluşyna girýär. Bu journalistsurnalistlere senzura synanyşyklaryna garşy göreşmek üçin berk kanuny esas berýär. Kazyýetler bu hukuklaryň ýerine ýetirilýän we arassalanýan esasy ýerlerinden biridir Başga bir tapawut, merkezleşdirilen hünär ygtyýarnamasynyň ýoklugy. Köp ýurtda ismurnalistika resmi taýdan ykrar edilmegini talap edýän düzgünleşdirilen hünärdir. Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda ismurnalistika has köp raýat işjeňligi hasaplanýar. Maglumat ýygnaýan we jogapkärçilikli neşir eden her bir adam bu ugurdan gatnaşyp biler. Bu has giň we dürli-dürli maglumat gurşawyny döredýär Mediýa eýeçiliginiň dürlüligi hem möhüm rol oýnaýar. Muňa iri korporasiýalar, girdeji gazanmaýan gözleg institutlary, hususy gözleg platformalary, akademiki neşirler we garaşsyz analitikler girýär. Bu dürlilik dürli redaksiýa çemeleşmelerini döredýär: käbirleri bitaraplygy, käbirleri işjeň pozisiýany, käbirleri tehniki derňewi nygtaýarlar ABŞ habar beriş serişdeleri hem güýçli syýasy bäsdeşlik täsirinde. Mediýa guramalary köplenç jemgyýetiň dürli gatlaklaryna laýyk gelýän redaksiýa şahsyýetini ösdürýärler. Bu güýçli pozisiýalary we emosional çykyşlary döredýär. Daşardan seredeniňde, bu bölünişik ýaly bolup görünse-de, içerde syýasy garaýyşlaryň dürlüliginiň beýany hökmünde görülýär Derňew ismurnalistikasy bilen baglanyşykly hukuk gurşawy hem tapawutly aýratynlykdyr. Journalistsurnalistler hökümet resminamalaryna girmek üçin köplenç maglumat azatlygy kanunlaryndan peýdalanýarlar. Bu meseleler boýunça kanuny jedeller giňden ýaýran we metbugat bilen hukuk ulgamynyň arasynda ýakyn gatnaşyk döredýär Tehnologiýa kompaniýalary hem media gurluşynyň bir bölegine öwrüldi. Sosial media platformalary maglumatlaryň nähili ýaýramagyny we haýsy mowzuklara ünsi çekýändigini kesgitleýär. Bu öň ýok bolan goşmaça gatlak döredýär Şeýlelikde, ABŞ-nyň metbugat gurşawy ýeke-täk gurluş däl, kanuny goramagyň, açyk gatnaşmagyň, güýçli çekişmäniň, tehnologiki üýtgemeleriň we institusional dürlüligiň utgaşmasydyr Siziň pikiriňizçe, ABŞ habar beriş serişdeleri düýbünden erkinmi ýa-da käbir çäklendirmeler barmy? Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda metbugat güýçli kanuny gorag astynda işleýär, ýöne iş ýüzünde erkinlik belli bir basyşlar bilen birlikde elmydama bar. Kanuny taýdan aýtsak, Amerikaly journalistsurnalistleriň dünýäniň köp ýerinde kärdeşleriniň ýok mümkinçilikleri bar. Prezidentiň işini aç-açan tankytlap, aňtaw kararlaryny sorag edip, harby ýalňyşlyklary derňäp we korporatiw korrupsiýany paş edip bilerler - hökümetiň ertesi gün habar otagyny ýapmagyndan gorkman. Bu journalistsurnalistlerde kyn soraglary bermek hukugynyň bardygyny we hünär şahsyýetiniň bir bölegine öwrülmegi baradaky pikiri emele getirýär Şol bir wagtyň özünde hakyky çäklendirmeler has gurluşlydyr. Iň uly çäklendirmeleriň biri hem maglumata girmekdir. Döwlet gönüden-göni senzura girizmeýän hem bolsa, gizlin maglumatlary dolandyrýar. Goranmak we aňtaw journalistsurnalistleri resminamalara ýa-da çeşmelere girmek üçin käwagt birnäçe aýlap işleýärler. Käwagt, möhüm faktlary bilseler-de, çap edip bilmeýärler, sebäbi çeşmeler resmi gürläp bilmeýär Ykdysady faktorlar hem möhüm rol oýnaýar. Derňew ismurnalistikasy gymmat we köp wagt talap edýär. Mediýa guramalary maliýe kynçylyklary bilen ýüzbe-ýüz bolanda, kesilmeli ilkinji ugurlaryň biri uzak möhletli gözleglerdir. Munuň sebäbi hökümetiň basyşy däl-de, maliýe hakykatlary bilen baglanyşykly Sosial gurşaw basyşyň täze görnüşini hem döretdi. Häzirki wagtda journalistsurnalistler yzygiderli reaksiýalar bilen maglumat gurşawynda işleýärler. Jedelli ýazgy derrew köpçülikleýin tankyt ýa-da hüjümler bilen garşylanyp bilner. Bu kanuny erkinligi çäklendirmeýän hem bolsa, hünär gurşawyny üýtgedýär Hukuk töwekgelçilikleri hem saklanýar. Töhmet atmak kanunlary journalistsurnalistleri gorasa-da, berk fakt barlagyny we hukuk tejribesini talap edýär. Bu prosesi haýallaşdyrsa-da, ygtybarlylygy ýokarlandyrýar Tehnologiýa kompaniýalary hem gytaklaýyn täsir edýärler. Journalistsurnalistler makalalaryny çap edip bilseler-de, olaryň näderejede paýlanjakdygyna doly gözegçilik edip bilmeýärler. Algoritmler çuňňur gözlegleriň gözden geçirilmegine sebäp bolup biljek emosional we çalt mazmuny ileri tutýarlar Şeýlelik bilen, ABŞ habar beriş serişdeleri döwlet tarapyndan yzygiderli dymdyrylmaýar. Emma hakyky basyşlar pul, elýeterlilik, paýlamak mehanizmleri we hünäriň psihologiki taraplary bilen baglanyşykly. Erkinlik basyşyň ýoklugy däl, onuň çeşmesiniň döwlet däl-de, jemgyýetdigini aňladýar Umuman aýdanyňda, habar beriş serişdeleri döwletiň gyzyklanmasy bilen hakykatyň arasynda birini saýlamaly bolanda, haýsyny saýlamaly? Döwlet we howpsuzlyk gurluşlary bilen işleýän istsurnalistler bölekleýin aýan edilen maglumatlar, strategiki habarlar we üýtgeýän faktlar bilen emele gelen çylşyrymly maglumat gurşawynda işleýärler. Bu ugurda hasabat bermek berk barlagy, güýçli çeşmeler ulgamyny we institusional aragatnaşyk usullaryna düşünmegi talap edýär Bu gurşawda işlemek güýçli analitiki başarnyklary talap edýär. Döwlet edaralary resmi beýannamalar, resmi däl signallar we saýlanan nokatlar arkaly habarlaşýarlar. Tejribeli journalistsurnalistler bu gatlaklary okamagy öwrenýärler Boşatmak kararlary subutnamalaryň berkligine we ýagdaýyň duýgurlygyna esaslanýar. Istsurnalistler käwagt möhüm maglumatlary çap etmezden ozal gözleg üçin köp wagt sarp edýärler. Tejribe görkezýär, käbir ýagdaýlarda maglumatlaryň aýan edilmegi hakyky howp döredip biler, şonuň üçin seresaply çemeleşmek zerurdyr Bu ugurda işleýän istsurnalistler döwlet işgärleri, diplomatlar we analitikler bilen gatnaşyk gurýarlar. Bu gatnaşyklar karar bermek işlerine düşünmäge kömek edýär Abraý takyklyk we jogapkärçilikli özüni alyp barmak arkaly emele gelýär. Ynamly journalistsurnalistler hünär derejesinde tanalýarlar we olaryň işi uzak möhletli täsir edýär Jemgyýetçilik gyzyklanmasy baradaky maglumatlar adatça kem-kemden ýüze çykýar we ismurnalistikanyň roly ony kontekstde görkezmekdir. Bu köpçülige maglumat berýär we duýgur maglumatlary jogapkärli görkezmäge mümkinçilik berýär Umuman, döwlet gurluşlaryna ýakyn işleýän ismurnalistika amaly derňewiň bir görnüşi hökmünde çykyş edýär. Bu iş synlamagy, tehniki bilimleri we çylşyrymly prosesleri anyk düşündirmek ukybyny talap edýär Mediýa ulgamlary taýdan ABŞ-dan öňe geçýän ýurtlar barmy? Eger şeýle bolsa, tapawudy näme? Mediýa ulgamlarynyň ýokary gurluşly we tehniki taýdan tertipli ýurtlarynyň arasynda Norwegiýa, Finlýandiýa, Daniýa, Gollandiýa, Germaniýa we Şweýsariýa köplenç agzalýar. Bu ýurtlarda ismurnalistika gözegçilik, redaksiýa düzgüni we institusional bilimlere esaslanýan güýçli hünär medeniýetini ösdürdi. Bu ulgamlarda journalistsurnalistler köplenç köp ýyllap şol bir ugurda ýöriteleşýärler, mysal üçin goranmak syýasaty, energiýa düzgünleşdirmesi ýa-da ykdysady dolandyryş. Bu, toplanan tejribä esaslanýan we syýasat mehanizmleri bilen çuňňur tanyş bolan hasabatlaryň döredilmegine getirýär Derňew ismurnalistikasynyň köpçülikleýin ýaýlym bilen güýçli birleşmegi bilen Norwegiýa we Finlýandiýa aýratyn tapawutlanýar. Bu ýurtlardaky köpçülikleýin habar beriş serişdeleri metodiki hasabat we takyk resminamalar bilen tanalýar. Redaksiýa medeniýeti diliň ölçegliligi barada has köp, tehniki takyklygy we berkligi nygtaýar. Journalistsurnalistler uzak wagtlap şol bir ugurda işleýändikleri sebäpli, syýasy we institusional proseslere çuňňur düşünýärler Daniýa we Gollandiýa güýçli ýerli ismurnalistika ekosistemasy bilen tapawutlanýar. Sebitleýin habar beriş serişdeleri raýatlaryň durmuşyna ýakyndan goşulýar. Newspaperserli gazetler şäher kararlaryny, infrastruktura taslamalaryny we sebitleýin ykdysady syýasaty jikme-jik beýan edýär. Bu has ýerli habarly tomaşaçylary döredýär Germaniýada ismurnalistika resminamalaşdyrmak däbi bilen tapawutlanýar. Munuň sebäbi Ikinji jahan urşundan soňky institusional üýtgedip gurmak we demokratik jogapkärçilige ünsi çekmek bilen baglanyşykly. Esasy neşirleriň köpüsinde hakykaty barlamak, arhiw gözlegleri we resminama derňewi bilen baglanyşykly giňişleýin gözleg bölümleri bar. Bu käwagt hasabat bermegi hekaýa ýazmakdan has institusional gözleglere has ýakynlaşdyrýar Şweýsariýa gönüden-göni demokratiýa we federal hökümet modeli bilen tapawutlanýar. Bu ýerde köpçülikleýin habar beriş serişdeleri referendumy, syýasat mehanizmlerini we kanuny netijeleri jikme-jikleşdirmäge has köp üns berýär. Tomaşaçylaryň tehniki düşündirişe garaşýandyklary çak edilýär Bu ulgamlar Amerikanyň Birleşen Ştatlaryna garanyňda dürli şertlerde emele geldi: az ilat, durnukly maliýe modelleri, köpçülikleýin ýaýlymyň güýçli däbi we ylalaşyga gönükdirilen syýasy medeniýet. ABŞ masştab, bäsdeşlik we global täsir esasynda guruldy. ABŞ ismurnalistikasy derňew çuňlugy, halkara ulgamlary we institusional tankytlary bilen tapawutlanýar ABŞ-da journalistsurnalistleriň başlangyç aýlygy näçe? Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda journalistsurnalistleriň başlaýan aýlygy adatça ýylda 35 000 dollar bilen 45 000 dollar aralygynda bolýar. Bu, esasan, ýerli habar otaglary, kiçi sanly platformalar we giriş derejesi üçin adatydyr. Umuman aýdanyňda, journalistsurnalistleriň ortaça ýyllyk aýlygy 60 000 dollar töweregi, ýöne aýlyk haklary karýeranyň başynda has pes Justaňy gutaran ýa-da ilkinji işine başlan istsurnalistler köplenç bu pes derejeden başlaýarlar, sebäbi iş berijiler ilki bilen tejribe toplamagyna garaşýarlar. Telewideniýe pudagyndaky ýagdaý şuňa meňzeýär - esasanam kiçi bazarlarda işleýän journalistsurnalistler köp işleýär: hasabat bermek, surata düşürmek, redaktirlemek we sosial mediýada işjeň bolmak Aýlyga täsir edýän esasy faktorlar bazaryň ululygy, ýöriteleşdirilmegi we geografiki ýerleşişi. Mysal üçin, Nýu-Yorkork ýa-da Waşington şäheri ýaly şäherler bilen deňeşdirilende kiçi sebitlerde aýlyk has pes. Maliýe, hukuk we tehnologiýa ýaly ugurlarda ýöriteleşen istsurnalistler has ýokary aýlyk bilen başlap bilerler Umuman aýdanyňda, ABŞ-da ismurnalistika pudagyna girýänler bu ugry birinji etapda ýokary girdeji gazanmak üçin däl-de, tejribe we geljekki mümkinçilikler üçin saýlaýarlar Sebitleýin habar beriş serişdeleri bilen milli habar beriş serişdeleriniň arasynda aýlyk tapawudy näme? ABŞ-da ýerli we milli habar beriş serişdeleriniň arasyndaky töleg aratapawudy gaty uludyr we ismurnalistikanyň karýerasyny kesgitleýär. Newspapererli gazetde işleýän journalisturnalist, birnäçe ýyllyk tejribeden soňam 40-50 müň dollar gazanyp biler. Şol bir wagtyň özünde, milli metbugat guramalarynda işleýän journalistsurnalistler mundan 2-3 esse köp gazanyp bilerler Bu tapawut telewideniýe pudagynda hasam göze ilýär. Kiçi bazarda işleýän habarçy 40 000 dollardan az girdeji gazanyp biler, ýöne milli kanallarda işleýän labyrlar we habarçylar 100,000 dollar gazanyp bilerler Çeşmeleriň tapawudy hem uludyr. Localerli journalistsurnalistler çäkli býudjet we wagt bilen işleýän wagtynda, milli habar beriş serişdeleriniň işgärleri has uly derňew mümkinçiliklerine, hukuk goldawyna we syýahat býudjetlerine eýe. Bu hasabatyň hiline täsir edýär Hünär ösüşi adatça kiçi bazarlardan uly bazarlara geçmek bilen ýüze çykýar. Istsurnalistler wagtyň geçmegi bilen girdejilerini we kär mümkinçiliklerini artdyryp, has uly platformalara geçýärler Mediýa polýarizasiýasy ABŞ-da güýçli. Şeýle ýagdaýda adamlar nädip dogry maglumatlary tapyp bilerler? Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda diňe bir metbugat çeşmesine esaslanýan ýurda düşünmäge synanyşýan adam tutuş suraty görüp bilmeýär. Mediýa ulgamy eýýäm dürli syýasy we ideologiki tomaşaçylara hyzmat edýän köp gatlakly ekosistema öwrüldi. Adamlar äheň, duýgy görkezişi we ideologiki esaslary faktlardan saýlaýarlar Şeýle gurşawda ilkinji möhüm ussatlyk, hakykaty we düşündirişi tapawutlandyrmakdyr. Täzelikleriň köpüsi hakykatyň, düşündirişiň we emosional görkezişiň garyndysydyr. Her gezek okyjy soramaly: näme boldy, haýsy bölegi subut edildi, haýsy bölegi ähtimal, haýsy bölegi emosional sowulmak Iň ygtybarly çemeleşmeleriň biri, esasy çeşmelere - kazyýet resminamalaryna, çykyşlara, resmi hasabatlara we doly maglumatlara ýüzlenmekdir ýazgylary. Sebäbi köplenç köpçülikleýin çekişme bu resminamalaryň diňe ownuk böleklerine esaslanýar Anotherene bir möhüm ýörelge, dürli ideologiki pozisiýalary deňeşdirmekdir. Maksat ähli çeşmelere deň garamak däl-de, faktlaryň nirede gabat gelýändigini kesgitlemek Şol bir wagtyň özünde, bu ugurda ýöriteleşen hünärmenleri yzarlamak has ygtybarly netije berýär. Tehniki bilimleri talap edýän mowzuklarda meýdan hünärmenleri umumy syýasy teswirçilerden has takyk derňew geçirýärler Tizlige bolan garaýyş hem üýtgemeli. Amal habarlary köplenç doly däl. Takyk düşünmek üçin wagt, sabyr we gaýta-gaýta derňew gerek Şeýlelikde, Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda hakyky maglumatlar bir çeşmeden däl-de, eýsem usuldan gelýär: başlangyç çeşmeler, deňeşdirme okamak, ýöriteleşdirilen tejribe we sabyrly çemeleşme Amerika 20 ýyl mundan ozal Amerikadan nähili tapawutlanýar? Häzirki wagtda ABŞ 20 ýyl ozalkydan has ýokary duýgy we maglumat intensiwligi bilen häsiýetlendirilýär. Klinton we Buş döwründe maglumatlar has gurluşly görnüşde ýaýrady - gazetler gün tertibini düzdi we telewideniýe ony gutardy. Häzirki wagtda sosial media we sanly platformalar yzygiderli maglumat akymyny döretdiler Syýasy polýarlaşma hem ep-esli çuňlaşdy. Geçmişde dürli pikirler bar bolsa-da, edaralarda käbir ynam galypdy. Häzirki wagtda köp adam edaralara has şübheli garaýarlar Medeni we jemgyýetçilik gurşawy hem üýtgedi. Ozal has bitewi maglumat giňişligi bardy, indi adamlar dürli "maglumat köpürjiklerinde" ýaşaýarlar Howpsuzlyk düşünjesi hem üýtgedi. Ozal esasy üns terrorçylyga we harby howplara gönükdirilipdi, indi kiberhowpsuzlyk, içerki durnuklylyk we maglumat söweşi öňe çykdy Ykdysady taýdan tapawutlar hem bar: häzirki ABŞ has deňsiz we sosial taýdan bölünen ýaly görünýär Iň uly üýtgeşiklik metbugat we aragatnaşyk pudagynda. Häzirki wagtda ismurnalistika, işjeňlik we güýmenje biri-biri bilen baglanyşýar, jemgyýetçilik işgärleri göni tomaşaçylar bilen baglanyşýarlar we maglumatlar has çalt, ýöne has ýalňyş ýaýraýar Azerbaýjanda bolduňyzmy? Eger bolmadyk bolsaňyz, geljekde baryp görmegi göz öňünde tutýarsyňyzmy? Men üç gezek Azerbaýjanda boldum we bu saparlary aýratynlaşdyran esasy faktor, dürli döwürlere gabat gelmegi boldy. Uruşdan gysga wagt soň, basyp alnan ýerlere gözegçiligi dikeltmezden ozal, soň bolsa dikeldiş we reintegrasiýa prosesleriniň emele gelýän döwründe ýurdy görmäge mümkinçilik aldym. Bu üç dürli döwürde ýurdy synlamak maňa diňe syýasat derňewi arkaly gazanyp bolmajak perspektiwany berdi. Bu, esasy taryhy öwrülişik nokatlarynda milli psihologiýanyň nähili üýtgändigini synlamaga mümkinçilik berdi Ilkinji gezek baranymda sebit meselesi henizem milli aňymyzda açyk ýarady. Gündelik gepleşiklerde-de bu meseläniň köpçüligiň pikirine nähili täsir edýändigini duýmak bolýar. Bu diňe bir syýasy çekişmelerde däl, eýsem medeni ýatda-da, mejbury göçürmek baradaky gepleşiklerde we bu mowzuk açylanda duýulýan asuda, ýöne tutanýerli tutumda-da öz beýanyny tapdy. Bu döwürde Azerbaýjan ykdysady we diplomatik pozisiýasyny güýçlendirýärkä, gutarylmadyk taryhyň agyr ýüküni göterýän ýurt öz täsirini ýetirdi Uruşdan gysga wagtyň içinde gaýdyp gelmek düýbünden başga bir täsir galdyrdy. Howa has durnukly, has ynamly we geljegi ulydy. Psihologiki üýtgeşiklik adamlaryň gelejek hakda gürleşişinde görnüp başlady. Söhbetdeşlikler indi sebitdäki näbellilik däl-de, eýsem ösüş, täzeden gurmak we durnuklylyk mümkinçiliklerine gönükdirildi. Bu üýtgeşiklik daşky ýeňiş görnüşinde däl-de, asuda kepillik we rahatlyk hökmünde ýüze çykdy Indiki saparym, gaýtadan dikeldiş döwründe bolup, has möhüm bir nokady ýüze çykardy: milli ünsüň näderejede işe gönükdirilendigi. Ara alyp maslahatlaşmalar infrastruktura, göçürilen maşgalalaryň gaýdyp gelmegi, şäherleriň täzeden dikeldilmegi, ulag koridorlary we ykdysady integrasiýa ýaly meselelere gönükdirildi. Konflikt psihologiýasyndan ösüş psihologiýasyna geçiş aç-açan ýalydy. Bu geçiş, adatça uzaga çekýän konfliktlerden döreýän ýurtlar üçin kyn, ýöne Azerbaýjan durmuşa geçirmek we uzak möhletleýin meýilnamalaşdyrmak meselesine uly üns berdi Azat edilen ýerleri görmek aýratyn güýçli täsir etdi. Diňe geosyýasy ýa-da ynsanperwerlik nukdaýnazaryndan ara alnyp maslahatlaşylan meselelere hakyky fiziki ölçeg berdi. Käbir sebitlerde weýrançylygyň derejesi taryhy şikesleriň çuňlugyny açyk görkezýärdi. Şol bir wagtyň özünde ýol gurluşygy, gurluşyk işleri we meýilleşdiriş amallary döwletiň dikeldiş meselesine çynlakaýdygyny görkezdi Bu saparlar Azerbaýjanyň halkara ýagdaýyna has gowy düşünmäge kömek etdi. Daşary ýurtdan seredeniňde, ýurda köplenç energiýa syýasaty we sebit diplomatiýasy prizmasy arkaly baha berilýär. Şeýle-de bolsa, içerki üýtgeşmeleri görmek, durnuklylyga gönükdirilen uzak möhletleýin çemeleşmäniň Azerbaýjanyň daşary syýasatynda möhüm rol oýnaýandygyny görkezdi. Bu deňagramly diplomatiýany we özygtyýarlylyga ünsi düşündirýär Umuman aýdylanda, bu saparlar taryhy şäherçäniň milli öz-özüňi tanatmagyna nähili täsir edendigi barada has çuňňur düşünje berdi. Konfliktli ýurt bilen konfliktden soňky dikeldiş ýurtlarynyň arasyndaky tapawut gaty uludyr. Soňky döwürde gören azerbaýjan has durnukly, strategiki taýdan sabyrly we geljege gönükdirilen ýalydy ABŞ-daky azerbaýjan diasporasy barada näme bilýärsiňiz? Esasan haýsy ugurlarda işleýärler we takmynan näçesi bar? ABŞ-daky azerbaýjan diasporasy san taýdan iň uly jemgyýetleriň biri däl, ýöne professional we akademiki ugurlarda möhüm orny eýeleýär. Adatça bu jemgyýetiň sany 20,000 bilen 40,000 aralygynda hasaplanýar. Muňa azerbaýjanly, azerbaýjanly ýewreýler we bilim ýa-da hünär işleri sebäpli göçüp gelen adamlar girýär Bu diasporanyň möhüm bölegi ýokary bilimli hünärmenlerden durýar. Esasan in engineeringenerçilik, maglumat tehnologiýasy, maliýe, energiýa maslahat beriş, lukmançylyk we akademiki gözleg ugurlarynda işleýär. Köpüsi ilki talyp bolup geldi, soň ABŞ-da galyp, karýera gurdy Iş kiçi telekeçilik pudagynda-da bolýar. Restoran, täjirçilik desgalary, maslahat beriş kompaniýalary we hyzmat ediş ýerleri diasporanyň görünýän ýerleri. Azerbaýjan medeniýeti has giň tomaşaçylara, esasanam aşhananyň üsti bilen hödürlenýär Diasporanyň döremeginde azerbaýjan ýewreý jemgyýeti hem möhüm rol oýnady. Maliýe, hukuk, gozgalmaýan emläk we halkara söwdasy ugurlarynda işjeň hereket edýärler we Azerbaýjanyň belli bir syýasy we akademiki ugurlarda ösmegine goşant goşýarlar Diaspora guramalary - talyp birleşikleri, medeni fondlar we jemgyýetçilik guramalary - medeni wagyz, akademiki alyş-çalyş we jemgyýetiň habardarlygy bilen meşgullanýar Geografiki taýdan diaspora esasan Nýu-Yorkorkda, Waşingtonda, Demirgazyk Wirjiniýada, Tehasda we Kaliforniýada jemlenendir. Bu sebitler iş mümkinçilikleri we halkara gurşaw bilen baglanyşykly ABŞ habar beriş serişdeleri 2020-nji ýyldaky Azerbaýjan-Ermenistan söweşini nähili beýan etdi? ABŞ-nyň habar beriş serişdelerinde 2020-nji ýyldaky söweş barada neşir edilmegine, journalistsurnalistleriň hünärine we başlangyç kyssa gurşawyna baglylykda ep-esli üýtgeýärdi. Birinji etapda, habarlaryň köpüsine post-sowet konfliktlerine mahsus ynsanperwer çemeleşme hödürlendi we bu konfliktiň kanuny, diplomatik we taryhy mazmuny ýeterlik derejede hasaba alynmady Şol sebäpli Azerbaýjan köplenç güýçlenmek we harby güýç nukdaýnazaryndan hödürlenýär, ýöne sebitleriň halkara kanunlaryna laýyklykda Azerbaýjana degişlidigi ýeterlik düşündirilmedi. Bu, Amerikan tomaşaçylarynda doly däl we käwagt ýoýulan keşbi döretdi ABŞ-da ermeni lobbi torlarynyň köp ýyllaryň dowamynda döreden täsiri hem bu işde möhüm rol oýnady. Journalistsurnalistleriň köpüsi eýýäm bar bolan ermeni wakalary we çeşmeleri bilen tanyşdy, emma azerbaýjan pozisiýalary bu maglumat gurşawynda az ýer tutýardy Mundan başga-da, sebit barada umumy maglumatyň ýoklugy hem täsir etdi. Köp journalistsurnalist Günorta Kawkazy, gepleşikleriň taryhyny we hukuk esaslaryny gowy bilmeýärdi. Bu duýgyly we ýönekeýleşdirilen çykyşa sebäp boldy Uruş döwründe käbir ýöriteleşdirilen neşirler has ýokary hilli derňew berip başlady - esasanam harby tehnologiýalar, pilotsyz howa ulaglarynyň roly we strategiki deňagramlylyk meseleleri has gowy beýan edildi. Şeýle-de bolsa, başlangyç etapda ýüze çykan ýalňyş düşünjeler düýbünden ýitip gitmedi 2025-nji ýylyň 8-nji awgustynda Azerbaýjanyň, ABŞ-nyň we Ermenistanyň liderleriniň arasynda gol çekilen üç taraplaýyn beýannama nähili baha berýärsiňiz? Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň taryhy roluna we habar beriş serişdeleriniň nähili beýan edýändigine nähili baha berýärsiňiz? Bu beýannama Waşingtonyň uruşdan soňky döwürde has işjeň diplomatik rol oýnamaga taýýardygyny görkezýän möhüm waka boldy. ABŞ ozal araçy rol oýnasa-da, bu ädim has gönüden-göni gatnaşmak niýetini görkezdi Taryhy taýdan ABŞ bu konflikte esasan köptaraplaýyn platformalar arkaly çemeleşdi. 