Azerbaýjany logistika merkezine alyp barýan ýol - UZAK

Soňky ýyllarda dünýä kartasyndaky söwda ýollary ykdysady çäklerden çykyp, geosyýasy gurallara öwrüldi. Hususan-da, Russiýa-Ukraina söweşi ençeme ýyl bäri döredilen global logistika deňagramlylygyny sarsdyrdy we howpsuzlyk we ygtybarlylyk nukdaýnazaryndan ugurlaryň täzeden bahalandyrylmagyna sebäp boldy. Bir wagtlar Hytaý bilen Europeewropanyň arasyndaky ýük akymynyň esasy bölegi Demirgazyk ýoly bilen - Russiýanyň üsti bilen daşalýan bolsa, şu gün sanksiýalar, syýasy töwekgelçilikler we näbellilik fonunda ozalky özüne çekijiligini ep-esli ýitirdi. Mundan başga-da, Eastakyn Gündogarda bolup geçen soňky wakalar Eýranyň üsti bilen ýük daşamagyna ýaramaz täsir etdi. Şeýlelik bilen, "Gündogar-Günbatar" koridorynyň günorta bölegi Eýrandan geçeli bäri, soňky wakalar bu ýurduň üsti bilen ýük daşamagyna uly täsir etdi Şol bir wagtyň özünde Eastakyn Gündogarda dartgynlylygyň ýokarlanmagy we howpsuzlyk töwekgelçiliginiň ýokarlanmagy, esasanam Gyzyl deňiz basseýninde, Sues kanalynyň üsti bilen adaty deňiz ýollaryny çynlakaý basyş edýär. Shük daşaýyş ýollaryna edilýän hüjümler we ätiýaçlandyryş çykdajylarynyň ýokarlanmagy bu setiriň durnuklylygyny gowşadýar. Beýleki tarapdan, Hormuz bogazynyň töwereginde barha artýan harby-syýasy dartgynlyk global energiýa we ýük daşamak boýunça iň möhüm "päsgelçilikleriň" birini howp astynda goýýar. Bu, dünýä söwdasynyň ep-esli böleginiň geçýän deňiz ýollaryndaky näbelliligi çuňlaşdyrýar Bu fonunda asewraziýa giňişliginde täze "söwda geografiýasy" emele gelýär - gysga, has ygtybarly we öňünden aýdyp boljak ugurlara zerurlyk ep-esli artýar Hut şeýle geosyýasy özgerişlik döwründe Gündogar-Günbatar liniýasy - Hazar deňziniň üstünden geçýän Orta Koridor diňe bir alternatiwa bolman, eýsem global söwdanyň strategiki sütünleriniň birine öwrülýär. Hytaýy, Merkezi Aziýany, Azerbaýjany, Jorjiýa we Türkiýäni birleşdirýän bu ýol, kartada çyzylan çyzykdan has uly many alýar: üýtgeýän dünýä tertibinde ygtybarlylygyň, çeýeligiň we geosyýasy deňagramlylygyň nyşanyna öwrülýär Orta koridoryň barha artýan ähmiýeti, belli bir statistiki görkezijiler bilen aýdyň tassyklanýar Gazagystanyň Transport ministrliginiň maglumatyna görä, Hazar Transpasiýasy halkara ulag ýoly (TBNM) boýunça transport mukdary soňky 7 ýylda 0,8 million tonnadan 4,5 million tonna çenli ýokarlandy Iň soňky statistiki maglumatlara görä, 2025-nji ýylda Trans-Hazar halkara ulag ýoly (TBNM) boýunça takmynan 77 müň TEU daşaldy. Maksat has hyjuwly - 2029-njy ýyla çenli konteýner daşamak 300,000 TEU-a ýeter "Azerbaýjan demir ýollary" (ADY) paýdarlar jemgyýetiniň maglumatlaryna görä, umuman alanyňda, Bakuw halkara deňiz portunyň taryhynda ilkinji gezek ýyllyk konteýnerleriň göwrümi 107 müň TEU derejesine ýetdi. Bu san TBNM tarapyndan daşalýan ýükleri we beýleki ugurlarda daşamagy öz içine alýar. Bu görkeziji dolandyryş we integrasiýa nukdaýnazaryndan öwrülişik nokady hökmünde kabul edip bolar "Bakuw halkara deňiz portunyň prezident Ylham Alyýewiň 2025-nji ýylyň 25-nji fewralyndaky karary bilen ADY-a birleşdirilmegi ýükleýiş proseslerini çaltlaşdyrmaga we logistika ugurlaryny optimizirlemäge mümkinçilik berdi Bu integrasiýa eýýäm hakyky netijeleri berdi. Adingükleme görkezijileriniň ýokarlanmagy Bakuw halkara deňiz portunyň sebitdäki iň ygtybarly logistika merkezlerinden biri bolan ornuny hasam güýçlendirýär. Bu bolsa öz gezeginde Azerbaýjanyň Gündogar bilen Günbataryň arasyndaky esasy tranzit merkezleriniň birine öwrülmegini çaltlaşdyrýar Aýratynam bellemeli zat, portda ýerine ýetirilen ýaşyl we sanly logistika çözgütleri, ýüküň mukdaryny ýokarlandyrmagy we ykdysadyýet üçin goşmaça gymmaty emele getirmegi wada berip, Orta Koridorda integrasiýany çuňlaşdyrýar "-diýdi Deňeşdirmek üçin, port 2018-nji ýylda işe girizilende, onuň ýyllyk kuwwaty 15 million tonna we 100,000 TEU konteýner boldy. Şeýle-de bolsa, ADY-a goşulandan soň ýerine ýetirilen amaly taslamalaryň netijesinde bu potensial gysga wagtyň içinde 150,000 TEU ekwiwalentine getirildi. Muňa ugurdaş porta goşmaça enjamlar getirildi, amaly prosesler optimallaşdyryldy we häzirki zaman logistika çözgütleri durmuşa geçirildi ADY häzirki wagtda koridoryň esasy söwda ýükleriniň Hytaýdan we Merkezi Aziýadan Europeewropa akymyna esaslanýar diýip hasaplaýar. Şeýle-de bolsa, eýýäm “ters ugry” - Günbatardan Gündogara tarap ugurda anyk ädimler ädilýär. 