Azerbaýjan binagärliginiň parlak ýyldyzy: Momina Hatunyň mazary

Bu ýadygärlik ussatlyk, ussatlygyň gudratydyr. Müňlerçe ýyllyk gizlin syrlary, taryhy faktlary, beýikligi we duruşy bilen haýran galdyrýar. Wepaly aýalyň ady beýik we belentdir. Söýgi we mähir duýgulary bu atda gizlenýär. Bu at XII asyryň taryhynda, halkymyzyň hatyrasyna ýazylypdyr. Momina Hatun öz halky, çuňňur aňy we zehini bilen tapawutlanýan diplomatdy. Azerbaýjanyň Atabaý ştatynyň ilkinji aýaly, Muhammet Jahan Pahlawanyň we Gizil Arslanyň ejesi Şamseddin Eldeniziň aýalydy Azerbaýjan Atabeý döwletini esaslandyryjy Şamseddin Eldeniz tarapyndan ölen Mumina Hatun mazary, ölen aýalynyň hatyrasyna öz döwrüniň güýçli aýalyna, hökümdaryň ejesine berlen bahanyň we çäksiz söýginiň baky nyşanydyr. 1186-njy ýylda gurlan ýadygärligiň sekizburç gurluşy we üstündäki geometrik we gül nagyşlary aýal ruhunyň nepisligini we nepisligini alamatlandyrýar. Umentadygärligiň beýikligi, musulman gündogarynda aýal şahsyýetiň näderejede ýokarydygyny görkezýär. Onuň firuzeli plitkalary we çylşyrymly nagyşlary, aýal gözelligine goýlan bahanyň wizual subutnamasy hökmünde gözüňi özüne çekýär. Uffadygärligiň üstünde Kufik ýazuwynda: "Biz gidýäris, ýöne ekleýjisi galýar, ölýäris, eser ýatda galýar!" Momina Hatunyň sözleri, sebiti tanadýan we barlygy bilen şöhratlandyrýan ýadygärlikleriň hemişe adamlaryň ýadynda we taryhynda galjakdygyny görkezýär. Bu ýadygärlik daşyň ýadyna geçirilýän söýginiň, aýal-gyzlaryň näzikliginiň, enäniň mukaddesliginiň we aýal bagtynyň nyşany hökmünde Nakhiwana gelen daşary ýurtly myhmanlary haýran galdyrýar Azarbaýjan binagärliginde gün ýaly şöhle saçýan Memar Ajaminiň eseriniň Güni, hut Hudaýyň Enesiniň guburydyr. Mazara seretseň, geň galmagyňy gizläp bilmersiň. Momina Hatun ähli möwsümlerde owadan. Häzirki wagtda we geljekde köp sanly azerbaýjanly we dünýä arhitektorlarynyň döredijiligi üçin ylham çeşmesi bolup durýar. Momina Hatun, yslam arhitekturasyndaky iň beýik we iň näzik düzümi bilen tapawutlanýan uzak ömürli mazardyr. Bu ýadygärlik diňe bir çeper pikirlenmäniň çuňlugy, tagamyň näzikligi bilen çäklenmän, eýsem giň matematiki bilimlere we baý döredijilik tejribesine esaslanýan in engineeringener zehini bilen hem guruldy. Milli lider Heýdar Alyýew muny 1999-njy ýylyň 14-nji oktýabrynda milli binagärligimiziň bu ajaýyp ýadygärligine eden sapary wagtynda aýtdy. "... Bu ýadygärligiň hiç hili gymmaty ýok. Momina Hatyň mazary XII asyrda, orta asyrlarda Azerbaýjanyň medeniýetiniň nähili baýdygyny görkezýär we hakykatdanam binagärlik ähmiýeti bilen birlikde bu ýadygärligiň gadymydygyny görkezýär. binagärligiň baýlygy, şeýle hem döwletliligiň nähili baý we güýçli bolandygyny görkezýär. " Beýik Lideriň bu saparyndan soň ýadygärlik görkezmeleri bilen düýpgöter dikeldildi, bu