WUF13 - Global şäherleşme boýunça öňdebaryjy orunda Azerbaýjan

BMG-nyň Bütindünýä şäher ösüş forumynyň (WUF13) 13-nji sessiýasy dünýä derejesinde uly gyzyklanma görkezýär. Munuň sebäbi şäher gurluşygy we ýaşaýyş ýerleri bilen baglanyşykly meseleleriň ýerlikliligi, şeýle hem Azerbaýjanyň häzirki tejribesi. 30 ýyl töweregi wagt bäri basyp alnan Azerbaýjanyň çäkleri azat edilenden soň, çalt dikeldiş we gurluşyk işleriniň alnyp barylýandygy mälimdir. Şäherler we obalar häzirki zaman düşünjelerine esaslanyp täzeden gurulýar, "Akylly şäherler", "Akylly obalar" we ýaşyl zolaklar döredilýär. Doly weýran edilen, şäherleşen ýerleri noldan täzeden gurmak, elbetde, aňsat iş däl we köp tagallalary talap edýär. Bu meselede biziň ýurdumyz tarapyndan döredilen mysal eýýäm bütin dünýä üçin görelde boldy. Bu tema barada jikme-jik gürleşmezden ozal, Azerbaýjanyň şäher meýilleşdiriş tejribesiniň elbetde täze däldigini we taryhynyň köne bolandygyny belläliň. Arheologiki gözlegler Azerbaýjanda şäher ösüşiniň bürünç eýýamyna gabat gelýändigini görkezýär. Baku döwlet uniwersitetiniň arheologiýa we etnografiýa kafedrasynyň müdiri Tarik Dostiýew öz makalasynda Atropatena we Albaniýa döwletleriniň işjeňliginiň Azerbaýjanda şäher medeniýetiniň ösmeginde möhüm tapgyrdygyny aýtdy. Writtenazmaça çeşmeler Albaniýada 29 şäheriň we uly ilatly nokadyň bardygyny görkezýär. Albaniýanyň paýtagty Gabalada uly arheologiki gazuw-agtaryş işleri geçirildi we gadymy şäheriň binalary açyldy. Onuň sözlerine görä, orta asyrlarda Azerbaýjanda musulman görnüşli şäherler döräpdir. IX-X asyrlarda bu proses çaltlaşdy, şäher ösüşi giňeldi we şäher durmuşy güýçlendi. Gözlegçiler XII asyrda Azerbaýjanda 70 töweregi şäheriň bardygyny anykladylar Gadymy we häzirki zaman şäher meýilleşdiriş tejribesi, WUF13-iň eýesi hökmünde Azerbaýjany has özüne çekiji we gyzykly edýär Bütindünýä şäher gurluşyk forumynyň (WUF13) 13-nji sessiýasynyň açylyş dabarasynda eden çykyşynda Prezident Ylham Alyýew bu meselä aýratyn ünsi çekdi we binagärlik däpleri barada gürledi. Döwlet baştutany diňe bir Bakuwyň däl, eýsem Azerbaýjanyň köp gadymy şäherleriniň hem arhitekturasy bilen buýsanyp biljekdigini aýtdy: "Olaryň käbirini agzap geçerin. Bir wagtlar Şirwanşah döwletiniň paýtagty bolan we XIV asyrda ýazan we döreden zehinli azerbaýjan şahyry Nasiminiň doglan ýeri bolan Şamakide 743-nji ýylda gurlan dünýäniň iň gadymy metjitlerinden biri. Bir wagtlar Atabaý döwletiniň paýtagty bolan Nakhiwan Hatun mazary. Dünýäniň iň gadymy şäherlerinden biri bolan Ganja, häzirki wagtda ösýän we Kawkazyň esasy şäherlerinden biri bolan Gabalada dünýädäki iň gadymy şäherleriň biri bolup durýar 30 ýyl bäri basyp alnan Garabagyň täji Şuşa indi noldan gurulýar we zeper ýeten gala dikeldilýär. " Prezident ata-babalarymyz tarapyndan gurlan ýadygärlikleriň diňe bir ýadygärlik däldigini aýtdy: "Elbetde, 6-njy asyrdan bäri Gyzlar galasy we Bakuw, dürli nesilleriň azerbaýjanlylar tarapyndan gaýtadan dikeldildi we dikeldildi, şol bir wagtyň özünde-de bu ýadygärliklere baryp görüp bilerin we görüp bilerin. mirasymyz, mirasymyzyň iň gowy görkezijisidir, gadymy taryhymyz bilen buýsanýarys, bu diňe bir aýdym-sazymyzda we poeziýamyzda däl, eýsem indiki nesilleriň hem ediljekdigine ynanýaryn. " Häzirki wagtda döwlet üçin esasy ileri tutulýan ugur Garabag bilen Gündogar Zangazuryň durkuny täzelemekdir. WUF13, öňem belläp geçişimiz ýaly, Azerbaýjanyň rekonstruksiýa modelini halkara jemgyýetçiligine hödürlemäge mümkinçilik döretdi Döwlet baştutany öz çykyşynda bu meselä aýratyn ähmiýet berdi, halkara synçylaryň we myhmanlaryň Agdamy Hiroşima bilen deňeşdirendiklerini, Agdamy "Kawkazyň Hirosima" diýip atlandyrýandyklaryny aýtdy: "Sebäbi şäher, adalat ýokdy. Şäher düýbünden weýran boldy, Hiroşimadan tapawutlylykda, atom bombasynyň gaçmagy netijesinde bir gije bu ýagdaýa düşmedi. Bu 30 ýyllyk basyp alyş döwründe edildi, şol döwürde binalar, taryhy binalar we jemgyýetçilik binalary, jaýlar düýbünden ýykyldy we ýykyldy " Azerbaýjan döwleti Uly gaýdyp geliş maksatnamasyny üstünlikli durmuşa geçirýär. Soňky 5 ýylda 70 kilometr tunel guruldy we ýene bäşiniň gurluşygy meýilleşdirilýär. 