2024-nji ýylyň noýabr aýynda Baku-Sian eksport blok otlusynyň ugramagy bu ugurda simwoliki öwrülişik hasaplanýar. 2024-nji ýylyň maý aýynda Baku-Tbilisi-Kars (BTQ) demir ýolunyň döwrebaplaşdyrylmagy bolar çeýeligini ýokarlandyrmak arkaly iki taraplaýyn söwda üçin täze mümkinçilikleri açmak. Europeanewropalylaryň, şol sanda Awstriýa kompaniýalarynyň bu setire gyzyklanma bildirýändigi, Orta Koridoryň global oýunçy bolandygyny subut edýär Ulag hünärmeni Rauf Agamirzaýew Orta koridoryň ösmegini has giň geo-ykdysady kontekstde düşündirýär. Onuň pikiriçe, Orta Koridor 2017-nji ýyldan bäri işjeň tapgyra gadam bassa-da, entek doly işleýän sistema öwrülmedi: "Möhüm infrastruktura taslamalary ýyllar boýy durmuşa geçirilse-de, koridor entek uly we durnukly ýük akymyny almak derejesine ýetmedi. Sebäbi ýönekeý: köp ýyllaryň dowamynda esasy ýükleri alýan alternatiw ugurlar eýýäm bazary emele getirdi we akýar." Globalöne global prosesler bu deňagramlylygy düýpgöter üýtgetdi. Demirgazyk we Günorta ugurlaryna gatnaşyjylaryň sanksiýalar bilen ýüzbe-ýüz bolmagy, çaknyşyk zolaklaryna öwrülmegi, Gyzyl deňizdäki söwda gämilerine hüjümler, Hormuz bogazynyň töweregindäki töwekgelçilikleriň ýokarlanmagy we deňiz ýollarynyň uzalmagy logistika ulgamynda zynjyrly täsirleri döretdi. Bu amallar konteýner ýetmezçiligine, ýük daşama çykdajylarynyň ýokarlanmagyna we ýük daşama ýollarynyň durnuksyzlygyna sebäp boldy. Hut şu çylşyrymly fon, Orta Koridory "alternatiw wariantdan" "zerur ugra" öwürdi Koridoryň ähmiýetiniň düýpgöter ýokarlanmagynda aýgytly öwrülişik 2022-nji ýylyň fewralynda başlanan Russiýa-Ukraina söweşi boldy. Uruşdan öň Hytaý-Europeanewropa gury ýer transportynyň esasy bölegi Russiýadan geçdi we bu ýol çaltlyk bilen giňelýärdi: 2020-nji ýylda 546,900 TEU daşaldy we 2021-nji ýylda 692,500 TEU daşaldy. Emma uruş we ondan soňky sanksiýalar bu akymy düýpgöter azaltdy. Russiýanyň üsti bilen transport 2022-nji ýylda 40,7% azaldy we 410,6 müň TEU boldy. Bu diňe bir Europeewropa üçin maddy-tehniki mesele däl, eýsem strategiki töwekgelçilikdi. Netijede, Europeanewropa ýurtlary alternatiw ugur gözlemegi çaltlaşdyrdylar Theeri gelende aýtsak, ABŞ-nyň maslahat beriş kompaniýasy "Oliwer Waýman" Azerbaýjanyň geo-ykdysady ýagdaýyny takyk suratlandyrýar: "countryurt Europeewropanyň, Merkezi Aziýanyň, Türkiýäniň we asewraziýanyň söwda ulgamynyň kesişýän strategiki nokadynda ýerleşýär. Bu geografiki artykmaçlyk soňky ýyllarda amala aşyrylan iri infrastruktura taslamalary bilen hasam güýçlendi. sebitiň esasy tranzit merkezlerinden biri boldy Emma bu suratyň fonunda has inçe hakykat bar. Oliwer Waýman häzirki wagtda döredilen bahanyň köpüsiniň pes marginli, göwrüme bagly tranzit girdejilerinden gelýändigini aýdýar. Azerbaijanagny, Azerbaýjan esasan harytlaryň öz çäginden geçmegi sebäpli gazanýar. Şeýle-de bolsa, global logistika zynjyryndaky esasy girdeji marşrutda däl-de, dolandyrylýan ýerlerde gazanylýar. Oliwer Waýman, ýurduň global logistikanyň ýokary girdejili utgaşdyrylyşyna, bilimlerine we karar beriş derejelerine entek doly gözegçilik edip bilmejekdigine ynanýar. Global tejribe logistikanyň "göze görünmeýän tarapynyň" - maglumatlary dolandyrmak, şertnamalar düzmek, töwekgelçiliklere baha bermek we ynamy berkitmek - iň ýokary girdejiniň jemlenýän ýerini görkezýär Gazagystanyň ALT uniwersitetiniň professory, logistika pudagy boýunça hünärmen Gauhar Kenjebaýewa