2020öne 2020-nji ýyldan soň sebitdäki hakykatlar üýtgedi we Waşington bu täze şertlere laýyklykda syýasatyna gaýtadan baha berip başlady Bu başlangyç, şeýle hem ABŞ-nyň sebitdäki transport, energiýa we ykdysady gatnaşyklara bolan gyzyklanmasynyň artýandygyny görkezýär. Azerbaýjan indi diňe konfliktiň bir tarapy däl, eýsem sebitleýin strategiki aktýor hökmünde hem garalýar ABŞ-nyň habar beriş serişdelerinde bu wakany beýan etmek çäklendirildi we esasan daşary syýasat neşirleri bilen çäklendi. Umumy metbugatda giňden seslenmedi ABŞ-nyň Günorta Kawkazda bolmagyna nämä garaşýarsyňyz? ABŞ-nyň Günorta Kawkaza bolan gyzyklanmasy ykdysady mümkinçilikler, transport ýollary we sebitdäki durnuklylyk bilen baglanyşykly. Azerbaýjan Waşington üçin Orta koridor, energiýa infrastrukturasy we sebitdäki durnuklylyk taýdan möhümdir Bu gyzyklanma diňe bir diplomatik däl, eýsem ykdysady hem. ABŞ kompaniýalary infrastruktura, energiýa we logistika gatnaşmak mümkinçiliklerine seredýärler Syýasy üýtgeşmelere garamazdan, bu gyzyklanma belli bir dowamlylygy görkezip biler, sebäbi işewürlik we strategiki gyzyklanmalar uzak möhletli Şol bir wagtyň özünde, Azerbaýjanyň maýa goýum ýagdaýy, durnuklylygy we ygtybarly hyzmatdaş hökmünde pozisiýasy bu gatnaşyklaryň geljegini kesgitleýän esasy faktorlardyr ABŞ, Azerbaýjan we Türkiýe bilen bilelikde has giň sebitde ykdysady taýdan möhüm bileleşik döredip biler öýdýärsiňizmi? ABŞ, Azerbaýjan we Türkiýäniň arasyndaky hyzmatdaşlyk eýýäm amaly görnüşde - energiýa transporty, logistika ýollary, goranyş senagat gatnaşyklary we sebit infrastrukturasyny meýilleşdirmek arkaly bar. Bu gatnaşyklar bileleşigiň resmi beýannamalaryndan däl-de, anyk bilelikdäki taslamalardan gelip çykdy. Azerbaýjanyň Hazaryň energiýa eksportçysy hökmünde tutýan orny, esasy tranzit ýurt we senagat ykdysadyýeti hökmünde Türkiýäniň orny, şeýle hem ABŞ-nyň maliýe we tehnologiki mümkinçilikleri biri-birine bagly bolmadyk ugurlarda ykdysady hyzmatdaşlygyň tebigy esasyny döredýär. Her ýurt başga bir artykmaçlyk getirýär we şonuň üçin hyzmatdaşlyk syýasy şygarlar däl-de, pudaklaýyn başlangyçlar arkaly ösýär Energetika hyzmatdaşlygyň iň aýdyň ugurlaryndan biri bolmagynda galýar. Azerbaýjanyň uglewodorod eksporty, Türkiýäniň üstaşyr geografiýasy we ABŞ-nyň maýa goýum we tehniki mümkinçilikleri turbageçiriji gurluşygy, deňizdäki energiýa tejribesi we infrastrukturany maliýeleşdirmek ýaly ugurlarda birleşdi. Energetika diwersifikasiýasy Günbatar ýurtlary üçin henizem dowam edýän ileri tutulýan ugur bolup durýar. Azerbaýjanyň ygtybarly üpjün ediji hökmünde abraýy we Kaspiniň çeşmelerini Europeanewropa bazarlary bilen birleşdirýän Türkiýäniň geografiki pozisiýasy hyzmatdaşlygy dowam etdirmek üçin amaly esas bolup durýar. ABŞ kompaniýalary, adatça, energiýa üpjünçiligi zynjyrlarynyň durnukly syýasy gatnaşyklar we täjirçilik taýdan amatly şertnamalar bilen goldanýan ýerleri bilen gyzyklanýar Ulag we logistika ösüşi hem üçtaraplaýyn hyzmatdaşlygyň berk binýadyny üpjün edýär. Azerbaýjan Merkezi Aziýany Europeewropa bilen birleşdirýän Gündogar-Günbatar koridorynda ýerleşýär. Türkiýe Europeanewropa bazarlaryna we önümçilik merkezlerine girişi üpjün edýär. ABŞ-nyň täjirçilik gyzyklanmalary geosyýasy töwekgelçilikleri azaldýan alternatiw üpjünçilik ugurlaryny berkitmäge has köp üns berýär. Demir ýollary döwrebaplaşdyrmak, port infrastrukturasy, gümrük ulgamlaryny sanlaşdyrmak we logistika howpsuzlyk tehnologiýalaryna gatnaşmak hyzmatdaşlygyň hakyky ugurlaryny üpjün edýär. Taslamalaryň bu görnüşleri, adatça uzak möhletli we durnukly gatnaşmak mümkinçiliklerini gözleýän ABŞ-nyň in engineeringenerçilik, maliýe we tehnologiýa kompaniýalaryny özüne çekýär Türkiýäniň sebitdäki ambisiýalary Waşingtonyň has çuňňur hyzmatdaşlyga çemeleşmegine täsir edýän faktorlaryň biri bolmagynda galýar. Ankara Gündogar Ortaýer deňzinde, Günorta Kawkazda, Merkezi Aziýada we Eastakyn Gündogarda öz täsirini giňeltmäge synanyşýar. Türkiýäniň bu başlangyçlary käwagt Günbataryň umumy ileri tutulýan ugurlaryndan daşarda össe, ABŞ bilen käbir dartgynlylyk ýüze çykyp biler. Türkiýe bilen Ysraýylyň arasyndaky gatnaşyklar geljekdäki hyzmatdaşlygyň gurluşyna-da täsir edýär. Ankara bilen Tel Awiwiň arasyndaky dartgynlyk döwürleri Waşingtonda, esasanam ABŞ-Ysraýyl strategiki hyzmatdaşlygyna aýratyn ähmiýet berýän syýasy toparlarda näbellilik döredýär. Türk-Ysraýyl gatnaşyklarynyň üýtgemegi ABŞ-nyň syýasy toparlarynyň Türkiýe bilen birlikde üçtaraplaýyn hyzmatdaşlyga näderejede amatlydygyna täsir edýär ABŞ-nyň geljekki administrasiýalary Türkiýä Trump administrasiýasyndan başgaça seredip biler. Trump daşary syýasatda has şahsy liderlik usulyny ileri tutdy we ýolbaşçylaryň arasyndaky göni gatnaşyklar arkaly pikir tapawudyny çözmäge synanyşdy. Beýleki administrasiýalar guramaçylyk utgaşdyrylyşyna, ýaranlyk düzgünine we kongresiň duýgurlygyna has köp üns berdiler. Bu tapawut, Türkiýäniň nähili baha berilýändigine täsir edip biler. Mysal üçin, bileleşiklere, adam hukuklaryna ýa-da Gündogar Ortaýer deňzi jedellerine has köp üns berýän administrasiýa Ankaradan has seresap bolup biler, ýöne özara gyzyklanýan ugurlarda ykdysady hyzmatdaşlygy dowam etdirer Bu üç taraplaýyn gatnaşyklarda Azerbaýjanyň pozisiýasy başga bir häsiýete eýe. Waşingtonda Bakuw adatça durnuklylyga, infrastrukturany ösdürmäge we ykdysady ösüşe gönükdirilen pragmatiki aktýor hasaplanýar. Azerbaýjanyň Türkiýe, Ysraýyl, Günbatar ýurtlary we sebit döwletleri bilen parallel iş gatnaşyklaryny ýola goýmak ukyby hyzmatdaşlygyň dowamlylygyny üpjün edýän çeýeligi döredýär. Bu deňagramlylyk ukyby, Azerbaýjanyň hyzmatdaş hökmünde ähmiýetini ýokarlandyrýar, sebäbi dartgynlylyk ýüze çykanda-da üç taraplaýyn hyzmatdaşlygyň ABŞ bilen Türkiýäniň arasyndaky dartgynlygyň girewine öwrülmek howpuny peseldýär Şeýlelikde, üç ýurduň arasynda ykdysady hyzmatdaşlyk mümkin we käbir ugurlarda eýýäm hakyky görnüşde bar. Onuň näderejede giňeljekdigi partiýalaryň syýasy duýgurlygy, sebit ambisiýalaryny we diplomatik ileri tutulýan ugurlary üýtgetmegine baglydyr. Hyzmatdaşlyk, adatça gyzyklanmalaryň amaly, täjirçilik taýdan peýdaly we ideologiki gapma-garşylyklardan has çuňlaşýar. Syýasy dartgynlyk artanda, hyzmatdaşlyk has çäkli we tehniki bolýar. Bu gatnaşyklaryň geljegi, gaty jarnamalara däl-de, bu hakykatlary seresaply dolandyrmaga bagly bolar Azerbaýjan ABŞ-da nähili kabul edilýär? Azerbaýjanyň ABŞ-daky düşünjesi, oňa baha berýän adama we daşky gurşawa baglylykda ep-esli tapawutlanýar. Waşingtonda syýasy we bilermenleriň arasynda Azerbaýjan adatça strategiki prizma arkaly baha berilýär. Energetika, sebit howpsuzlygy, asewraziýa tranziti, Eýran, Russiýa, Türkiýe ýa-da Ysraýyl bilen iş salyşýan adamlar Azerbaýjany kyn geografiýada ýerleşýän we daşary ýurtly synçylaryň köpüsiniň pikir edişinden has güýçli garaşsyz döwlet hökmünde görýärler. Bu töwereklerde Azerbaýjan daşarky ýa-da ikinji derejeli aktýor hasaplanmaýar. Munuň tersine, energiýa koridorlary, Russiýadan soň sebitleýin üýtgeşmeler, Orta Koridorda söwda we Eýranyň töweregindäki güýç deňagramlylygy ýaly meseleler ara alnyp maslahatlaşylanda, ähmiýeti artýan ýurt hasaplanýar Specializedöriteleşdirilen töwereklerden daşarda jemgyýetiň habardarlygy has gowşak we ýüzleý bolýar. Ortaça Amerikaly Azerbaýjan hakda gaty az bilýär. Haçan-da bir ýurt köpçüligiň ünsüni özüne çekende, adatça bir bölümden geçýär: halkara waka, sport habarlary, gapma-garşylyk sözbaşy, energiýa meselesi ýa-da medeni çykyş. Bu deň däl we bölek şekili döredýär. Hünärmenler Azerbaýjany anyk strategiki instinktleri bolan tertipli sebit aktýory hökmünde görüp bilerler, ýöne halk köpçüligi üçin bu ýurt köplenç Europeewropa, Russiýa we Eastakyn Gündogaryň arasynda düşnüksiz ýer hasaplanýar. Bu tapawut möhümdir, sebäbi ýurtlar köplenç köpçülige ilkinji bolup ýetenleriň çäkli çarçuwasyna esaslanyp halkara derejesinde baha berilýär Çynlakaý analitikleriň arasynda, şeýle bir düşünje bar, Azerbaýjan daşary syýasatyny gaty çylşyrymly şertlerde döretmeli boldy. Eýran bilen serhetleşýär, Russiýanyň uzak möhletleýin täsir meýdanynda ýerleşýär, Türkiýe bilen ýakyndan hyzmatdaşlyk edýär, Ysraýyl bilen möhüm gatnaşyklary saklaýar, Günbatara energiýa eksport edýär we şol bir wagtyň özünde haýsydyr bir elektrik merkezine garaşly bolmazdan hereketini dowam etdirmäge synanyşýar. Waşingtonda şeýle deňagramlylyk syýasaty adatça döwlet dolandyryşyna düşünýänler tarapyndan hormatlanýar. Bu pursatparazlyk hökmünde däl-de, tertip-düzgüniň görkezijisi hökmünde görülýär. Kyn geosyýasy gurşawda ýerleşýän ýurtlar köplenç has güýçli daşary ýurtly aktýorlaryň täsiri astynda aýrylmazdan öz pozisiýasyny saklamak ukybyna baha berilýär. Azerbaýjan muny garaşylýandan has netijeli edip biljek ýurt hasaplanýar ABŞ-nyň habar beriş serişdelerinde we jemgyýetiň täsiriniň dürli ugurlarynda bu şekil has jedelli bolýar. Bu şertlerde maglumat derejesi köplenç pes bolýar we kyssalar lobbi, işjeňlik we döredilen emosional kadrlara has täsir edýär. Şol sebäpli Azerbaýjan köplenç kontekstden çykarylýar we ýönekeýleşdirilýär wekilçilikler bilen duşuşyklar, esasanam Ermenistan bilen konflikt we postsowet döwrüniň has giň taryhy taryhy bilen baglanyşykly meseleler boýunça. Netijede, ýurt käwagt sebitdäki hakykatlara esaslanýan çemeleşme däl-de, daşarky täsir toparlary tarapyndan döredilen kyssa prizmasy arkaly hödürlenýär. Bu, Azerbaýjanyň ABŞ-da abraýynyň iki dürli ugurda döremegine getirýär: strategiki we işewür toparlarda bir ýol, metbugat we aktiwist gurşawynda düýbünden başgaça. Bu bölek, uzak wagtlap dowam edip gelýän esasy surat meseleleriniň biridir Şol bir wagtyň özünde, Azerbaýjanyň täjirçilik taýdan möhüm ýurt hökmünde kabul edilmegi hem güýçlenýär. Infrastruktura, logistika, energiýa transporty we asewraziýa söwdasy bilen meşgullanýanlar ony “merkez” ýurt hasaplaýarlar. Bu çemeleşme, global söwda ýollarynyň üýtgedilmegi, alternatiw üstaşyr geçelgeleriniň ösdürilmegi we has durnukly üpjünçilik liniýalaryna ünsi güýçlendirmek bilen güýçlendirildi. Bu nukdaýnazardan seredilende, Azerbaýjana diňe postsowet konfliktiniň prizmasy däl-de, eýsem portlaryň, demir ýollaryň, gümrük gatnaşyklarynyň, sanly koridorlaryň we sebitara strategiki gatnaşyklaryň kartasynyň bir bölegi hökmünde baha berilýär Azerbaýjanyň Ysraýyl bilen gatnaşyklary ýurduň ABŞ-nyň syýasy ulgamynyň käbir ýerlerinde kabul edilmegine-de täsir etdi. Bu gatnaşyklar ünsden düşmeýär we sebitara deňleşmek, howpsuzlyk hyzmatdaşlygy we aňtaw meselelerine üns berýän syýasatçylaryň arasynda Azerbaýjana belli bir derejede ynam döretdi. Azerbaýjanyň dünýewi döwlet modeli we durnuksyz sebitde içerki durnuklylygy saklamaga gönükdirilen syýasaty bilen bilelikde bu faktorlar durnuklylygy we ritorikadan pragmatiki çemeleşmäni ileri tutýan toparlarda oňa sessiz hormat döretdi. Çylşyrymly hyzmatdaşlygy yzygiderli aç-açan gapma-garşylykda saklap bilýän ýurtlara, Waşingtonyň bu böleginde has ýokary baha berilýär Şeýlelik bilen, Azerbaýjanyň ABŞ-daky düşünjesi birmeňzeş we üýtgewsiz däl. Strategiki hormatdan başlap, jemgyýetiň nadanlygyna, täjirçilik gyzyklanmasyndan başlap, daşary ýurt täsirli kyssa ýoýulmalaryna çenli giň spektri öz içine alýar. Maglumat derejesi ýokary bolsa, ýurduň abraýy has güýçli emele gelýär. Maglumat derejesi pes bolanda, bu surat beýlekiler tarapyndan has aňsat kesgitlenýär. Şonuň üçin Azerbaýjanyň ABŞ-daky uzak möhletli pozisiýasy diňe bir durmuşa geçirýän syýasatlaryna däl-de, eýsem dowamly düşünişmek güýji bolan amerikan analitikleri, maýadarlary, metbugat wekilleri we edaralary bilen göni gatnaşyklary nädip giňeldip biljekdigine hem bagly bolar Wise-prezident J.D. Wansyň sapary wagtynda birnäçe ykdysady şertnama gol çekildi. Bu barada nähili pikir edýärsiňiz? Wansyň saparyna Azerbaýjanyň Waşingtonda sebitleýin howpsuzlyk meselesi hökmünde däl-de, ykdysady taýdan möhüm döwlet hökmünde garalýandygynyň alamaty hökmünde düşünmeli. Wise-prezidentler diňe simwoliki görünmek üçin daşary ýurtlara iberilmeýär. Şeýle saparlar, adatça ABŞ-nyň täjirçilik gatnaşygyny giňeltmäge aýratyn gyzyklanma ýüze çykanda amala aşyrylýar. Şol saparyň dowamynda gol çekilen şertnamalar Azerbaýjanyň infrastruktura we ulag ugurlarynda ýerleşýändigi baradaky barha artýan ykrar etmäni görkezdi, geljek on ýylda global