500 köprüden 435-si guruldy, beýleki zerur infrastruktura döredildi. Deňi-taýy bolmadyk işler bäş ýylda edildi, azat edilen ýerlerde 85 müňden gowrak adam ýaşaýar Azerbaýjanyň prezidenti we birinji wise-prezident şäher gurluşygy meselelerine hemişe üns berýärler, bu proses ähli jikme-jiklikleri göz öňünde tutup, taryhy mirasy we binagärçiligi gorap saklamak bilen örän duýgur amala aşyrylýar. Azerbaýjan şäher gurluşygynda özboluşly mysal görkezýär. Bu özboluşlylyk, häzirki wagtda dünýäde konfliktleriň we uruşlaryň möwç alýan döwründe, Azerbaýjan COP29 we WUF13 ýaly global wakalary üstünlikli guramak bilen global meseleleri ara alyp maslahatlaşmak üçin ygtybarly platforma öwrüldi Milli Mejlisiň agzasy Rizwan Nabiýew, gysga wagtyň içinde Bakuwda guralan BMG we Bütindünýä şäher ösüş forumynyň (WUF13) çäginde geçirilen COP29-nyň diňe bir nusgawy diplomatiýa nukdaýnazaryndan däl, eýsem sosial we medeni diplomatiýa nukdaýnazaryndan hem möhüm ähmiýete eýe bolandygyny aýtdy. Bu, Azerbaýjanyň halkara abraýynyň we ygtybarly hyzmatdaşyň abraýynyň has-da güýçlenendigini görkezýär Deputat, WUF13-de 182 ýurtdan 40,000-den gowrak gatnaşyjynyň wekiliýetiniň bu çärä we Bakuwda görkezilen halkara ynamyna ýokary gyzyklanmanyň görkezijisidigini aýtdy. Onuň sözlerine görä, paýtagtyň häzirki zaman infrastrukturasy, täze şäher gurluşyk taslamalary, binagärlik mysallary, medeni mümkinçilikler we halkara çäreleri guramakda toplanan tejribe Azerbaýjanyň eýýäm bu ugurda global merkezleriň birine öwrülendigini görkezýär Onuň sözlerine görä, Azerbaýjan diňe milli meseleleriň çözülmegi bilen kanagatlanman, şol bir wagtyň özünde halkara jemgyýetçiligi we köptaraplaýyn hyzmatdaşlykda toplanan tejribäni paýlaşmaga açykdygyny görkezýär Deputat, şäherleriň ýyllar boýy fiziki taýdan giňelmeginiň ilatyň köpelmeginden we bu meýilleşdirilmedik şäherleşme töwekgelçiligini ýokarlandyrýandygyna ünsi çekdi. Şäherlerde ýaşyl zolaklaryň paýynyň azalmagy, suw joşmalarynyň töwekgelçiligini ýokarlandyrmak we millionlarça adamy öýlerinden çykmaga mejbur etmek şäherleşme bilen baglanyşykly howplaryň derejesini görkezýär. Şol sebäplere görä BMG howpsuz we durnukly şäherleriň gurluşygyny esasy ileri tutulýan ugurlaryň biri hökmünde kesgitledi Rizwan Nabiýew, Azerbaýjanyň Durnukly ösüş maksatlaryny durmuşa geçirmekde işjeň hyzmatdaşlyk edýändigini we milli derejede dürli maksatnamalary durmuşa geçirýändigini aýtdy. Mundan başga-da, Azerbaýjan 18-nji Durnukly Ösüş Maksady - ynsanperwerligi ýok etmek inisiatiwasyny öňe sürdi. Häzirki wagtda ýurduň çäginiň takmynan 13 göterimi minalar we partlamadyk ýaraglar bilen hapalanýar we howpsuz ýaşaýyş gurşawyny üpjün etmek üçin ynsanperwer arassalamak aýratyn ähmiýete eýe Azerbaýjanyň basyp alyş ýerlerinden boşadylan sebitlerde gaýtadan dikeldiş we göçüriş taslamalarynyň halkara derejesinde gyzyklanma döredýändigini aýtdy: "Soňky bäş ýylda Garabagy we Gündogar Zangezury dikeltmek üçin döwlet býudjetinden 22 milliard manatdan gowrak serişde bölünip berildi we 2026-njy ýylda 40,000-den gowrak ilatly punktda gurulmagy meýilleşdirilýär. ýyllar. Döwrebap we ekologiki ýörelgeler esasynda 30 ýyl töweregi basyp alyş döwründe weýran edilen şäherleriň we obalaryň täzeden gurulmagy, Azerbaýjan tarapyndan döredilen möhüm we göreldeli tejribe. Şäherleşme we şäher diplomatiýasy indi diňe bir gurluşyk meselesi däl, eýsem howpsuzlyk, ekologiýa, gumanitar meseleler, migrasiýa we durnukly ösüş ýaly global kynçylyklar bilen gönüden-göni baglanyşykly strategiki ugur WUF13-iň açylyş dabarasynda Prezident Ylham Alyýewiň aýdan pikirlerine salgylanyp, deputat Azerbaýjanyň dürli sebitlerinde çalt şäher ösüş prosesleriniň geçirilýändigini we halkara hünärmenleri bilen tejribe alyşmagyň bu ugurda has netijeli netijelere ýetjekdigini aýtdy