konteýner daşamakda geljegiň esasy ösüş nokadyny görýär. Onuň sözlerine görä, bu esasanam Hytaýdan Europeewropa ýük akymlarynyň kontekstinde aýdyň görünýär, bu dünýä söwdasynyň iň dinamiki we göwrümli böleginiň Orta Koridordan geçip biljekdigini aňladýar Hünärmeniň çemeleşmesine görä, ýakyn 5-10 ýylda koridoryň geografiýasy giňelip biler. Munuň esasy elementlerinden biri sebitde täze integrasiýa mümkinçilikleriniň döredilmegi. Azerbaýjan bilen parahatçylyk şertnamasyna gol çekilenden soň, TRIPP taslamasynyň çäginde Ermenistanyň tranzit ýurt hökmünde goşulmagynyň mümkindigini belleýär. Bu kartany we Orta Koridoryň ykdysady agramyny artdyryp biljek faktorlaryň biri hasaplanýar Şol bir wagtyň özünde, G. Kenjebaýewa bar bolan çäklendirmeleri äsgermezlik edýär. Onuň pikiriçe, nyrh syýasaty entek doly çeýe däl we koridoryň bäsdeşlige ukyplylygyny gowşadýan esasy faktorlaryň biri bolan käbir segmentlerde standartlar sazlaşdyrylmaýar. .Agny, potensial uly, ýöne bu potensialyň durmuşa geçirilmegi üçin institusional we tehniki uýgunlaşma möhümdir Bu ugur bilen diňe sebit ýurtlary gyzyklanýar bilen çäklenmeýär. Europeanewropaly aragatnaşyk kärhanalary Orta Koridora has köp üns berýärler. Şeýle-de bolsa, häzirki hakykatda ýük akymynyň ugry deňagramly däl - transport esasan gündogardan günbatara amala aşyrylýar. Munuň aňyrsynda ýönekeý ykdysady logika bar: Hytaýda Europeanewropa bazarlarynda öndürilen arzan önümlere uly isleg bar Gollandiýadaky “Stroomi B.V.” -niň müdiri Irina Birman, Orta Koridoryň potensialyna real nukdaýnazardan baha berýär. Onuň sözlerine görä, Hytaý bilen Türkiýäniň arasynda ýük daşamak amatly şertlerde 18-20 günüň içinde amala aşyrylyp bilner. Emma amaly hakykat elmydama bu sanlara gabat gelmeýär. Portlarda dykyzlygy ýüklemek, paromyň tertibi we çylşyrymly serhet proseduralary tranzit wagtlaryny üýtgedýär we käwagt koridoryň aç-açan artykmaçlyklaryny bölekleýin sorag edýär Beýleki tarapdan, "MALBI Trans" kompaniýasynyň baş direktory Liliana Krutonok has optimistik. Onuň sözlerine görä, Orta koridor eýýäm durnukly alternatiw ýoluna tarap barýar we ýakyn ýyllarda ösüşi has yzygiderli bolar. Şeýle-de bolsa, bu ösüşiň esasy şerti gowşak baglanyşyklary - infrastrukturanyň täzelenmegi, ätiýaçlandyryş mehanizmleriniň kämilleşdirilmegi we logistika zynjyrynyň gijikdirilmegini azaltmakdyr L. Krutonok täze sebit baglanyşyklarynyň, esasanam TRIPP ýolunyň döredilmeginiň bu prosesi çaltlaşdyryp biljekdigini belleýär. Netijede, koridoryň halkara logistika ulgamynda tutýan orny diňe bir alternatiwa hökmünde däl, eýsem esasy ugurlaryň biri hökmünde hasam güýçlenip biler Hytaýyň Azerbaýjandaky ilçisi Lu Mei "Hasabat" gazetine beren interwýusynda TBNM-iň sebit aragatnaşygyny berkitmekde, sebitleýin ykdysady ösüşe goşant goşmakda we global önümçilik we üpjünçilik zynjyrynyň durnuklylygyny üpjün etmekde möhüm ähmiýete eýe bolýandygyny aýtdy: "Hytaý we Azerbaýjan" Bir guşak, bir ýol "taslamasy durmuşa geçirilýär Koridor we global önümçilik we üpjünçilik zynjyrynyň durnuklylygyny saklamakda möhüm rol oýnaýar. " Koridorlar bilen baglanyşykly meselelere seredeniňde, ykdysady proseslerden başga-da, geosyýasy taraplara üns bermeli. Sanksiýalar we syýasy durnuksyzlyk koridorlaryň girdejililigine çynlakaý täsir edýän faktorlaryň biridir Howpsuzlyk, harby psihologiki we aňtaw meseleleri boýunça türk hünärmeni Coskun Başbug, Eastakyn Gündogardaky soňky çaknyşyklaryň we krizisleriň global söwda ýollaryna gönüden-göni täsir edýändigini aýtdy. Onuň pikiriçe, bu dartgynlyk dünýä ykdysadyýeti üçin täze töwekgelçilikleri we näbellilikleri döredýär. Russiýa bilen Eýranyň töweregindäki çylşyrymly geosyýasy ýagdaý, dowam edýän konfliktler we girizilen sanksiýalar bu ýurtlaryň durnuklylygyny, şeýle hem olaryň üstünden geçýän transport koridorlaryny gowşadýar. Netijede ätiýaçlandyryş, transport we howpsuzlyk çykdajylary ýokarlanýar we logistika