söwda görnüşleriniň üýtgemegi bilen has möhüm bolar Trump administrasiýasyna ýakyn adamlar, şol sanda Wans ýaly şahsyýetler, meselelere has amaly ykdysady nukdaýnazardan çemeleşýärler. Olaryň daşary gatnaşyklary, esasan, giriş mümkinçiliklerine, ýerleşişine, maýa goýum mümkinçiliklerine we Amerikan biznesi üçin esas döretmäge esaslanýar. Azerbaýjan bu çemeleşmä laýyk gelýär, sebäbi syýasatyň bu görnüşi üçin möhüm üç elementi hödürleýär: Merkezi Aziýa bilen Europeewropanyň arasynda geografiki geçiş, infrastrukturany giňeltmek üçin mümkinçilikler we ideologiki gapma-garşylyk däl-de, ösüşe gönükdirilen syýasat alyp barýan hökümet. Bu faktorlaryň utgaşmagy, syýasy durnuksyzlygyň maýadarlary päsgel berýän beýleki sebitlere garanyňda Azerbaýjany hyzmatdaşlyk üçin has amatly edýär Şeýle hem, bu sapar Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň rekonstruksiýa we transport koridorlaryny ösdürmäge irki döwürde gatnaşmak isleýändigini açyk görkezdi. ABŞ-nyň syýasy ýolbaşçylarynyň şahsy gatnaşmagy, Waşingtonyň, Europeanewropaly, Hytaý, Aýlag ýa-da sebit aktýorlarynyň şol sebitiň ykdysady geljegini ýeke-täk emele getirmegini islemeýändigini aňladýar. Bu uly ýurtlar üçin häsiýetlidir özüni alyp barşydyr. Ösüş tapgyrynyň irki gatnaşmagy köplenç soň kimiň peýdasyny kesgitleýär Wansyň özi, ABŞ-nyň syýasatynda senagat bäsdeşligine we ykdysady milletçilige gönükdirilen nesli görkezýär. Bu çemeleşme üpjünçilik zynjyrynyň, önümçilik çeşmeleriniň, üstaşyr ygtybarlylygyň we strategiki infrastrukturanyň howpsuzlygyna aýratyn ähmiýet berýär. Azerbaýjanyň geografiki ýagdaýy, bu dört ugur boýunça möhümdir. Şu nukdaýnazardan seredeniňde, bu hyzmatdaşlyk haýyr-sahawat ýa-da diplomatik sypaýçylyk däl. Bu dur. Waşington Günorta Kawkazy Merkezi Aziýany, Türkiýäni, Europeewropany we durnuksyz ugurlara garaşlylygy azaldýan alternatiw ugurlary öz içine alýan has giň ykdysady küşt tagtasynyň bir bölegi hökmünde görýär Gol çekilen şertnamalar Azerbaýjanyň eýýäm nähili kabul edilýändigi barada möhüm bir nokady görkezýär. Döwletler durnuksyz ýa-da ygtybarsyz hasaplansa, bu derejeli ykdysady hyzmatdaşlygy almaýarlar. Şeýle şertnamalara gol çekişmek, Azerbaýjanyň belli bir derejede syýasy durnuklylygy, administratiw çaklamany we strategiki çynlakaýlygy hödürleýän kesgitlenen bahany görkezýär. Maýa goýumçylary bu signallara eýerýärler. ABŞ-nyň syýasy goldawy, köplenç hususy maýany nirä gönükdirmelidigi barada karar berlende goşmaça gorag bolup hyzmat edýär Bu ýerde bäsdeşlik wagty faktory hem bar. ABŞ, asewraziýa boýunça ulag koridorlarynyň ýigrimi ýyldan soň däl-de, indi döredilýändigini gowy bilýär. Gurluşyk döwründe täsir gazanan ýurtlar geljek onýyllyklardan peýdalanýarlar. Giç girýänler, köplenç beýlekiler tarapyndan kesgitlenen şertlere gatnaşmaly bolýarlar. Wansyň sapary Waşingtonyň bu proseslere giç däl-de, formatiw etapda goşulmak isleýändigini görkezdi Bu syýahatyň manysy aslynda ýönekeý. Waşington Azerbaýjany ykdysady taýdan hyzmatdaşlyga, täsir üçin bäsleşmäge mynasyp çynlakaý hyzmatdaş hökmünde baha berýär. Bu, Azerbaýjanyň ozalky konflikt kontekstinde ara alnyp maslahatlaşylan çemeleşmesinden tapawutlanýar. Bu derejedäki ykdysady hyzmatdaşlyk ünsi eýýäm başga bir kategoriýa geçendigini görkezýär ABŞ Günorta Kawkazdaky Azerbaýjanyň roluna nähili baha berýär? ABŞ, Azerbaýjany sebitiň geljegini kesgitlemek üçin daşary ýurt güýçlerine garaşýan passiw aktýor hökmünde däl-de, Günorta Kawkazda aýgytly döwletleriň biri hökmünde görýär. Bu möhüm üýtgeşme. Köp ýyllaryň dowamynda ABŞ-da Günorta Kawkaz barada çekişmeler esasan araçylyk dilinde, konfliktleri dolandyrmagyň modellerinde we sebitdäki gatnaşyjylaryň post-sowet döwründen galan durnuksyzlygyň çäginde hereket edýändigi baradaky pikirde geçirildi. Häzirki wagtda Azerbaýjana has anyk baha berilýär. Harby güýji, energiýa ähmiýeti, transport nukdaýnazaryndan strategiki pozisiýasy we wakalary diňe kabul etmek däl-de, emele getirmäge ukyply diplomatik tertipli ýurt hökmünde kabul edilýär Şol bir wagtyň özünde Waşington Azerbaýjany Merkezi Aziýany Europeewropa bilen birleşdirýän Gündogar-Günbatar koridorynyň merkezi ýurtlaryndan biri hökmünde görýär. Bu, ABŞ-nyň syýasaty pikirlenişiniň söwda ýollaryna, logistika durnuklylygyna, infrastruktura howpsuzlygyna we alternatiw üstaşyr ugurlaryna has köp üns berýändigi sebäpli möhümdir. Bu kartada Azerbaýjan baha berlende, onuň ähmiýeti ep-esli ýokarlanýar. Indi çylşyrymly taryhy bolan ýurt hökmünde däl-de, harytlaryň, energiýanyň, sanly infrastrukturanyň we strategiki elýeterliligiň hereket edýän ýeri hökmünde baha berilýär. Bu, Azerbaýjany asewraziýa söwdasy we uzak möhletleýin ykdysady ýagdaýy barada has giňişleýin çekişmeleriň merkezine getirýär Azerbaýjanyň kabul edilmeginde howpsuzlygyň ölçegi hem möhüm rol oýnaýar. ABŞ işgärleri, adatça içerki durnuklylygy saklap, bäsdeş güýçler bilen paralel gatnaşyklary saklap we çylşyrymly sebitde strategiki ysmazlygyň öňüni alyp biljek döwletlere ünsi jemleýärler. Azerbaýjan Eýran bilen serhetleşýär, Russiýanyň täsir çäginde ýerleşýär, Türkiýe bilen ýakyndan hyzmatdaşlyk edýär, Ysraýyl bilen gatnaşyklary saklaýar we şol bir wagtyň özünde sebitdäki konfliktleriň netijeleri bilen iş salyşmagyny dowam etdirýär. Waşingtonda, bularyň hemmesini deňagramlylygy bozmazdan dolandyryp bilýän ýurt, adatça çynlakaý aktýor hasaplanýar. Azerbaýjan bu düşündirişe has laýyk gelýär Şeýle hem ABŞ Azerbaýjany sebitdäki howpsuzlyk meselelerini ykdysady mümkinçilikler bilen birleşdirip bilýän az sanly ýurtlaryň biri hökmünde görýär. Bu utgaşyk aýratyn möhümdir. Käbir ýurtlar syýasy we strategiki taýdan möhüm, emma söwda mümkinçilikleri çäklidir. Beýlekiler ykdysady mümkinçilikleri hödürleýärler, ýöne geosyýasy taýdan gowşak. Azerbaýjan iki aýratynlygy birleşdirýär. Energiýa roly, ulag ýagdaýy we infrastruktura ambisiýalary maýadarlar we syýasatçylar üçin deň derejede möhümdir. Bu, Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň gyzyklanmasyny artdyrýar, sebäbi bu gatnaşyklara amaly mazmun berýär Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda Azerbaýjana bolan çemeleşme, Bakuwyň uzak wagtyň dowamynda sabyrly we hasaplap bilmek ukyby bilen emele gelýär. Waşington, adatça, geografiýasyny dogry hasaplaýan we hyýallara däl-de, hakykata esaslanýan ýurtlara hormat goýýar. Azerbaýjan daşary syýasatyny realizme esaslanýan döwlet hökmünde giňden kabul edilýär. Onda ideologiki diplomatiýanyň rahatlygy ýok. Özbaşdaklyk, elýeterlilik, öňüni alyş we deňagramlylyk nukdaýnazaryndan pikirlenmeli. Bu, esasanam ritorikadan bizar bolan we hakyky çäklendirmelere düşünýän hyzmatdaşlary ileri tutýan syýasatçylaryň öňünde çynlakaý aktýor edýär Şol bir wagtyň özünde, Azerbaýjanyň ABŞ-daky garaýyşlary birmeňzeş däl. Strategiki we işewür toparlar, azerbaýjan aktiwist torlaryna ýa-da habar beriş serişdeleriniň käbir böleklerine garanyňda has oňyn baha berýärler. Syýasy gurşawda, Azerbaýjanyň energiýa üpjünçiligi, sebitdäki durnuklylyk we ulag ösüşindäki roly has ýokary baha berilýär. Has aktiw we köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň täsiri astynda duýgular käwagt köne gürrüňler, doly däl dawa-jenjel we lobbi täsirleri bilen emele gelýär. Bu, Azerbaýjanyň ABŞ-daky abraýynyň henizem kimiň gürleýändigine we haýsy guramaçylyk gurşawyna baglydygyny görkezýär Şeýle-de bolsa, umumy ugur aýdyňdyr. ABŞ Azerbaýjany geljekde Günorta Kawkazyň emele gelmeginde möhüm rol oýnaýan döwlet hökmünde görýär. Uruşdan soňky sebit tertibi, ulag we söwda, energiýa elýeterliligi, Eýranyň töweregindäki deňagramlylyk we gelejekde asewraziýa ugurlarynyň nähili guruljakdygyna täsir edýär. Bu, Azerbaýjanyň öňki döwürlerde ABŞ-nyň ara alyp maslahatlaşmalarynda tutan ornundan has güýçli we has täsirli statusynyň bardygyny aňladýar Unionewropa Bileleşigi we NATO bilen bolan dartgynlygyň fonunda, Azerbaýjan ABŞ üçin täze strategiki hyzmatdaş bolup bilermi? Hawa, Azerbaýjan Amerikanyň Birleşen Ştatlary üçin has möhüm strategiki hyzmatdaş bolup biler, esasanam Waşingtonyň diňe ideologiýa taýdan laýyklygy däl-de, eýsem amaly peýdalary hödürleýän döwletleri ileri tutýan döwründe. Azerbaýjan şol bir wagtyň özünde birnäçe möhüm elementi birleşdirýär: energiýa, ulag elýeterliligi, Eýrana geografiki ýakynlyk, Türkiýe we Ysraýyl bilen iş gatnaşyklary we çylşyrymly sebitde tertipli hereket etmek ukyby. Bu aýratynlyklaryň şeýle utgaşmasy seýrek duş gelýär. Waşingtonda bu görnüş bir wagtyň özünde birnäçe amerikan gyzyklanmalaryna hyzmat edýändigi bilen tapawutlanýar Trump administrasiýasy bu potensialy aç-açan gördi we ony has anyk netijelere öwürmäge synanyşdy. Trumpyň daşary syýasat stili elmydama görünýän şertnamalara, strategiki giriş mümkinçiliklerine, täjirçilik mümkinçiliklerine we işewürlik üçin peýdaly bolup biljek ABŞ-nyň güýji bilen gatnaşyklara esaslanýar. Azerbaýjan bu çemeleşmä doly laýyk geldi. Uruşdan soňky Günorta Kawkazda ABŞ-nyň pozisiýasyny berkitmäge, Amerikanyň transport we ykdysady taslamalara täsirini çäklendirmäge we sebitleýin durnuklylyk we uzak möhletleýin söwda artykmaçlyklary nukdaýnazaryndan esaslandyrylyp bilinjek gatnaşyk gurmaga mümkinçilik berdi Bu möhümdir, sebäbi ABŞ-nyň administrasiýasy öz täsirini şertnamalar, transport koridorlaryny ösdürmek, ykdysady hyzmatdaşlyk we strategiki gatnaşygy bilen baglanyşdyranda, bu gatnaşyklar saýlaw aýlawyndan daşgary gyzyklanmalary emele getirip başlaýar. ABŞ-nyň daşary syýasatynyň dowamlylygy köplenç ýüze çykýar. Täze administrasiýa sözlerini, äheňini ýa-da ileri tutulýan ugurlaryny üýtgedip biler, emma söwda, maýa goýumlary, howpsuzlyk we geosyýasy taýdan peýdaly hasaplanýan şertnamalary awtomatiki ýatyrmaýar. Azerbaýjan Waşingtonda ygtybarlylyk, strategiki geografiýa we ykdysady mümkinçilikler bilen baglanyşykly bolmagyny dowam etdirse, bu gatnaşyklar 2028-nji ýyldan soň syýasy geçişlerden aman galar Trump-a ýakyn sanlar, işinden aýrylandan soň hem bu işe gatnaşmagyny dowam etdirip biler. Bu esasanam diplomatiýa we işewürlik gyzyklanmalary, ulag taslamalary, infrastruktura meýilnamalaşdyrylyşy we syýasy keşbe degişlidir biri-biri bilen garylanda has real bolýar. Öňki işgärler köplenç maslahat beriş çäreleri, maslahat beriş, maýa goýum torlary, hukuk tejribesi, metbugat we resmi däl diplomatiýa arkaly öz täsirini saklaýarlar. Şeýle resmi däl kanallar, taslamalar we täjirçilik gurluşlary arkaly gatnaşyklar we ykdysady hyzmatdaşlyk giňeldilen sebitlerde möhüm rol oýnap biler. Bu prosesiň başlamagyna goşant goşanlar, adatça täjirçilik tapgyry başlansoň meýdanda galmaga synanyşýarlar Geljekki administrasiýa Azerbaýjan bilen gatnaşyklara Trump-dan başgaça çemeleşip biler. Trump stilindäki topar has anyk we geleşikli çemeleşýär, anyk şertnamalary we göze görünýän netijeleri goldaýar we ABŞ üçin ýeňiş hökmünde hödürlenip bilinjek täjirçilik taýdan özüne çekiji şertnamalary goldaýar. Beýleki bir administrasiýa býurokratik proseslere, ýaranlar bilen utgaşmaga, adam hukuklary meselelerine we Europeewropa bilen has giň institusional hyzmatdaşlyga has köp üns berip biler. Bu prosesi haýalladyp, çemeleşmäniň äheňini üýtgedip biler. Şeýle-de bolsa, bu hyzmatdaşlygyň