ädim milletimiziň baý taryhyna, medeniýetine we taryhy köklerine gaýdyp gelmekde we oňa düşünmekde möhüm rol oýnady Baý tertibi, kompozisiýa gurluşy, binagärlik görnüşleri we usullary bilen ünsi özüne çekýän mazar, gyzyl diorit gaýa daşlary bilen örtülen sütüne dikildi. Umentadygärligiň ters burçlary ýyldyz şekilli kerpiç gapyrgalary bilen gurşalan we içki ýüzleri çylşyrymly geometrik nagyşlar bilen örtülendir we çylşyrymlylygyň we görüş çuňlugynyň bitewiligini birleşdirýär. Faceüzüň we uçly bezeglerde ulanylýan açyk gök-firuzeli mermer kerpiçler, bişirilen kerpiçiň umumy gyzyl reňkiniň fonunda täsirli öwüşginleri we çatryklary emele getirýär. Stalaktitler Momina Hatunyň mazarynda ilkinji gezek diň mazarlarynda korniş guşagy hökmünde ulanyldy Bu gymmat bahaly daş, gündogar binagärçiligi mekdebi bolup hyzmat etdi. Soň bolsa, Ajaminiň döredijiliginiň täsiri bilen gurlan XIII asyr Gülüstan mazary, XIV asyrda gurlan Garabag guburlary, şeýle hem Stambulda türk in engineener binagär Sina tarapyndan döredilen guburlar, Barda we Salmas mazarlary häzirki wagtda bütin dünýäni haýran galdyrýar Azerbaýjan arhitekturasynyň iň seýrek we täsin ýadygärlikleriniň biri hökmünde bu ajaýyp we ajaýyp ýadygärlik 1998-nji ýylyň 30-njy sentýabrynda ESUNESKO-nyň gyssagly goraga mätäç maddy we medeni mirasyň deslapky sanawyna "Nakhiwan mawzoleýlerine" girizildi Milli lider Heýdar Alyýew: "Nahçiwanyň çägini alsak, bu kiçijik sebitde dünýä derejesindäki taryhy-binagärlik ýadygärlikleri gaty köp. Azerbaýjanyň köp sebitinde olary tapyp bolmaýar. Hereöne şu ýerde. Olar ýüzlerçe ýyl ýaşadylar we ýaşadylar" -diýdi. Momina Hatunyň gubury hem halkymyzyň baý taryhy we medeniýetidir görelde hökmünde ýaşaýar we Nahçiwan topragynyň suratkeşleriniň akyl-paýhasy bilen dünýäni ýene bir gezek haýran galdyrýar Geçen ýyl UNESKO-nyň çäginde Azerbaýjanyň görnükli binagäri Acami Nakhiviwanyň 900 ýyllygynyň bellenilmegi we Prezident Ylham Alyýewiň degişli Karary bilen 2026-njy ýylyň “Şäher meýilnamasy we binagärlik ýyly” diýlip yglan edilmegi, milletimiziň taryhy şäher meýilnamasy we binagärlik mirasynyň goralmagy we Akaminiň mirasyny has giňişleýin öwrenmek üçin uly mümkinçilikler döretdi. Azerbaýjan. Recentlyakynda "Şäher meýilleşdiriş we binagärlik ýyly" çäginde we Ajami Nakhçiwanyň 900 ýyllygy mynasybetli Nakhiwan şäherinde geçiriljek "Ajami Nakhivani: Nakhivan binagärlik mekdebi we däp-dessurlary" atly respublikan ylmy konferensiýa bu meselede möhüm ähmiýete eýe bolar. Şeýle hem, Azerbaýjan Respublikasynyň Prezidentiniň Nakhiwanda ýerleşýän "Momina Hatunyň mazaryny dikeltmek we gorap saklamak üçin serişde bölüp bermek" baradaky degişli karary döwletiň taryhy mirasymyza edýän aladasynyň aýdyň beýanydyr. Taryhy we medeni mirasymyzy goramak her birimiziň raýat borjumyzdyr