has gymmat we töwekgelçilikli bolýar "Eger elmydama açyk koridor bar bolsa we şol bir wagtyň özünde goňşulykda uruşlar bar bolsa, demirgazykda-da, günortada-da birnäçe kynçylyk bar bolsa, Orta koridor elbetde ajaýyp gural" - diýip, gürji ykdysady hünärmeni Wakso Karaýa pikir edýär. Ekspert bu meseläniň urşuň dowamlylygyna-da baglydygyna ynanýar: "Mysal üçin, Ukrainadaky söweşiň uzak möhletli bolmagy sebäpli Orta Koridor has köp çeşme gazandy. Eýranyň töweregindäki ýagdaý birneme gysga we üstesine-de göni däl. Hatda harytlar Eýranyň üsti bilen Europeewropa we Aziýa, şeýle hem Aziýa we beýleki yklymlaryň arasynda daşaldy. Şeýle-de bolsa, bu faktor oňyn täsir eder Hut şu çylşyrymly fon, ýük daşaýan kompaniýalary täze we has ygtybarly alternatiwalary gözlemäge mejbur edýär. J. Başbugyň pikiriçe, Gyzyl deňiz ýolunda ýüze çykýan meseleler we Russiýa-Ukraina söweşi netijesinde emele gelen täze geosyýasy hakykat, Hazar deňziniň üstünden Gündogar-Günbatar Orta Koridory öňe sürdi Hünärmen, bu koridoryň birnäçe parametrde bäsdeşlerinden has ýokarydygyna ynanýar. Hytaý we sebit ýurtlary üçin has deňagramly we özara peýdaly ("win-win") modelini hödürleýär. Statistik nukdaýnazardan seredilende, bu surat hem gyzykly: Hytaý bilen Europeewropanyň arasynda her ýyl takmynan 10 million konteýner daşalýar, olaryň 96% -i deňiz arkaly, diňe 4% -i Sibir Trans-demirýoly. geçirilýär. Sebitdäki geosyýasy durnuksyzlyk, Orta Koridor üçin uly "boş bazaryň" bardygyny görkezýär Mundan başga-da, Orta koridoryň geografiki artykmaçlyklary hem bellärliklidir. Ortaça 5 gün transport wagtyny tygşytlaýan demirgazyk ýolundan takmynan 2000 km gysga. Deňiz ýoly bilen deňeşdirilende, bu 15 günüň tapawudyny aňladýar Theeri gelende aýtsak, gürji hünärmeni Gia Abaşidze Orta Koridoryň netijeliligi diňe daşalýan harytlaryň mukdary bilen ölçelmeýär diýip pikir edýär: "Esasy mesele transport wagty, bahasy we ygtybarlylygy arasynda zerur deňagramlylygy üpjün etmekdir. Bu köp ugurly ýol Gürjüstan we Azerbaýjan üçin diýseň möhüm we häzirki wagtda ösýän döwürde". 2022-2025-nji ýyllarda ýük akymlarynyň ep-esli artandygyny ýatlatdy: "Gatnaşan ýurtlaryň degişli guramalary, esasanam sanly gurşawda we infrastrukturany has netijeli guramak ugrunda yzygiderli işleýär. Bu ugurda intensiw işjeňlik dowam edýär, isleg we mümkinçilikler bar, ýöne wagt faktory aýgytly bolup galýar." Rauf Agamirzaýew başga bir möhüm meselä ünsi çekdi: infrastrukturanyň deň däl ösüşi. Onuň sözlerine görä, koridor ýurtlaryndaky taslamalar şol bir tizlikde amala aşyrylmaýar we bu umumy netijelilige täsir edýär. Şol bir wagtyň özünde sebitde bolup geçen soňky wakalar, esasanam Eýranyň töweregindäki dartgynlyk, ýük akymynyň ugruny üýtgedýär we Demirgazyk-Günbatar we Gündogar-Günbatar ugurlaryny hasam işjeňleşdirýär Umumy netijä görä, 2026-njy ýylda Russiýa garşy girizilen sanksiýalaryň güýçlendirilmegi günbatar kompaniýalaryny Demirgazyk koridoryndan kem-kemden ýüz öwürmäge mejbur etdi. Bu kem-kemden global ýük akymynda täze ugurlaryň döremegine sebäp boldy Türk professory we "Kawkaz strategiki gözleg" merkeziniň başlygy Hasan Oktaýyň pikiriçe, demirgazyk ýolundan ugrukdyrylan ýükleriň ep-esli bölegi Orta Koridora gönükdirilýär. Onuň sözlerine görä, Eýranyň töwereginde barha artýan harby dartgynlyk we ABŞ bilen Eýranyň arasyndaky gapma-garşylykly gatnaşyklar günorta ýollaryny has töwekgelçilikli we durnuksyz edýär. Netijede, ýük daşaýan kompaniýalar üçin esasy ölçegler diňe bir aralyk we baha däl, eýsem howpsuzlyk, öňünden aýdylýan we töwekgelçilikleri dolandyrmakdyr. Bu nukdaýnazardan Orta Koridor “ygtybarly esasy wariant” hökmünde barha ykrar edilýär we oňa bolan gyzyklanma yzygiderli artýar Gürjüstanyň Ykdysadyýet we Durnukly Ösüş ministriniň öňki orunbasary Nika Alawidze, global wakalaryň soňky ösüşi Orta Koridoryň "potensial" tapgyry yzda galdyrandygyny we hakyky ykdysady funksiýany ýerine ýetirendigini