esasy sebäplerini aradan aýyrmaýar. Bu sebäpler galýar: söwda ýollary, sebit deňagramlylygy, energiýa elýeterliligi, Eýran faktory we Günorta Kawkazda täze durnuksyzlygyň öňüni almak Bu gatnaşyklaryň geljegi, esasan, Bakuwyň ABŞ-nyň gyzyklanmasyny näderejede güýçlendirip biljekdigine bagly bolar. Azerbaýjanyň bu ýerde täsir etmek üçin hakyky mümkinçiligi bar. Durnukly, täjirçilik taýdan çynlakaý, strategiki taýdan peýdaly we amaly hyzmatdaşlyga açyk hyzmatdaş hökmünde özüni görkezmegini dowam etdirse, Waşingtonda islendik administrasiýa üçin bu hyzmatdaşlygy aklamak has aňsat bolar. Bakuw maýa goýumlaryny özüne çekip, ulag ähmiýetini giňeldip, energiýa we infrastruktura gatnaşyklaryny çuňlaşdyryp, tertipli döwlet dolandyryşynyň abraýyny saklap bilse, has güýçli hyzmatdaşlygyň esaslary awtomatiki usulda dörediler. ABŞ syýasaty köplenç subut edilen peýdasyna esaslanýar Azerbaýjanyň ABŞ-nyň Europeewropadaky adaty gatnaşyklaryny ýa-da NATO-daky hyzmatdaşlygyny çalyşmagy ähtimal däl, munuň üçin zerurlyk ýok. Onuň gymmaty başga bir ýerde: ykdysady we geosyýasy taýdan has möhüm bolan sebitde ABŞ-nyň elýeterliligini, täsirini we durnuklylygyny üpjün edip biljek güýçli sebit güýji bolmak. Ony çynlakaý hyzmatdaş etmek üçin ýeterlik. Häzirki ýagdaýlarda bu mümkinçilik birnäçe ýyl ozalkydan has güýçlüdir we iki tarap hem simwoliki çemeleşmäni däl-de, gatnaşyklara amaly mazmuny bermegi dowam etdirse, bu mümkinçilik saklanar Eýranda bolup geçen soňky wakalar barada pikirleriňizi paýlaşyp bilersiňizmi? Siziň pikiriňizçe Eýrana goşulmak III Jahan Urşunyň öňüni aldymy? Siziň pikiriňizçe Eýran ýadro ýaragyny edinmäge we goňşy ýurtlara gatyşmaga ýakynmydy? Eýranda bolup geçen soňky wakalar uzak möhletleýin içerki we daşarky basyşlar astynda bir döwletiň ýagdaýyny görkezýär. Eýran re regimeimi bir wagtyň özünde ykdysady kynçylyklar, içerki nägilelik, liderlik näbelliligi we sebitleýin howpsuzlyk strategiýasynyň uzak möhletleýin netijeleri bilen ýüzbe-ýüz bolýar. Eýran onlarça ýyl bäri öz ygtyýarlyklaryny proksi torlar, raketa programmalary we ýadro çäkleri arkaly güýçlendirmek isleýär, sebäbi bu gurallary adaty harby mümkinçilikleriniň çäklendirmeleriniň öwezini dolmagyň serişdesi hökmünde görýär. Eýranyň özüni alyp barşyna düşünmek üçin ýolbaşçylaryň taryhy taýdan howpsuzlyga wagtlaýyn däl-de, hemişelik döwlet hökmünde garandygyna düşünmek möhümdir. Bu çemeleşme, onuň strategiki kararlarynyň köpüsini emele getirýär Soňky harby basyşlaryň has giň söweşiň öňüni aldymy diýen soraga jogap, "öňüni almak" kesgitlemesine baglydyr. Eýranyň strategiki doktrinasy has güýçli garşydaşlar bilen göni gapma-garşylykdan gaça durup, proksi güýçleriň kömegi bilen köpelmegine bil baglaýar. Eýranyň mümkinçiliklerine basyş etmek, gysga möhletde işlemek mümkinçiligini çäklendirip biler - serişdeleri azaltmak, infrastrukturany gowşatmak we ýolbaşçylary içerki meselelere gönükdirmäge mejbur etmek. Emma Eýran uzak möhletli ambisiýalaryndan ýüz öwürmedi, tersine uýgunlaşdy. Eýranyň strategiki medeniýeti, şowsuzlykdan soň durnuklylyk, sabyrlylyk we kem-kemden dikelmek ýörelgelerine esaslanýar. Şol sebäpden, "gorkuzmak" barada islendik pikir alyşma Eýranyň uzak möhletleýin çemeleşmesini we wakalaryny kesgitli çözgüt hökmünde kabul etmeli gadyryny bilmeli däldir Eýranyň ýadro programmasy, hünärmenleriň “bosagadaky ýagdaý” diýip atlandyrýan ýerinde uzak wagt bäri işleýär. Bu, ýaraglara geçmek üçin tehniki mümkinçilikleri saklamagy, ýöne soňky syýasy karary kabul etmezligi aňladýar. Bu çemeleşme, Eýrana aç-açan ýadro güýji diýlip yglan edilmeginiň agyr netijelerine duçar bolmazdan belli bir derejede peýdalanmaga mümkinçilik berýär. Theyllar boýy tehnologiki ösüşler, syýasy karar kabul edilse, Eýranyň ýaraglara geçmeginiň wagtyny teoretiki taýdan gysgaltdy. Bu ýakynlyk, Eýranyň täsirine şübhelenýän sebit döwletleriniň arasynda alada döretdi Sebitara gatyşmak köpden bäri Eýranyň strategiki özüni alyp barşynyň esasy bölegi bolup durýar. Liwanda, Siriýada, Yrakda we Yemenemende döredilen goldaw ulgamlary Eýranyň gytaklaýyn täsirini giňeltmek strategiýasynyň bir bölegidir. Bu torlar, döwletara urşuna gönüden-göni töwekgelçilik etmezden täsir etmek üçin mümkinçilikler döredýär. Goňşy ýurtlar baradaky alada diňe ýadro programmasy bilen çäklenmeýär. Şeýle hem, raketa programmalarynyň, proksi torlaryň, deňizdäki bozujy mümkinçilikleriň we ideologiki täsir mehanizmleriniň bilelikdäki täsiri barada. Bu çylşyrymly gurallar, Eýranyň gönüden-göni çozuş däl-de, köp gatlakly basyş arkaly sebit täsirini gazanmaga synanyşýandygyny görkezdi Eýranyň ýarag infrastrukturasyny gowşatmak, ballistik raketa programmalary, proksi maliýeleşdirmek mehanizmleri we ykdysady mümkinçilikler, serhetlerinden daşarda durnuksyzlaşdyryjy aktýor hökmünde çykyş etmek ukybyny ep-esli azaldyp biler. Bu ugurlara edilýän yzygiderli basyş daşarky täsir üçin bar bolan çeşmeleri azaldar we Tährana täsir ulgamlaryny saklamagy kynlaşdyrýar. Uzak möhletleýin täsir hyzmatdaşlaryň arasynda utgaşdyrylmaga, strategiki aýdyňlyga, üpjünçilik kanallaryna gözegçilik etmäge we Eýranyň ozalky döwürlerde özüni berkitmäge mümkinçilik berýän maliýe mehanizmlerine girmeginiň öňüni alýar. Üpjünçilik zynjyrlaryny täzeden gurmak, tehniki programmalary täzeden gurmak we maliýe ätiýaçlyklarynyň doldurylmagynyň öňüni almak bu zarbalaryň wagtlaýyn ýa-da strategiki taýdan hemişelikdigini kesgitlär Islendik bir interwensiýanyň global urşuň öňüni alyp biljekdigi baradaky pikir strategiki hakykata däl-de, syýasy ritorika bilen has köp baglanyşyklydyr. Eastakyn Gündogar öňüni alyş, bäsdeşlik we çäkli çaknyşyklaryň çylşyrymly deňagramlylygyna esaslanýar. Eýrana garşy çäreler käbir mümkinçilikleri gijikdirip, taktiki hasaplamalary üýtgedip biler we öňüni alyş balansyna täsir edip biler. Şeýle-de bolsa, bu ädimler Eýran bilen sebitdäki garşydaşlarynyň arasynda bar bolan gurluş dartgynlygyny aradan aýyrmaýar. Bu sebitdäki durnuklylyk, adatça kesgitli çözgütlere däl-de, öňüni alyş balansyna baglydyr. Eýran gowşasa ýa-da güýçlense-de, bu deňagramlylygyň bir bölegi bolup galýar Eýranyň ýolbaşçylygy, daşary ýurt hereketlerine täsir edýän içerki basyşlar bilen ýüzbe-ýüz bolýar. Ykdysady kynçylyklar, demografiki basyş, nesil üýtgemeleri we saýlama toparlaryň arasyndaky bäsdeşlik Eýranyň daşary syýasatynyň agyrlygyny kesgitleýär. Içerki näbellilik döwründe dolandyryş içerki durnuklylygy saklamaga gönükdirilendigi sebäpli has seresap bolýar. Içerki jebislik döwründe has işjeň sebit syýasaty berjaý edilip bilner. Bu içerki faktor, köplenç Eýranyň daşarky derňewlerinde ýeterlik derejede hasaba alynmaýar Häzirki prosesleriň netijesi kesgitli strategiki çözgüt bolmaz, täsir we öňüni almak üçin uzak möhletleýin bäsleşigiň indiki tapgyry. Eýranyň sebit aktýory hökmünde düýbünden ýok bolmagy gaty ähtimal. Geografiýasy, ilatyň potensialy, taryhy özboluşlylygy we institusional gurluşy sebitde esasy oýunçy bolmagyny üpjün edýär. Has hakyky sorag, bu basyşlarda Eýranyň mümkinçilikleri, ambisiýalary we çäklendirmeleri nähili üýtgär ýa-da sebitdäki orny düýbünden ýok bolarmy Häzirki harby prosesleriň netijesini nähili görýärsiňiz? Eýran we has giň sebit gurşawy bilen baglanyşykly häzirki harby prosesleriň anyk we gutarnykly netije bilen tamamlanmagy gaty ähtimal. Eastakyn Gündogar seýrek gutarýar. Munuň ýerine, adatça gatnaşyjylaryň otnositel güýjüne, ýadawlygyna we gaýtadan hasaplamalaryna esaslanyp, öňüni almagyň täze deňagramlylygy ýüze çykýar. Häzirki ýagdaý, esasanam harby infrastrukturasyna we maliýe kanallaryna edilýän basyşlar dowam etdirilse, Eýranyň iş azatlygy belli bir wagt çäklendirilip bilinjek tapgyra tarap barýar. Bu Eýrany faktor hökmünde ýok etmeýär. işiniň tizligini we gerimini üýtgedýär Netijeleriň biri, Eýranyň içinde gaýtadan baha beriş tapgyrynyň başlangyjydyr. Taryhy taýdan, Eýranyň ýolbaşçylary daşarky basyşlara sebitdäki täsir etmek maksadyndan ýüz öwürmek bilen däl-de, eýsem häkimiýetiň nädip we nädip görkezilýändigine täzeden garamak bilen jogap berdiler. Haçan-da basyş edilende, Eýranyň strategiýasy has seresap, has gytaklaýyn we has sabyrly bolýar. Içerki dikeldiş proseslerine ileri tutulýanlygy sebäpli görünýän proksi işjeňliginiň ýa-da raketa signallarynyň wagtlaýyn azalmagyna sebäp bolup biler. Eýranyň karar bermek çemeleşmesi, re regimeimiň durnuklylygy howp astyndadyr öýdülýän ýagdaýlarda gapma-garşylyk däl-de, diri galmagy goldaýar Anotherene bir bolup biljek netije, sebitdäki howp abanmagy bilen baglanyşykly. Eýranyň mümkinçiliklerini gowşadýan ädimler diňe Tährana däl, eýsem beýleki sebit aktýorlaryna-da signal iberýär. Aýlag ýurtlary, Ysraýyl we Türkiýe Eýranyň basyşa nähili jogap berýändigini ýakyndan synlaýarlar. Eýranyň beren jogaby çäkli ýa-da gijikdirilen ýaly görünse, ýokarlanmany nädip dolandyryp biljekdigi baradaky sebitleýin bahalary üýtgedip biler. Bu diplomatik özüni alyp barşyna, maýa goýum howasyna we sebitleýin howpsuzlyk bileleşiklerine täsir edýär. Şeýlelik bilen, harby prosesler söweş meýdany bilen çäklenmeýän syýasy netijeleri döredýär Soňky wakalardan alnan tehnologiki sapaklar hem bar. Häzirki zaman konfliktleri adaty köpçülikleýin söweş däl-de, pilotsyz uçarlara, takyk zarbalara, aňtaw maglumatlarynyň ýaýramagyna, kibernetik mümkinçiliklere we ykdysady basyşa esaslanýar. Eýran gönüden-göni çaknyşyklara gatnaşmazdan güýç gazanmak üçin assimetrik serişdelere köp maýa goýdy. Bu mümkinçilikleri çäklendirmek, Eýrany sebitdäki işlerinde çykdajylaryň we netijeliligiň deňagramlylygyna täzeden garamaga mejbur edýär. Bu uýgunlaşma prosesi aýlar däl-de, birnäçe ýyl alyp biler Islendik netijäniň dowamlylygy, esasan, basyşyň näderejede durnukly bolmagyna baglydyr. Eýran daşarky basyş gowşasa ýa-da biri-birine gabat gelmese tiz dikelmek ukybyny taryhy taýdan görkezdi. Onuň institusional gurluşy sanksiýalara we harby basyşa garşy durmak üçin döredildi. Daşary ýurtly aktýorlar utgaşdyrmagy dowam etdirseler, Eýranyň dikeldilmegi has haýal we has gymmat bolup biler. Eger basyş kesilse, Eýran täsir ulgamlaryny täzeden gurmak üçin bu boşluklary ulanmak ukybyny birnäçe gezek görkezdi Netijelere içerki syýasy faktorlar hem täsir eder. Miras meselesi, nesil üýtgemeleri we ykdysady nägilelik Eýranyň daşary syýasatda nähili kyn boljakdygyny kesgitleýär. Içerki näbellilik bilen ýüzbe-ýüz bolýan hökümetler, adatça goşmaça durnuklylyk töwekgelçiligini döretmezlik üçin daşarky güýçlenmelerden gaça durýarlar. Şol bir wagtyň özünde, Eýranyň syýasy medeniýetinde içerki häkimiýeti goramak üçin daşary ýurtda güýç görkezmegiň möhümdigine ynanýan toparlar bar. Bu içerki dinamikanyň özara täsiri Eýranyň ýakyn ýyllarda özüni alyp barşyny kesgitlär Iň real garaşma, kesgitli şertnama däl-de, uzak möhletleýin strategiki çäklendirmäniň tapgyrydyr. Eýran sebitde ambisiýalary we mümkinçilikleri bolan aktýor bolup galar. Basyş dowam etse, öndürijiligi peselip biler. Onuň özüni alyp barşy seresaplylygyň, uýgunlaşmagyň we gytaklaýyn usullar bilen täsirini saklamaga synanyşmagyň kömegi bilen emele geler. Häzirki ýagdaýa aç-açan gapma-garşylyk hökmünde däl-de, basyş, dikeldiş we uýgunlaşma netijesinde döredilen