açyk görkezdi: "Şeýle-de bolsa, onuň netijeliligi geçiş döwründe. Ösüş depgini täsirli - ýük dolanyşygy we konteýner akymlary ep-esli ýokarlandy, ýöne bu global tranzitdäki paý. koridor indi zerur, ýöne islegiň tizligine uýgunlaşmak we dünýä bazary üçin ygtybarly hyzmatdaş bolmak üçin ösýärmi ýa-da gatnaşýan ýurtlaryň bu pursatdan peýdalanjakdygyna ynanýaryn Mundan başga-da, ulag üçin örän möhüm bolan howa şertleri, demirgazyk ýolunyň doňan sowuklaryndan has ýumşak howany hödürleýär we amaly durnuklylygy ýokarlandyrýar H. Oktaýyň pikiriçe, bu setir Aziýa bilen Europeewropany birleşdirýän iň gysga we şol bir wagtyň özünde has ygtybarly alternatiwalar hökmünde öňe çykýar. Wagt faktory bu ýerde aýgytly artykmaçlyklaryň birine öwrülýär: Hytaýdan Europeewropa adaty deňiz ýoly bilen 35-45 gün dowam edip, Orta Koridor arkaly ortaça 12-15 güne çenli azaldylyp bilner. Bu, maýa dolanyşygy taýdan çynlakaý ykdysady tapawudy döredýär Şol bir wagtyň özünde, Orta Koridoryň multimodal tebigaty, ýagny demir ýol, deňiz we ýol ulaglarynyň utgaşmasy oňa çeýeligi we çylşyrymlylygy berýär. Bu ony beýleki taslamalardan tapawutlandyrýan aýratynlyklaryň biridir Chinaagny, Hytaýdan Europeewropa iberilýän harytlar otly, parom, gämi ýaly ulaglar arkaly barmaly ýerine iberilýär Syýasatşynaslyk we halkara gatnaşyklary boýunça türk hünärmeni Ysmaýyl Çingözüň pikiriçe, Hazar deňzinde gämä garaşmak sebäpli ýükleri düşürmek we ýüklemek wagtyň ýitmegine sebäp bolýar: "Bu amal ýükleriň howpuny hem ýokarlandyrýar. Mundan başga-da serhet geçelgelerinde utgaşdyrylmazlyk hem esasy meseleleriň biridir." Netijede, bir konteýner üçin tranzit wagty 12-15 günden 17-20 güne çenli uzaldylyp bilner ýetmezçilik we çykdajylaryň ýokarlanmagy töwekgelçiligi ýokarydyr Şeýlelik bilen, Orta koridor gapma-garşylykly tapgyra gadam basýar: bir tarapdan çalt ösýär, beýleki tarapdan, kiçi derejede bolsa-da, gurluş çäklendirmeleri henizem saklanýar. Oneöne bir hakykat üýtgemeýär - global söwda ýollary üýtgedilip gurlup, bu koridor "ygtybarly duralga" wezipesini has köp öz üstüne alýar Orta koridoryň düýp manysyny bir söz bilen aňlatmaly bolsa, bu söz, şübhesiz, "multimodallylyk" bolar. Hut şu aýratynlyk ony özüne çekiji we çylşyrymly edýär. Bir tarapdan, dürli transport usullarynyň - demir ýol, deňiz we ýol ulaglarynyň utgaşmasy marşrut çeýeligini we ykdysady netijeliligi üpjün edýär. Beýleki tarapdan, bu köp derejeli gurluş goşmaça töwekgelçilikleri, gijikdirmeleri we çykdajylary döredýär Ykdysady nukdaýnazardan seredeniňde, bu modeliň artykmaçlygy düşnüklidir: demir ýol bilen deňiz transportynyň kombinasiýasy howa transportyndan has arzandyr. Şeýle-de bolsa, bilermen Ismail Cingöziň belleýşi ýaly, bu artykmaçlyk hemişe çykdajylaryň azalmagyny aňlatmaýar. Sebäbi harytlaryň köp hereketi - otlydan gämä, gämiden täzeden otly - goşmaça iş çykdajylaryny döredýär we käbir ýagdaýlarda marşruty Demirgazyk Koridordan has gymmatlaşdyryp biler Şeýle-de bolsa, çykdajylary optimizirlemek üçin möhüm mümkinçilikler bar. I.Kingoz, ýük kompaniýalarynyň önümlerini mümkin boldugyça çalt we has amatly nyrhlarda daşamaga çalyşýandyklaryny mälim etdi: "Koridora gatnaşyjylar - Azerbaýjan, Türkiýe we Gazagystan bu ugurda infrastruktura we dolandyryş nukdaýnazaryndan ugurdaş ädim ätýärler." Theeri gelende aýtsak, Gazagystanyň ALT uniwersitetiniň professory, logistika hyzmatlaryny ösdürmek boýunça hünärmen Roza Musaliýewanyň pikiriçe, Orta Koridor häzirki wagtda ösüş dinamikasy taýdan gaty täsirli, emma iş nukdaýnazaryndan henizem “düzediş tapgyrynda”: “Gazagystanyň segmentinde, Dostakdaky ikinji ýoluň işe girizilmegi we Dostakdaky ikinji ýol. geçiriş Bu, esasanam wagt duýgur ýükler üçin - elektronika, awtoulag bölekleri we enjamlar üçin marşruty has özüne çekiji edýär. " R.Musaliýewa şol bir wagtyň özünde Gazagystanyň, Azerbaýjanyň we Gürjüstanyň demir ýollarynyň bilelikdäki kärhanasynyň döredilmeginiň