uzak möhletleýin bäsdeşlik hökmünde garamak has gowudyr Amerikanyň durmuş ýoly köplenç özboluşly hasaplanýar. Amerikalylar gündelik durmuşynda haýsy iýmitleri gowy görýärler? Amerikalylaryň gündelik iýmitleniş endikleri ýurduň ululygyny, dürlüligini we durmuş tizligini ýekeje milli däp-dessurdan has köp görkezýär. Amerikanyň Birleşen Ştatlary, ähli sebitlerde we jemgyýetçilik synplarynda deň paýlaşylýan gündelik aşhanasy bolan ýurt hökmünde işlemeýär. Has dogrusy, immigrasiýa, amatlylyk, iş meýilnamalary, geografiýa we girdeji derejeleri bilen emele gelen köp sanly iýmit medeniýetleriniň ýygyndysy hökmünde çykyş edýär. Şonuň üçin gündelik amerikan naharlary uly şäherde ýaşaýan hünärmen maşgalada, çagalary bolan şäher ýakasyndaky maşgalada, günorta ştatlarda ýaşaýan işçi synp jemgyýetinde, sagdyn durmuş ýörelgesini goldaýan Günbatar kenar gurşawynda ýa-da adaty aşhananyň maşgala durmuşynda merkezi bolan immigrant sebitinde düýbünden başgaça bolup biler Adaty gündelik durmuşda Amerikalylar iş günlerinde has çalt we pragmatiki iýmitlenýärler. Ertirlik nahary köplenç ýeňil we işleýär, esasanam işe howlukýan ýa-da çagalary mekdebe äkidýän adamlar üçin. Kofe esasy orny eýeleýär. Köp adamlar gününi ýumurtga, tost, süle, ýogurt, miwe, ertirlik dänesi ýa-da dürli sandwiç bilen başlaýarlar. Has gyssagly ýagdaýlarda ertirlik nahary kofe we ýolda iýip boljak ownuk iýmitler bilen çäklenip biler. Bu, eýýäm Amerikanyň durmuş ýoly hakda köp zat aýdýar. Nahar, esasanam duşenbe-anna günleri däp-dessurlara däl-de, wagtyň ýoklugyna esaslanýar ABŞ-da günortanlyk nahary köplenç amatly nahar. Sandwiçler, salatlar, çorbalar, tüwi tabaklary, gaplar, burgerler, pizza dilimleri we nahar iýmek giňden ýaýrandyr. Ofis işgärleri köplenç stollarynda nahar iýýärler, okuwçylar sapaklaryň arasynda çalt dişlenýärler we köp adam eltiş platformalaryny ýa-da ýakyn wagtda çalt restoranlary ulanýarlar. Bu, aňsat göterilýän iýmitleriň möhüm bolan iýmit medeniýetini döredýär. Amerikan gündelik iýmitleri çalt taýýarlanýar, düzülip bilner we günüň dowamynda uzak arakesmesiz iýip bolýar Agşamlyk maşgala däp-dessurlarynyň we medeni taýdan has göze ilýän bölegi. Amerikalylaryň köpüsi, iş tertibi elmydama mümkin bolmasa-da, agşamlyk naharyny esasy nahary hasaplaýarlar. Öýde adaty nahar towuk, sygyr eti, makaron, tüwi, kartoşka, gök önümler, takos, panjara nahary ýa-da dürli peç gaplaryndan ybarat bolup biler. Immigrant maşgalalarda gündelik naharlar köplenç jemgyýetçilik stereotiplerinde görkezilen "Amerikan nahary" däl-de, ata-babalarynyň aşhanasyna ýapyşýar. Amerikalylaryň köpüsi hepdäniň dowamynda Meksika, Italiýa, Hytaý, Hindi, Easternakyn Gündogar, Koreýa ýa-da Ortaýer deňzi görnüşindäki iýmitleri iýýärler we bu indi ekzotik däl, gündelik durmuşyň bir bölegi Amatly iýmit, esasanam ene-atanyň ikisiniňem köp işleýän maşgalalarynda möhüm rol oýnaýar. Doňdurylan naharlar, supermarketde taýýar iýmitler, çykarylýan, çüýrük towuk, taýýar makaron toplumlary, gaplanan naharlar we zynjyrly restoran gündelik durmuşyň aýrylmaz bölegidir. Şonuň üçin daşary ýurtly synçylar köplenç Amerikan iýmitini gaýtadan işlenen önümler bilen baglanyşdyrýarlar. Bu düşünje düýbünden ýalňyş däl, ýöne munuň arkasyndaky gurluş sebäbini äsgermezlik edýär. Amerikanyň Birleşen Ştatlary tizlik, zähmeti köp talap edýän, uzak aralyga hereket etmek we sarp edijileriň saýlamagy esasynda döredilen jemgyýet döretdi we azyk ulgamy şoňa görä ösdi. Amatlylyk indi rahatlyk däl, millionlarça adam üçin zerurlyk Şol bir wagtyň özünde, gaty güýçli iýmit medeniýeti bar. Amerikalylar köp jemgyýetlere garanyňda günüň dowamynda ýygy-ýygydan nahar iýýärler. Kartoşka çipleri, granola barlary, miweler, hozlar, gutapjyklar, krakerler, belok barlary, gatyk we şekerli içgiler bu endigiň bir bölegidir. Içmek medeniýeti hem möhüm rol oýnaýar. Irden kofe agdyklyk edýär, gazlandyrylan içgiler giňden ýaýrady, çüýşeli suw gündelik ulanyşa öwrüldi we energiýa içgileri esasanam ýaşlaryň we intensiw durmuş ýörelgeleriniň arasynda meşhur. Naharlaryň arasynda üznüksiz ýeňil iýmitlenmek, Amerikanyň gündelik durmuşynyň bölek ritmini görkezýär Daşary ýurtda köplenç nädogry düşünilýän zat, Amerikan azyk medeniýeti birbada iki hakykaty birleşdirýär. Bir tarapdan, ýokary derejede ösen, amatly we çalt ösýän ulgam. Beýleki tarapdan, dünýäde iň garyşyk ilat gurluşlaryndan biri bolan ýurt hökmünde aşa dürli-dürli, döredijilikli we köp medeniýetli. Amerikan stolunda barbekyu, takos, suşi, Liwan aşhanasy, günorta görnüşli nahar, wegetarian nahar ýa-da immigrant maşgalalarynyň öýde bişirilmegi bolup biler. Bu nukdaýnazardan, adaty Amerikan dietasy ýurduň öz taryhyny görkezýär: howlukmaç, uýgunlaşýan, täjirçilik, sebit taýdan tapawutly we göç bilen çuňňur täsir eden Amerikalylaryň gyzykly sosial ýa-da medeni endikleri haýsylar? Amerikalylar barada ilkinji göze ilýän aýratynlyklaryň biri, gündelik aragatnaşykda resmi däl stiliň ýaýramagydyr. Adamlar, hatda hünär derejesinde-de biri-birine gaty çalt ýüzlenýärler. Iýerarhiýa bar, ýöne köplenç has erkin gürleýiş stili bilen üýtgedilýär. Amerikalylaryň hormatsyzdygyny aňladýar gelmeýär Hormat köplenç netijelilik, göni aragatnaşyk we takyklyk arkaly aňladylýar. Wagtynda gelen, çalt jogap berýän we aýdyň gürleýän adam, resmi sözlemleri ulanmasa-da hormat goýulýar Amerikalylar hem göni aragatnaşyk saklamagy makul bilýärler. Gepleşikler, köplenç ýoldan azaşman, esasy meselä çalt öwrülýär. Adamlar, esasanam iş we hünär şertlerinde öz pikirlerini aç-açan we aç-açan beýan edýärler. Gytaklaýyn aragatnaşyk mylakatly hasaplanýan medeniýetlerden bolan adamlar üçin bu geň galdyryjy bolup biler. Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda aýdyňlyk köplenç sypaýyçylyk hasaplanýar, sebäbi wagtyň ýitirilmegini we düşünişmezligi azaldýar. Bu gönüden-göni aragatnaşyk stili, Amerikalylaryň gepleşikleri, jedelleri we meseleleri nähili çözýändigini kesgitleýär Şahsy inisiatiwalara güýçli medeni garaşma bar. Amerikalylar, adatça, institusional goldaw gözlemezden adamlar öz meselelerini özbaşdak çözmäge synanyşmaly diýip hasaplaýarlar. Bu çemeleşme bilimde, zähmet bazarynda we gündelik durmuşda öz beýanyny tapdy. Adamlara öz hukuklaryny goramak, aýlyk haklary barada gepleşik geçirmek, kärini üýtgetmek, has gowy mümkinçilikler üçin göçmek we hünär durmuşyny täzeden gurmak maslahat berilýär. Bu jemgyýeti has ykjam we dinamiki edýär. Adamlar beýleki ýurtlara garanyňda şäherleri, meýdanlary we kär ýollaryny köplenç üýtgedýärler Meýletinlik, köplenç daşarky adamlar tarapyndan kembaha garalýan çuňňur endikdir. Amerikalylaryň köpüsi ýerli haýyr-sahawat guramalaryna, mekdep geňeşlerine, dini guramalara, azyk banklaryna we jemgyýetçilik taslamalaryna gatnaşýarlar. Sebäbi ABŞ jemgyýeti taryhy taýdan merkezleşdirilen ulgamlara däl-de, ýerli başlangyçlara esaslanýar. Häzirki zaman uly şäherlerinde-de bu medeniýet dürli haýyr-sahawat kampaniýalary, ýerli başlangyçlar we jemgyýetçilik çäreleri arkaly özüni görkezýär Amerikalylar hem iş bilen baglanyşykly şahsyýeti güýçli duýýarlar. Adamlar köplenç näme edýändiklerini soraýarlar. Hünär, köplenç sosial aragatnaşykda adamyň şahsyýetiniň gysga beýanyna öwrülýär. Bu, işiň ABŞ-nyň jemgyýetindäki şahsy ýagdaýy we özüni görkezmek bilen näderejede baglanyşyklydygyny görkezýär. Üstünlik köplenç hünär derejesi, maliýe garaşsyzlygy we miras galan wezipeler bilen däl-de, mümkinçilik döretmek ukyby bilen ölçelýär Sosial optimizm, hatda güýçli syýasy bölünişikler döwründe-de esasy aýratynlyk bolup galýar. Amerikalylaryň köpüsi henizem mümkinçilik, öz-özüňi ösdürmek we geljek üçin meýilnamalar dilinde gürleýärler. Bu bilim, telekeçilik, saglyk we şahsy maksatlar baradaky çekişmelerde öz beýanyny tapdy. Hatda kynçylyklara duçar bolan adamlar köplenç başlamak, başga ýol tapmak ýa-da täze mümkinçilikler döretmek hakda gürleşýärler. Bu geljege gönükdirilen pikir, Amerikan jemgyýetiniň has tapawutly psihologiki aýratynlyklaryndan biridir Resmi däl dostluk gündelik aragatnaşykda hem giňden ýaýrandyr. Amerikalylar köplenç nätanyşlara ýylgyrýarlar, köpçülikde ownuk gürleşýärler we uzak möhletli gatnaşykda bolmasalar-da açyk aragatnaşyk görkezýärler. Bu häsiýet has ýapyk medeniýetlerden gelen adamlary geň galdyryp biler. Bu hökman çuňňur şahsy gatnaşyklary aňlatmaýar. Adamlaryň köplenç täze adamlar bilen duşuşýan ykjam we dürli jemgyýetde aragatnaşygy ýeňilleşdirýän ýüzleý açyklyk kadasy Amerikalylar öz ýurdy, immigrasiýa we Donald Trump hakda nähili pikir edýärler? Amerikalylaryň öz ýurduna bitewi we biragyzdan garaýşy ýok. Munuň ýerine "Amerika" düşünjesine dürli emosional garaýyşlar bar. Käbir amerikalylar öz ýurtlaryny ilkinji nobatda mümkinçilikleriň we şahsy erkinligiň mekany hökmünde görýärler. Beýlekiler bolsa syýasy bölünişiklere, ykdysady kynçylyklara we sosial dartgynlyga has köp üns berýärler. Köp adamlar bir wagtyň özünde iki pikiri hem saklaýarlar. Milli güýç we buýsanç duýgusy köplenç içerki meselelerden nägilelik bilen bilelikde ýaşaýar. Şeýle goşa çemeleşme giňden ýaýrandyr. Adamlar hökümeti berk tankytlaýandyklaryna garamazdan, ýurduň uzak möhletleýin potensialyna berk ynanýarlar Immigrasiýa ABŞ-nyň jemgyýetinde iň täsirli temalaryň biri bolmagynda galýar, sebäbi şol bir wagtyň özünde ykdysadyýeti, şahsyýeti, howpsuzlygy we ýurduň taryhy öz-özüne düşünmegini öz içine alýar. Amerikanyň Birleşen Ştatlary özüni immigrasiýa netijesinde emele gelen ýurt hökmünde görýär, emma amerikalylar immigrasiýa iş ýüzünde nähili düzgünleşdirilmelidigi barada düşünişmez. Amerikalylaryň köpüsi iş, bilim we hünär endikleri bilen gyzyklanýar kanuny immigrasiýany goldaýar. Şol bir wagtyň özünde, bikanun immigrasiýa, serhet gözegçiligi we sosial ulgamlara ýüklemek barada çynlakaý aladalar bar. Jedel immigrasiýa bar bolmalymy ýa-da däl-de, eýsem nädip düzgünleşdirilmelidigi we berjaý edilmelidigi barada Donald Trump häzirki zaman Amerikan syýasatynda iň köp gapma-garşylykly şahsyýetleriň biri bolmagynda galýar. Goldaýanlaryň arasynda, bar bolan syýasy gurluşa garşy çykýan, Amerikanyň ykdysady bähbitlerini öňe sürýän, has berk immigrasiýa kanunlaryny ýerine ýetirýän we saýlawçylaryň köpüsiniň öz duýgularyny görkezýän görnüşde gürleýän lider hökmünde görülýär. Tankytçylary ony syýasy bölünişikleri çuňlaşdyrýan, institusional kadalara garşy çykýan we has gapma-garşylykly syýasy äheňli hasaplaýarlar. Bu garaýyşlar gaty berk saklanýar we Amerikalylaryň sany gaty az Globallaşma Amerikanyň önümçilik pudagyna zyýan ýetirdi, serhet gözegçiligini gowşatdy we ýönekeý raýatlara garanyňda syýasy elitalara peýdaly diýip hasaplaýan saýlawçylaryň arasynda Trump-a goldaw aýratyn güýçlidir. Bu saýlawçylar köplenç Trump-a uzak wagtdan bäri üns berilmeýän meselelerini öňe sürýärler. Onuň serhet howpsuzlygy, içerki senagat we milli özygtyýarlylyk babatdaky tutumy ykdysady we medeni taýdan daşdadygyny duýýan işleýän we orta gatlak saýlawçylary bilen seslendi Şol bir wagtyň özünde, Trump-a garşy çykmagyň ABŞ-da kökleri bar. Bu topar has institusional durnuklylygy, halkara bileleşikleri, açyk immigrasiýa we has gapma-garşylykly syýasy stili ileri tutýar. Tankytçylaryň köpüsi, onuň syýasy usullaryny adaty dolandyryş medeniýetine ters we weýran ediji hasaplaýarlar. Bu bölünişik diňe bir syýasy däl, eýsem nesil, geografiki we medeni tapawutlar bilen hem baglanyşykly. Uly şäherler we kenarýaka sebitleri oňa başgaça baha berýärler, oba we içerki sebitler muňa başgaça garaýarlar Bu düýpli tapawutlara garamazdan, Amerikalylaryň köpüsi käbir esasy umytlary paýlaşýarlar. Ykdysady durnuklylygy, fiziki howpsuzlygy, işleýän edaralary we maşgalalary üçin mümkinçilikleri isleýärler. Syýasy jedeller köplenç olaryň ähmiýeti däl-de, bu maksatlara nädip ýetmelidigi barada. Immigrasiýa we Trump baradaky garaýyş köplenç has çuňňur ykdysady üýtgeşmeleriň, medeni özüne bolan ynamyň we ýurduň geljegi baradaky aladalaryň beýany hökmünde çykyş edýär Şu nukdaýnazardan häzirki zaman Amerikan jemgyýetini öz güýjüne ynanýan, ýöne şol bir wagtyň özünde onuň ugry barada çynlakaý jedeller hökmünde häsiýetlendirip bolar. Bu utgaşyk, ýokary derejeli syýasy jedeller bilen birlikde dowamly milli durnuklylygy döredýär. Amerikalylar aç-açan, käte ýiti jedel edýärler, ýöne haýsy syýasy partiýanyň ýeňjekdigine garamazdan ýurduň öňe gitjekdigine ynanýarlar Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda köp sanly öýsüz-öwzarsyz adamlar bar. Global super güýç bolandygyna garamazdan bu ýagdaý näme üçin dowam edýär? Munuň esasy sebäpleri näme? Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda öýsüz-öwzarsyzlygyň we çuňňur sosial meseleleriň dowam etmeginiň esasy sebäbi milli baýlygyň we onuň sosial paýlanyşynyň bir zat däldigi. Overallurt umuman baý bolup biler, emma ýaşaýyş jaýy, saglygy goraýyş, aýlyk haklary, akyl saglygy hyzmatlary, endikleri bejermek we ýerli dolandyryş utgaşdyrylan görnüşde işlemese, millionlarça adam üçin agyr durnuksyzlyk bolup biler. Amerikan ykdysadyýeti uly baýlyk döredýär, ýöne töwekgelçiligi şahsyýetlere we maşgalalara-da gönükdirýär. Adamlara bu zarbalary şahsy tygşytlamak, maşgala goldawy, hususy ätiýaçlandyryş ýa-da diňe çydamly bolmak arkaly garşylamaga garaşylýar. Bu "howpsuzlyk ýassyklary" gowşak bolanda ýagdaý gaty çalt ýaramazlaşyp biler. Iş ýitirmek, kesellemek, aýrylyşmak, endik etmek, kärende töleginiň ýokarlanmagy ýa-da bejerilmedik akyl saglygy problemalary adamy pes derejä çykaryp biler, görnüşine görä çykmak kyn Housingaşaýyş jaý meselesi meseläniň dowam etmeginiň esasy sebäplerinden biridir. ABŞ-nyň köp şäherlerinde ýaşaýyş jaý bahalary uzak wagtlap aýlykdan has çalt ýokarlandy. Bu, hatda gündiz işleýänleriň hem maddy taýdan howp abanýan gurşawyny döretdi. Kärende aýlyk girdejiniň uly bölegini alsa, garaşylmadyk islendik hadysa howply bolýar. Gijikdirilen aýlyk, medisina çykdajylary, işsizlik döwürleri ýa-da maşgala problemalary adamy durnukly ýaşaýyş ýerinden mahrum edip biler. Şondan soň ýagdaý hasam kynlaşýar, sebäbi gaçybatalgada, awtoulagda ýa-da köçede ýaşaýan adama iş tapmak, saglygy goramak we şahsy resminamalary saklamak has kynlaşýar. Şeýlelik bilen, ýaşaýyş jaý durnuksyzlygy diňe bir garyplygyň netijesi bolman, eýsem ony çuňlaşdyrýan we dikeldişi kynlaşdyrýan mehanizmdir Akyl hassalygy we endik hem möhüm rol oýnaýar we bu Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň durnukly we täsirli ulgam gurmak üçin köplenç göreşýän ýeri. Uly psihiatrik desgalar wagtyň geçmegi bilen azaldy we kararyň özi düýbünden ýalňyş däldi, ýöne olary çalyşmak üçin jemgyýetçilik ulgamlary ýeterlik derejede ösmedi. Netijede, akyl saglygy bilen baglanyşykly kynçylyk çekýän köp adam gyssagly kömek bölümleriniň, wagtlaýyn programmalaryň, gaçybatalgalaryň, türmeleriň we gysga möhletli çäreleriň arasynda durýarlar we dowamly bejergini alyp bilmeýärler. Neşekeşlik hem şuňa meňzeýär. Bu ýagdaýy bolan adama durnukly bejergi, ýaşaýyş goldawy, lukmançylyk kömegi we uzak möhletleýin gözegçilik gerek. Şeýle-de bolsa, ýurduň köp ýerinde bu hyzmatlar bir ulgam hökmünde däl-de, bölekleýin görnüşde bar. Netijede, adamlar üznüksiz dikelmegiň ýerine yzygiderli krizis sikllerine gaýdyp gelýärler Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda hökümet gurluşy, meseläniň dowam etmegine goşant goşýar, sebäbi jogapkärçilik federal, ştat, etrap we şäher derejeleriniň arasynda bölünýär, hersiniň býudjeti, syýasy ähmiýeti we dolandyryş çemeleşmesi bar. Bu bölünişik, hiç bir guramanyň bu meseläni doly öz üstüne almaýandygyny aňladýar. Bir dereje maliýe, beýlekisi gurluşyk kodlary, başga bir hukuk goraýjy, başga bir jemgyýetçilik saglygy we başga bir gaçybatalga hyzmatlary bilen meşgullanýar. Syýasy ýolbaşçylar köplenç biri-birini günäkärleýärler. Käbir şäherler köp pul sarp etseler-de, has giň ýaşaýyş jaý gytçylygy, neşe serişdeleriniň akymy ýa-da öýsüz-öwzarsyz adamlaryň dürli sebitlerdäki hereketi ýaly meseleleri özbaşdak çözüp bilmeýändikleri sebäpli netije almak üçin göreşýärler. Beýleki ýerlerde ýeterlik iş edilmeýär we wagtyň geçmegi bilen mesele hasam erbetleşýär. Iş ýüzünde bu bölekleýin dolandyryş köplenç meseläni çözmäge däl-de, meseläni dolandyrmaga gönükdirilýär Bu meselede Amerikanyň syýasy medeniýeti hem möhüm rol oýnaýar. ABŞ-da güýçli indiwidualizm, özüne garaşlylyk we merkezleşdirilen durmuş ulgamlarynyň seresaplylygy däbi bar. Bu çemeleşme energiýa, hyjuw we täzelik döredýän hem bolsa, sosial ulgamdan çykarylan adamlar üçin has kyn gurşaw döredýär. Öýsüzlik baradaky çekişmeler köplenç ahlak taýdan kemsitmeler, gödeklik we dolandyryş bulaşyklygy arasynda bolýar. Käbir çemeleşmeler meseläni ilkinji nobatda hukuk goraýjy mesele hökmünde görýär, käbirleri muny diňe ýaşaýyş jaýynyň elýeterliligi nukdaýnazaryndan düşündirýär, käbirleri bolsa akyl hassalygyna we endiklere ünsi jemleýär. Şeýle-de bolsa, hakykatda bu faktorlar biri-biri bilen ýakyn baglanyşyklydyr. Politicalönekeý syýasy çemeleşmeler çylşyrymly çözgütleri düzmegi kynlaşdyrýar Sosial synp tapawudy barada az ara alnyp maslahatlaşylýar. ABŞ ritorikada sahy, ýöne gündelik jemgyýetçilik gurluşynda berk bolup biler. Baý we ýokary bilimli jemgyýetler köplenç emläk gymmatlyklaryny, mekdebiň hilini we töwerekdäki durnuklylygy goramaga gönükdirilen syýasatlary düzýärler. Bu, arzan bahaly ýaşaýyş jaýlarynyň, bejeriş merkezleriniň, başpena ýerleriniň we geçiş ýaşaýyş jaý desgalarynyň ýerleşdirilmegine çynlakaý garşylyk döredýär. Netijede, köp şäher öýsüz-öwzarsyzlyk barada alada bildirýän hem bolsa, meseläni has adalatly paýlamak üçin zerur amaly ädimlerden gaça durýarlar. Bu ýüküň has gowşak etraplarda ýa-da şäher merkezinde ýygnanmagyna sebäp bolup, meseläni hasam kynlaşdyrýar Meseläniň has çuňňur sebäbi, işleýän ulgamlaryň içinde galanlar üçin ABŞ-nyň baýlygy, mümkinçilikleri we mümkinçilikleri döretmekde gaty güýçli bolmagy, ýöne uzak wagtlap galanlary birleşdirmekde has ejiz bolmagydyr. Adam durnukly ýaşaýyş jaýyndan, yzygiderli lukmançylyk kömeginden, işinden, maşgala goldawyndan we kanuny durmuş ritminden aýrylanda, onuň dikelmegi birbada birnäçe ugurda utgaşdyrylan gatyşmagy talap edýär. Bu kyn, gymmat we syýasy taýdan baha berilmeýän proses. Uly güýçlere diňe bir harby güýç ýa-da ykdysady ululyk däl, eýsem raýatlarynyň şahsy krizis döwründe sosial ulgamda ýaşap biljekdigi ýa-da ýokdugy bilen baha berilýär. Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň bu ugurda uly mümkinçilikleri bar bolsa-da, bu meseläni düýpden çözmek üçin zerur düzgün, hemişe koordinasiýa we syýasy erk görkezip bilmedi Amerikalylar Wenesueladaky ýagdaý barada näme pikir edýär? Wenesuelany çynlakaý yzarlaýan amerikalylar indi muny diňe şowsuz nebit döwleti, migrasiýa çeşmesi ýa-da sosializmiň şowsuzlygy barada duýduryş ertekisi hökmünde ara alyp maslahatlaşmaýarlar. Jedel indi Maduronyň häkimiýetden aýrylmagynyň netijelerine, ABŞ-nyň güýç guraly hökmünde “dekapitasiýa” syýasatynyň manysyna we şol bir dolandyryş ulgamyndan çykan täze güýji kanunlaşdyrmak meselesine has köp üns berilýär. Häzirki wagtda esasy jedel şu meselä gönükdirilendir. Amerikan jemgyýetçiliginiň, esasanam milli howpsuzlygy we güýç syýasatyny goldaýan sagçy toparlaryň bir bölegi, Maduronyň işden aýrylmagy Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň repressiýa, jenaýatçylyk, anti-Amerikanizm we sebitdäki durnuksyzlyk bilen baglanyşykly re regimeime garşy aýgytly ädim ädendigini subut edýär. Beýlekiler üçin esasy mesele Maduronyň işden aýrylmagy däl-de, Waşingtonyň Rodriguez gurluşy bilen hyzmatdaşlygydy. Bu derrew bir soragy ýüze çykardy: demokratik üýtgemegiň maksady ýa-da diňe bir ulgamyň içinde dolandyryş görnüşini üýtgetmekmi? Trump tarapdarlary we güýçli saýlawçylaryň arasynda Madurona garşy geçirilen operasiýa birbada birnäçe maksatlara ýetendigi üçin üstünlikli hasaplanýar. Bu çäre güýç görkezmekdi, simwoliki duşmany aýyrdy we Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň kanunylyk we strategiki howp hasaplaýan reimesimlerine garşy göni çäre görmäge taýýardygyny görkezdi. Bu çemeleşmä görä, "ýolbaşçylygy aýyrmak" diňe Wenesuela bilen çäklenmedi. Howpsuzlygy dikeltmek, ABŞ tarapyndan yglan edilen "gyzyl çyzyklaryň" hakyky netijeleriniň bolup biljekdigini görkezmek we sebitdäki duşmançylykly hökümetleriň indi diňe diplomatik ikirjiňlenmä bil baglap bilmejekdigini görkezmekdi. Bu topar üçin esasy mesele prosessual jedeller däl-de, bu ädimiň anti-Amerikan re regimeimini gowşatjakdygy ýa-da strategiki gurşawy gowulaşdyrjakdygy Beýleki tarapdan, Rodriguez hökümetiniň kanunlaşdyrylmagy has bölünişikli reaksiýa döredýär. Trumpyň çemeleşmesini goldaýanlar muny pragmatiki tapgyr hökmünde düşündirýärler. Olaryň argumenti ýönekeý: eger Maduronyň wezipesinden kowulmagy işleýän hökümet, institusional çökmek, ýaragly toparlaryň bölünmegi, jenaýat çaknyşyklary we sebitdäki durnuksyzlygyň täze tolkuny bolup biler. Şu nukdaýnazardan Delci Rodriguez we onuň töweregindäki adamlar bilen hyzmatdaşlyga köne ulgamy ahlak nukdaýnazaryndan goldamak däl-de, bulam-bujarlygy doňdurmak, döwleti durnuklaşdyrmak, ykdysady dolandyryşy dikeltmek, käbir dolandyryşy täzeden gurmak we nebit önümçiligini dolandyrmak, migrasiýa gözegçilik we sebitleýin howpsuzlyk meseleleri hökmünde garalýar. Bu çemeleşmä görä, saýlamak "gowy bilen erbetiň" arasynda däl-de, "erbet we gözegçiliksiz" arasynda boldy Tankytçylar şol bir prosesde has biynjalyk suraty görýärler. Olaryň pikiriçe, Rodriguez hökümetiniň kanunlaşdyrylmagy, demokratiýa baradaky jemgyýetçilik ritorikasy aýrylanda güýç syýasatynyň nähili işleýändigini aýdyň görkezýär. Maduro wezipesinden aýrylsa we şol bir güýç gurluşyndaky esasy şahsyýetleriň biri kanuny ygtyýar hökmünde kabul edilse, Amerikalylaryň köpüsi Waşingtonyň esasy maksady saýlawlar, institusional täzeleniş ýa-da demokratik kanunylyk däl diýen netijä gelýär. Bu çemeleşmä görä, syýasat has köp durnuklylyga, nebit we syýasy amatlylyga esaslanýar. Bu pikir, esasanam raýat azatlyklaryny goraýjylaryň, interwensiýa garşy çykyş edýänleriň, çepçi toparlaryň we käbir adaty daşary syýasat konserwatorlarynyň arasynda giňden ýaýrandyr. Olaryň pikiriçe, beýle çemeleşme kanuny yzygiderliligi bozýar we uzak möhletde Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň abraýyna zyýan ýetirýär ABŞ-da ýaşaýan wenesuelalylaryň we Latyn Amerikasy bilen gatnaşygy bolan jemgyýetleriň arasyndaky reaksiýalar has duýgur we çylşyrymly. Käbirleri Maduronyň işden kowulmagyny derrew gutladylar, sebäbi onuň ady repressiýa, garyplyk, korrupsiýa we immigrasiýa bilen baglanyşyklydy. Olar üçin häkimiýetden aýrylmagy adalatyň dikeldilmegi hökmünde görülýärdi. Beýlekiler, Rodrigesiň kabul edilmegine derrew şübheli garadylar, muny diňe täze ýüzler bilen ulgamyň dowamy hökmünde gördüler. Olaryň pikiriçe, häkimiýetiň ýokarsyndaky ýüzler üýtgese-de, dolandyryş medeniýeti, howandarlyk ulgamlary, howpsuzlyk gurluşlary we syýasy usullar öňki re regimeime gaty ýakyn. galýar. Bu tapawut möhümdir, sebäbi diasporalar resmi beýannamalar bilen däl-de, hakyky dolandyryş mehanizmleriniň üýtgändigi bilen üýtgeýärler Şeýlelik bilen, Trumpyň syýasatlaryna bolan garaýyş, kesgitleme haýran galmak we geleşik hökümetine şübhelenmek arasynda bölünýär. Goldaýanlar, öňki administrasiýalaryň diňe gürleşen, ýöne durmuşa geçirip bilmedik ädimlerini ädýändigini aýdýarlar. Olar muny öňe sürülýän arakesme, ABŞ-nyň erkiniň dikeldilmegi we durnuksyzlaşdyryjy re regimeime garşy strategiki öwrüm hökmünde görýärler. Tankytçylar, şol bir syýasy ulgamdan çykan täze hökümetiň kanunlaşdyrylmagy hakyky üýtgeşiklik däl-de, gözegçilik edilýän awtoritarizmi saýlamak diýýärler. Olaryň pikiriçe, Waşington ideologiki gapma-garşylygy dolandyryşa gönükdirilen kadalaşdyrmak bilen çalşyp, ony ösüş hökmünde görkezdi. Bu dawa diňe Wenesuela barada däl. ABŞ-da daşary syýasatyň ahlak yzygiderliligi bilen strategiki peýdalylygyň arasynda haýsy syýasaty saýlamalydygy baradaky has çuňňur jedelleriň bir bölegi Amerikanyň umumy çemeleşmesi geljekdäki wakalara baglydyr. Rodriges hökümeti ykdysadyýeti açsa, repressiýalary azaldyp, jenaýat täsirini çäklendirip we hakyky syýasy açyklygy döredýän bolsa, başda şübheli Amerikalylaryň köpüsi syýasaty kyn, ýöne täsirli hasaplap biler. Netijede diňe täze kanunylyk we maliýeleşdirme bilen awtoritar ulgam, ýöne düýpgöter üýtgemese, tankyt güýçlener. Amerikalylar durnuklylyga we az ekspluatasiýa ulgamyna alyp barsa, kyn geçiş modellerini kabul edip bilerler. Emma olara "re changeim çalşygy" wada berlen bolsa we ýerine "re regimeimiň täzeden girizilmegi" wada berilse, bu çynlakaý nägileligi döredýär. Şonuň üçin Wenesuela baradaky jedel diňe Maduronyň agdarylmagyna däl-de, Rodriguez hökümetiniň kanunlaşdyrylmagynyň hakyky üýtgeşiklige gönükdirilendir Azerbaýjan özboluşly medeniýeti bilen ençeme ýyl bäri halkara derejesinde tanalýar. ABŞ-da dürli medeni çäreler geçirildi. Azerbaýjan medeniýeti - aýdym-saz, aşhana, sungat ýa-da taryhy miras bilen tanyşmy? Tanyş bolsaňyz, täsirleriňiz nähili? Hawa, men azerbaýjan medeniýeti bilen tanyş, iň täsirli taraplaryň biri, baý taryhy ýadyny inçelik bilen tebigy taýdan birleşdirmegi. Bir seretseň, käbir medeniýetlerde kaşaňlyk bar. Azerbaýjan medeniýeti başgaça täsir edýär. Warmylylygy we çydamlylygy ýitirmän nepisligi saklaýar. Arturduň sungat we jemgyýetçilik däpleriniň dürli siwilizasiýa dünýäsiniň kesişýän ýerinde asyrlar boýy emele gelendigi barada güýçli duýgy bar. Bu azerbaýjan medeniýetine köp gatlak berýär. Şol bir ýerde, türk, pars, kawkaz, yslam we kosmopolit täsirleriniň biri-birini doly basmazdan bilelikde ýaşaýandyklaryny duýmak bolýar Saz bu çuňlugyň iň aýdyň mysallaryndan biridir. Azerbaýjan aýdym-saz däpleri emosional takyklygy üpjün edýär. Hususan-da, mugham ýerine ýetirijidenem, diňleýjidenem çynlakaý çemeleşmegi talap edýän reanr hökmünde tapawutlanýar. Bu fon aýdymy däl. Memoryady, tertip-düzgüni we emosional gurluşy göterýär. Bu däp-dessurda ösmedik adam hem köne siwilizasiýanyň pikirine esaslanýandygyny derrew duýup biler. Bu ýerde aýdym-saz diňe bir güýmenje däl, eýsem içki aňlatmagyň we medeni dowamlylygyň serişdesidir. Bu möhümdir, sebäbi jemgyýetler köplenç intellektual häsiýetini aýdym-saz arkaly beýan edýärler. Azerbaýjan sazynyň seýrek we tapawutly aýratynlygy bolan tutanýerliligi we intensiwligi bar Aşhanada medeniýet barada köp zat aýdylýar, sebäbi Azerbaýjanda nahar tötänleýin ýa-da diňe praktiki däl. Myhmansöýerligiň çynlakaý sosial gymmatlykdygyny görkezýär. Tagamlar sahy, ýöne şol bir wagtyň özünde deňagramlylyk we nepislik saklanýar. Ösümlikleriň, tüwiniň, panjara etiniň, stewiň, safronyň, guradylan miweleriň, hozlaryň we köp gatly tagamlaryň ulanylmagy baý we ölçelýän aşpezlik stilini döredýär. Bu umumy baýlyk däl, oýlanyşykly baýlyk. Bu tapawut möhümdir. Aşhananyň arassalamak, sebit söwdasy we köpden bäri dowam edip gelýän maşgala däpleri bilen emele gelendigini görkezýär. Azerbaýjan medeniýetinde myhmansöýerlik hem mertebäni göterýär. Bu diňe bir hoşniýetlilik däl, myhmana we jaýa hormat Wizual we bezeg sungaty hem güýçli täsir galdyrýar. Halylar, dokma önümleri, bezegler, binagärlik we senetçilikler jikme-jiklik we simwoliki bitewilik bilen taryhy taýdan gyzyklanýan jemgyýeti görkezýär. Köp bezeg sungaty medeniýetlerde ikinji derejeli hasaplanýar. Azerbaýjanda bu ugur şahsyýet bilen gönüden-göni baglanyşykly bolup görünýär. Muny nagyşlaryň, reňkleriň, geometrik tertipiň we dizaýnyň nesilden-nesle geçmegi bilen görmek bolýar. Bu sungat görnüşleri diňe bir estetiki däl, eýsem dowamlydyr. Söwda ýollarynyň, imperiýa täsirleriniň, sebit görnüşleriniň we ýerli uýgunlaşma yzlaryny saklaýarlar. Bu, Azerbaýjanyň medeni mirasynyň näme üçin baýdygyny düşündirýär. Ol üzňelikde emele gelmedi Taryhy miras hem ajaýyp, sebäbi Azerbaýjanyň kyssasy geografiýasy bilen aýrylmaz baglanyşyklydyr. Çatrykdaky ýurtlar köplenç hereket, basyp alyş, alyş-çalyş we gepleşikler arkaly emele gelýändigi üçin has güýçli taryhy aň-düşünjä eýe. Bu aýratynlyk Azerbaýjanda-da aýdyň görünýär. Bu ýerde gadymy medeni gatlaklaryň yzlaryny, yslam ylymlaryny, parslaryň täsirini, türk şahsyýetini, imperiýa göreşlerini, nebit döwrüniň döwrebaplygyny, garaşsyzlykdan soň sowet üýtgeşmelerini we galkynyşyny görmek bolýar. Bu, medeni aýratynlygyny diňe bir döwür bilen düşündirip bolmaýan jemgyýet döredýär. Çuňlugy, dürli taryhy ulgamlar arkaly barlygyny gorap saklamagy bilen baglanyşyklydyr Anotherene-de bir bellemeli zat, däp-dessurlaryň we häzirki zaman döwlet şahsyýetiniň bilelikde bolmagy. Azerbaýjan özüni muzeý medeniýeti hökmünde görkezmeýär. Medeni mirasyna düşünýän häzirki zaman döwlet hökmünde çykyş edýär. Bu deňagramlylygy saklamak aňsat däl. Käbir jemgyýetlerde modernizasiýa medeni öz-özüne bolan ynamy pese gaçyrýar, beýlekilerde däp-dessurlara ygrarlylyk innowasiýa päsgel berýär. Azerbaýjan, köplenç ikisini bilelikde saklamaga synanyşýan ýurt. Bu, medeni durmuşyna aýratyn çynlakaýlyk berýär, sebäbi maksat diňe geçmişi goramak däl, eýsem ony täze şertlerde dowam etdirmekdir Umumy pikirim, köp ösen medeniýetler ýaly azerbaýjan medeniýeti has asuda we çuňňur. Käwagt özüni beýleki medeniýetler ýaly agressiw görkezmeýär, ýöne ýakyndan seretseň, baýlygyny çalt görüp bilýär. Memoryat, myhmansöýerlik, estetiki çylşyrymlylyk, aýdym-saz çuňlugy we köp gatlakly taryhyň üstünde gurlan medeniýet. Ol näzikligi we tekepbirliksiz buýsanjy göterýär. Hut şu aýratynlyklar ony çynlakaý tanaýan adamlarda ýatdan çykmajak täsir galdyrýar Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda geçiriljek saýlawlar barada çekişmeler eýýäm başlandy. Soňky wakalary göz öňünde tutsaňyz, haýsy partiýanyň ýeňiş gazanmagy ähtimal? Orta aralyk saýlawlary barada aýratyn gürlesek, ýagdaý respublikanlar üçin bir ýyl ozalkydan has amatly görünýär we häzirki ykdysady görkezijiler şol bir ugurda dowam etse, uly ýitgiler çekiler. ABŞ-da orta möhletli saýlawlar köplenç ykdysady duýgy, häkimiýetlerden ýadawlyk we saýlawçylaryň durnuklylygyň ideologiýadan gowulaşandygyny ýa-da ýokdugyny duýmagy bilen kesgitlenýär. Birnäçe görkezijiler indi saýlawçylaryň has seresap we ykdysady taýdan goragly bolandygyny görkezýär we taryhy taýdan munuň ykdysady dolandyryş üçin jogapkär hasaplanýan syýasy güýje garşy ses bermegine sebäp bolýar Inflýasiýa basyşy, deň däl ykdysady ösüş, karz aladalary we bazaryň üýtgemegi orta möhletli saýlawlaryň netijesini daşary syýasatda gazanylan üstünliklerden ýa-da ideologiki pozisiýalardan has köp kesgitleýär. Hatda güýçli milli howpsuzlyk ritorikasy öý derejesinde duýulýan ykdysady aladanyň öwezini dolup bilmez. Saýlawçylar ýaşaýyş jaý çykdajylary, saglygy goraýyş çykdajylary, göterim mukdary ýa-da iş bazary barada näbellilik bilen ýüzbe-ýüz bolanda, köplenç dolandyryjy koalisiýanyň ygtyýarlyklaryny çäklendirmek üçin ses berýärler. Bu ABŞ-nyň syýasatynda gurluşly tendensiýa. Aralyk saýlawlar köplenç tassyklama saýlawy däl-de, düzediş mehanizmi hökmünde çykyş edýär Respublikanlar, güýçli şahsyýetler bilen baglanyşykly köplenç syýasy hereketler bilen ýüzbe-ýüz bolýan gurluş meselesi bilen ýüzbe-ýüz bolýarlar. Haçan-da bir syýasy hereket agalyk ediji şahsyýet bilen ýakyndan baglanyşykly bolsa, bir tarapdan saýlawçylaryň bazasyny herekete getirýär, beýleki tarapdan bolsa garşydaş partiýanyň gatnaşygyny artdyrýar. Donald Trump henizem gaty täsirli şahsyýet, emma onuň gatnaşmagy bäsdeşlik etraplarynda Demokratik saýlawçylaryň köp gatnaşmagyny üpjün edýär. Aralyk saýlawlar köplenç saýlawçylary razy etmek bilen däl-de, haýsy tarapa iň köp ses aljakdygy bilen çözülýär. Demokrat Saýlawçylaryň ýokary höweslenmegi diňe respublikanlaryň şäher eteklerinde-de ýeňilmegine sebäp bolup biler Şol bir wagtyň özünde demografiki faktorlar hem sessiz rol oýnaýar. Votersaş saýlawçylar we şäher töweregindäki hünärmenler, öňki döwürlere garanyňda orta aralyk saýlawlarynda has işjeň we bu toparlar ykdysady näbellilige we syýasy dartgynlyga has duýgur. Demokratlar kampaniýasyny ideologiki gapma-garşylyga däl-de, ykdysady dolandyryş başarnyklaryna we durnuklylyga esaslap bilseler, has güýçli ykdysady döwürde respublikanlaryň ýeňiş gazanan käbir saýlaw okruglarynda ýeňiş gazanyp bilerler Anotherene bir möhüm zat, goşmaça saýlawlar resmi taýdan häkimiýet başynda ýa-da ýokdugyna garamazdan milli syýasatda agdyklyk edýän partiýany jezalandyrýar. Respublikanlar ykdysady syýasatyň esasy hereketlendirijisi hökmünde görülse, global şertleriň täsirini görkezseler-de, saýlawçylaryň göwnünden turmazlygy mümkin. Saýlawçylar köplenç tehniki jogapkärçilige däl-de, görünýän täsirlere esaslanýar. Bu psihologiki faktor orta aralyk saýlawlarynyň köpüsine täsir etdi Dalaşgärleriň hili hem möhüm rol oýnar. Respublikanlar, soňky saýlaw döwründe umumy saýlawlarda käwagt ideologiki taýdan berk saýlawlardan dalaşgärler bilen kynçylyk çekdiler. Demokratlar, has tertipli bolanda, bäsdeş saýlaw okruglarynda has adaty dolandyryş profiline dalaşgärleri hödürleýärler. Bu tendensiýa dowam etse, respublikanlar milli ideologiýa sebäpli däl-de, ýerli dalaşgär faktorlary we ykdysady aladalar sebäpli ýerlerini ýitirip bilerler Häzirki ykdysady signallary göz öňünde tutup, respublikanlaryň orta aralyk saýlaw aýlawyna duçar bolmagy mümkin. Bu hemme ýerde doly ýeňlişi aňlatmaýar, ýöne ykdysady ynam hasam gowşasa, bäsdeşlik toparlaryndaky ýitgiler geň bolmaz. ABŞ-ly saýlawçylar ykdysady töwekgelçilik duýgusyna tiz reaksiýa bildirýärler we orta aralyk saýlawlary köplenç bu reaksiýanyň ilkinji gezek ýüze çykmagydyr