möhüm institusional öwrülişikdigini aýtdy. Bu ýeke tarif çemeleşmesi we "bir penjire" ýörelgesi, multimodal transportyň iň gowşak baglanyşyklaryndan biri bolan utgaşdyrmak meselesini aradan aýyrmaga gönükdirilendir. "Netijede, 15-20 günüň içinde Orta Koridoryň üsti bilen iberilýän ýükler, adaty deňiz ýoly (35-45 gün) hasaplanýan Sues kanalyna garanyňda iki-üç esse çalt aýlanyşygy üpjün edýär. Soňky ýyllarda Orta Koridoryň Gazagystan böleginde uly öňegidişlik gazanyldy. Şeýle-de bolsa, käbir segmentlerdäki koridorlar bilen baglanyşykly infrastruktura boşlugy. transportük daşamak, bu ugurda işleýän edaralar we hünärmenler multimodallylygy koridoryň esasy meseleleriniň biri hökmünde görkezýärler "-diýdi gazak hünärmeni Theeri gelende aýtsak, “Orta koridor” taslamasyna gatnaşýan ýurtlar multimodallylyk sebäpli ýüze çykýan kynçylyklary ýeňip geçmek üçin çynlakaý çäreleri görýärler Mysal üçin, "Azerbaýjan demir ýollary" tarapyndan amala aşyrylan "Goük yzarlamak" ulgamy multimodal zynjyryň aç-açanlygyny ýokarlandyrmaga gönükdirilendir. Bu ulgam häzirki wagtda Azerbaýjany we Gazagystany öz içine alýar we beýleki ýurtlara ýaýramagy meýilleşdirilýär. Hytaý bilen elektron maglumat alyş-çalşyny ýola goýmak we Sian portunyň operasiýa ulgamyna girmek ýaly ädimler utgaşdyrmagy güýçlendirýär "Gijikdirmeler azaldylan halatynda üznüksiz üstaşyr üpjün edilip bilner. Her faktoryň aýry-aýry täsirleriniň ýerine, faktorlaryň utgaşmasyny göz öňünde tutmak has dogry çemeleşme. Problemagny mesele diňe bir infrastruktura däl, administratiw proseduralar, utgaşdyrylmazlyk hem möhümdir Harytlaryň netijeli hereketi, serhetlerdäki päsgelçilikleri, ýüklemegi we düşürmegi, resmi däl tölegleri, çäklendiriji syýasatlary, şeýle hem aşa barlaglary we administratiw proseduralary aradan aýyrýan "ýumşak" çäreleri talap edýär diýip, Halkara ýol ulaglary bileleşigi (IRU) ynanýar Uleewropa Dikeldiş we Ösüş Bankynyň (EBRD) asewraziýa sebitiniň müdiri, Energetika bölüminiň başlygy Şule Topçu Kıliç "Hasabat" gazetine beren interwýusynda "ýaşyl koridoryň" diňe bir aktiw görnüşi bilen çäklenmeýändigini aýtdy - multimodal transport görnüşlerini (demir ýol - port - deňiz - awtoulag ýoly) we dürli gatnaşyjylary birleşdirýän has arassa we üznüksiz baglanyşyk, şeýle hem bu ugurda energiýa geçişine gönükdirilen gözlegler, bu demirýol we konteýner transporty, bu demir ýol bilen amala aşyrylar. Batumi we Baku, Orta Koridorda dyknyşygy we zyňyndylary azaldar. " 7-nji aprelde Ysraýylyň howa güýçleri Eýranda demirýol ulgamynyň 10-a golaý bölegini urdy. Ysraýyl şeýle hem Tähranda, Garajda, Töwrizde, Kaşanda we Komda 8 awtoulag köprüsine hüjüm etdi. Käbir iş taşlaýyşlaryň Demirgazyk-Günorta ýolunyň böleklerine gabat gelmegi bu setiriň näderejede ejizdigini açyk görkezdi Şeýle geosyýasy töwekgelçilikleriň fonunda Orta Koridor ýük daşaýjylar üçin has ygtybarly we öňünden aýdyp boljak alternatiwa hökmünde öňe çykýar. Şeýle-de bolsa, bu artykmaçlyklardan başga-da, koridoryň çözgüdine garaşýan gurluş problemalary bar Hünärmen zerzhan Karsibaýewiň pikiriçe, gämileriň we terminallaryň ýoklugy bu meseleleriň başynda durýar. Hususan-da, Hazar we Gara deňizlerinde işleýän iýmit gämileriniň çäkli tonnasy ýük akymynyň ösüş depginine entek ýeterlik jogap bermeýär. Mundan başga-da, koridorda birmeňzeş nyrh ulgamynyň ýoklugy, dürli gümrük standartlary we käbir demirýol liniýalarynda elektrikleşdirmegiň doly tamamlanmazlygy umumy netijeliligi peseldýän esasy faktorlar bolup durýar Onuň sözlerine görä, anyk infrastruktura "päsgelçilikler" düşnüklidir: Aktau porty we Kurik porty, şeýle hem Dostyk-Moýint demir ýol bölümi häzirki wagtda çäkli kuwwat bilen işleýär. Koridoryň umumy potensialyny ýokarlandyrmak birnäçe möhüm taslamalara - Gürjüstanda Anaklia çuň suw portunyň gurluşygynyň tamamlanmagyna, Marabda-Kartsakhi liniýasynyň döwrebaplaşdyrylmagyna, şeýle hem Bakuw halkara deňiz portunyň giňelmegine we Baku-Tbilisi-Kars demir ýolunyň täzelenmegine baglydyr. Türk segmentinde Marmaraý tuneliniň ýük otlylary üçin çäkli kuwwaty we lokomotiwleriň bolmazlygy goşmaça çäklendirmeleri döredýär Şeýle-de bolsa, koridora gatnaşyjylar has durnukly we öňünden aýdyp boljak ulgam gurmaga synanyşýandyklaryny eýýäm görkezýärler. 2025-nji ýyla çenli nyrh nyrhlaryny 2026-njy ýyla çenli uzaltmak baradaky ara alyp maslahatlaşmalar, 2025-nji ýylyň dekabrynda Kaspi halkara ulag ýoly boýunça iş toparynyň mejlisinde tassyklanyldy, hut şu maksat - bazaryň durnuklylygyny görkezmek üçin hyzmat edýär Şol bir wagtyň özünde, sanlaşdyrmak Orta Koridoryň "gizlin çeşmesi" hökmünde çykyş edýär. Sanly çözgütleriň durmuşa geçirilmegi, ýük akymyny dolandyrmagy optimizirlemek arkaly çykdajylary 9-30% aralygynda azaltmak mümkinçiligine eýe. Bu, tygşytlamak bilen birlikde koridoryň bäsdeşlik ukybynyň ýokarlanmagyny aňladýar Daniýanyň "Maersk" kompaniýasynyň Merkezi Aziýa we Kawkaz sebiti üçin işewürligi ösdürmek bölüminiň başlygy Irakli Danelia häzirki wagtda Hytaý bilen Europeewropanyň arasyndaky bu ugurdaky üstaşyr wagtynyň 18-22 gün arasynda üýtgäp biljekdigine ynanýar, ýöne strategiki maksat has hyjuwly - 15-20 gün Onuň pikiriçe, bu maksada ýetmek üçin koridoryň "päsgelçilikleri" kem-kemden ýok edilmeli. Hazar deňzindäki parom flotuny giňeltmek, demir ýol infrastrukturasyny we ulag düzümini döwrebaplaşdyrmak, portlaryň kuwwatyny ýokarlandyrmak we şol bir wagtyň özünde sanlylaşdyrmagy çuňlaşdyrmak we tutuş ugur boýunça maglumat alyş-çalşyny üpjün etmek möhümdir I. Danelia, Trans-Sibir marşruty bilen deňeşdirilende, Orta Koridor has-da özüne çekiji bolýar, esasanam töwekgelçiligi diwersifikasiýa etmegi makul bilýän ýük eýeleri üçin. Thisöne bu ýoluň esasy aýratynlygy - multimodal tebigaty - artykmaçlyk we kynçylyk. Kaspi portlarynda ýükleri gaýtadan ýüklemek proseslerini optimizirlemek, Baku bilen Potiniň arasynda “bitewi mehanizm” hökmünde demirýol we port amallary aýgytly rol oýnaýar. Meýilnamalaşdyrmagyň we utgaşdyrmagyň gowy düzülmegi umumy ygtybarlylygyň açary bolýar I. Danelia eýýäm Orta Koridory "premium logistika çözgüdi" hökmünde häsiýetlendirýär: "Möçberleriň köpelmegi we amaly netijeliligiň ýokarlanmagy bilen çykdajylary optimizirlemek mümkinçiligi hem giňelýär. Netijede adaty deňiz transporty bilen tapawut kem-kemden artýar. kiçelýär " "Maersk" kompaniýasy, Orta Koridorda esasy ösüşiň konteýner transporty arkaly emele geljekdigini çaklaýar: "Bu tendensiýa dünýä bazarynyň has çalt we köp ugurly ulag çözgütlerine bolan isleginiň gönüden-göni görkezijisidir. Şol bir wagtyň özünde umumy ýük segmentlerinde goşmaça ösüşe garaşylýar Şeýle-de bolsa, parom flotunyň ýeterlik däldigi möhüm faktor bolup galýar. Flotyň yzygiderli täzelenmegi we kämilleşdirilen meýilleşdiriş mehanizmleri hyzmatyň durnuklylygyny ýokarlandyryp biler. Konteýner platformalarynda we wagon flotundaky ýagdaý gowulaşsa-da, ýüklemek ýokary derejede galýar, esasanam içerki demir ýol ulgamlaryny Haza portlaryna birikdirýän segmentlerde. Bu, indiki tapgyra gönükdirilen maýa goýumlarynyň gutulgysyzdygyny görkezýär "Global logistika nukdaýnazaryndan seretseň, esasy mesele üýtgemez: Hazar basseýninde aragatnaşygy berkitmäge, portlar we demir ýol ulgamlarynyň arasyndaky utgaşdyrylyşy çuňlaşdyrmaga we ýeterlik derejede ulag gatnawyny üpjün etmäge aýratyn üns berilmelidir. Bu üç ugurdaky öňegidişlik Orta Koridoryň bäsdeşlik ukybyny ep-esli ýokarlandyrar" I. Danelia Şeýlelik bilen, Orta koridor eýýäm indiki tapgyra geçmegiň bosagasynda. Bu etap has köp baha döretmek bilen ölçeniler "Oliver Wyman" maslahat beriş kompaniýasynyň hünärmenleri, Orta Koridora başgaça - çuňňur we strategiki nukdaýnazary getirýär diýip hasaplaýarlar. Olaryň pikiriçe, Azerbaýjan tranzit ýurt hökmünde galmakdan kanagatlanmaly däl, has ýokary baha döredýän bilim esasly logistika hyzmatlaryna geçmeli Bu çemeleşme, fiziki transport däl-de, "söwda dolandyryş" modeline öwrülmegi göz öňünde tutýar. Koridor dolandyryşy we marşruty optimizasiýa, söwda maliýe we resminama hyzmatlary, üpjünçilik zynjyrynyň töwekgelçiligini ätiýaçlandyryş, multimodal ekspeditor we dellalçylyk, sanly logistika platformalary, şeýle hem işgärleri taýýarlamak we sertifikat merkezleri ýaly ugurlar ileri tutulýan ugurlaryň arasynda bolmaly. Hut şu segmentlerde has ýokary girdeji gazanylýar we ýurt karar beriş zynjyrynyň merkezine girýär - bu ýerde maglumat, müşderileriň wepalylygy we bahalara gözegçilik Häzirki wagtda surat başgaçarak: Azerbaýjanda tranzitden goşulan baha bir tonna 11 dollar töweregi we esasan ýönekeý töleglerden durýar. Deňeşdirmek üçin "Rotterdam porty" we "Jebel Ali porty" ýaly ösen logistika merkezlerinde bu görkeziji 40-60 dollar aralygynda. Tapawutyň sebäbi düşnüklidir: utgaşdyrmak, resminamalaşdyrmak, töwekgelçiligi dolandyrmak we goşmaça hyzmatlar şol merkezlerde amala aşyrylýar Kompaniýanyň çaklamalaryna görä, koridor integrasiýasy, resminamalaryň sanlaşdyrylmagy we gümrük amallarynyň sazlaşygy sebäpli Azerbaýjan 2035-nji ýyla çenli umumy ýük dolanyşygyny 55-60 million tonna çenli artdyryp biler. Bu Hytaý, Merkezi Aziýa we Europeewropa arasynda söwdanyň has köp paýyny çekmegi aňladýar Milli sanly orta koridor platformasyny döretmek bu özgerişligiň esasy gurallaryndan biri hökmünde teklip edilýär. Aslynda, bu platforma Azerbaýjandan geçýän ähli multimodal ýüklere gözegçilik merkeziniň roluny oýnamalydyr. Platforma ýük alyş-çalyş bazary we ahyrky ýük yzarlamasy, çaklaýyş ugry we nyrh hereketlendirijisi we beýleki degişli hyzmatlary üpjün etmeli. Şol bir wagtyň özünde, AI esasly iş çözgütlerini koridor amallaryna, şol sanda marşrut we aktiwleri optimizirlemek, talaplary çaklamak we dinamiki baha bermek ýaly birleşdirmeli. Söwda resminamalary we resmileşdirme amallary doly sanlaşdyrylmaly, ýük daşama kagyzlary, gelip çykyş şahadatnamalary we koridor hyzmatdaşlary bilen gabat gelýän gümrük görnüşleri işlenip düzülmeli Anotherene bir möhüm başlangyç, Hazaryň Söwda Maliýe Merkezini döretmekdir. Bu merkez, çalt we sanly akkreditiwleri, gümrük kepillendiriş mehanizmlerini, söwda ätiýaçlandyryşyny we hukuk hyzmatlaryny bermek arkaly koridoryň maliýe arhitekturasyny güýçlendirip biler Kompaniýanyň işgärleri halkara hyzmatdaşlygynyň ähmiýetini hem nygtaýarlar. Ygtybarlylygy ýokarlandyrmak we zerur tejribe çekmek üçin Halkara Maliýe Korporasiýasy (IFC) ýa-da Europeanewropanyň Dikeldiş we Ösüş Banky (EBRD) bilen hyzmatdaşlyk ýola goýulyp bilner. Mundan başga-da, sanly töleg we ätiýaçlandyryş interfeýsiniň girizilmegi daşaýjylara ähli çykdajylary bir platformada dolandyrmaga mümkinçilik berer Bu Alat erkin ykdysady zolagy özgeriş üçin fiziki goldaw hökmünde çykyş edip biler. Bu ýerde gümrük ammarlarynyň, sowuk zynjyryň we halkara operatorlar bilen hyzmatdaşlygyň üsti bilen premium logistika hyzmatlarynyň ösdürilmegi Azerbaýjanyň global üpjünçilik zynjyrlaryna has çuňňur goşulmagyny üpjün eder Şol bir wagtyň özünde, Azerbaýjan ýük we logistika operatorlarynyň Europeanewropa Bileleşigi we OECD maglumat howpsuzlygy standartlaryna laýyk gelmegini üpjün etmek üçin döwlet tarapyndan goldanýan sanly söwda sertifikatlaşdyryş ulgamy durmuşa geçirilip bilner. Bu ýerli operatorlaryň halkara bazarlaryna çykmagyny aňsatlaşdyryp biler Şeýlelik bilen ösüşiň ugry aýdyňdyr. Bitewi nyrh syýasatynyň ornaşdyrylmagy, eTIR ulgamynyň giňelmegi, portlaryň döwrebaplaşdyrylmagy we sebit koridorlarynyň açylmagy ýaly täze baglanyşyklar bilen 2030-njy ýyla çenli transporty 10-11 million tonna çenli ýokarlandyrmak hakyky bolup görünýär Bu, Orta Koridoryň täze döreýän asewraziýa söwda kartasynyň esasy arteriýalarynyň birine öwrüljekdigini aňladýar Ulanylanda saýtdaky materiallara ýüzlenmek möhümdir. Web sahypalarynda maglumat ulanylanda, giperlink bilen salgylanmak hökmanydyr