Azerbaýjan-Italiýa gatnaşyklary: syýasy we ykdysady integrasiýa

Mejlis agzasy Azerbaýjanyň prezidenti Ylham Alyýewiň we Italiýa Respublikasynyň Ministrler Geňeşiniň başlygy Jorjio Meloniniň 4-nji maýda Azerbaýjana eden saparyndaky metbugat beýanatynda iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklaryň häzirki derejesi we hyzmatdaşlygyň gerimi görkezilýär. Bu çykyş ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň diňe syýasy gepleşikler bilen çäklenmän, şol bir wagtyň özünde ykdysady, energiýa, senagat we gumanitar ugurlarda özara gyzyklanmalara esaslanýan giň hyzmatdaşlyk gurşawynyň emele gelýändigini görkezýär Azerbaýjan bilen Italiýanyň arasyndaky gatnaşyklar 2014 we 2020-nji ýyllarda gol çekilen strategiki hyzmatdaşlyk jarnamalaryna esaslanýar. Bu resminamalar hyzmatdaşlygyň esasy ugurlaryny kesgitlemekden başga-da, gatnaşyklaryň yzygiderli we yzygiderli ýola goýulmagy üçin şertler döretdi. Levelokary derejeli syýasy gepleşik we özara saparlar taraplaryň arasynda ygtybarly hyzmatdaşlyk gurşawynyň bardygyny tassyklaýar. Premýer-ministriň sebitleýin saparynyň çäginde ilki Ermenistana, soňra bolsa Azerbaýjana eden sapary diplomatik nukdaýnazardan aýratyn many berýär we bu özara gatnaşyklarda hormatyň we deňagramly çemeleşmäniň beýany hasaplanýar Energetika pudagy ikitaraplaýyn gatnaşyklarda aýratyn orun tutýar. Italiýa Azerbaýjanyň esasy söwda hyzmatdaşlaryndan biri we energiýa pudagynda özara peýdaly hyzmatdaşlygy bolan ýurtlaryň biridir. Azerbaýjan tarapyndan Italiýa bazaryna eksport edilýän tebigy gazyň ep-esli bölegini bu hyzmatdaşlygyň hakyky görkezijisidir. Bu hyzmatdaşlyk Günorta gaz koridorynyň çäginde hasam güýçlendirilýär. Koridoryň bir bölegi bolan Trans-Adriatik turbageçiriji taslamasynyň giňeldilmegi baradaky çekişmeler geljekde energiýa üpjünçiligini has-da ýokarlandyrmaga we Europeewropanyň energiýa howpsuzlygynda möhüm rol oýnamaga hyzmat edýär. Döwletimiziň baştutanynyň belleýşi ýaly, Azerbaýjan Italiýa nebit üpjünçiligi boýunça ikinji we gaz üpjünçiligi boýunça ikinji orunda durýar: "Biziň üçin Italiýa bazary nebit we gaz üçin birinji derejeli ähmiýete eýe. Geçen ýyl Azerbaýjan 25 milliard kub metr tebigy gaz eksport etdi, 9,5 milliardy Italiýa bazaryna eksport edildi. Şu gün gepleşikler we gepleşikler wagtynda bu göwrümi artdyrmak üçin ara alyp maslahatlaşdyk." Italiýa Azerbaýjanyň birinji söwda hyzmatdaşy we ikitaraplaýyn söwda dolanyşygy takmynan 12 milliard dollar. Bu görkeziji ykdysady hyzmatdaşlygyň ýokary derejesini tassyklaýar. Şol bir wagtyň özünde, Azerbaýjanyň Döwlet Nebit Gaznasy tarapyndan Italiýanyň ykdysadyýetine goýlan takmynan 3 milliard dollar maýa goýum, özara ykdysady bähbitleriň berk binýady esaslandyrýandygyny görkezýär. Bu maýa goýumlaryny täze taslamalara gönükdirmek hyzmatdaşlygy hasam giňeltmek üçin goşmaça mümkinçilikler döredýär Ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň täze ugurlaryndan biri harby-tehniki ugurdaky hyzmatdaşlykdyr. Bilelikdäki önümçiligi guramak, tehnologiýa alyş-çalşygy we senagat taslamalaryny durmuşa geçirmek bu ugur nukdaýnazaryndan uly ähmiýete eýe. Italýan tehnologiýalarynyň we Azerbaýjanyň maliýe mümkinçilikleriniň utgaşmagy täze senagat modelleriniň döremegine esas döredýär Häzirki wagtda Azerbaýjanda takmynan 130 italýan kompaniýasy işleýär. Bu kompaniýalar tarapyndan Garabag we Gündogar Zangezur sebitlerinde amala aşyrylan 23 taslama, basyp alyşdan azat bolup, ykdysady hyzmatdaşlygyň geografiýasyny giňeldýär we dikeldiş işine möhüm goşant goşýar. Bu taslamalara işjeň gatnaşmak bilen, italýan kompaniýalary daşary ýurtly hyzmatdaşlaryň arasynda öňdebaryjy orny eýeleýär we özara ykdysady gatnaşyklary çuňlaşdyrmaga hyzmat edýär Ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň möhüm ugurlaryndan biri bilimdir. Bakuwda işleýän Italiýa-Azerbaýjan uniwersiteti bu hyzmatdaşlygyň möhüm böleklerinden birine öwrüldi. Hundredsüzlerçe okuwçynyň eýýäm okaýan bu ýokary okuw mekdebi geljekde ýokary hünärli işgärleri taýýarlamaga we gumanitar gatnaşyklary berkitmäge hyzmat eder. Uniwersitetiň çäginde ýerine ýetirilen maksatnamalar halkara tejribesini paýlaşmaga, ylmy gözleg işlerini giňeltmäge we innowasiýa başlangyçlaryny döretmäge mümkinçilik berýär Häzirki wagtda Azerbaýjan-Italiýa gatnaşyklary energiýa, ykdysadyýet, senagat we bilimi öz içine alýan strategiki hyzmatdaşlyga esaslanýan köptaraplaýyn hyzmatdaşlygyň nusgasydyr. Özara gyzyklanmalara esaslanýan bu gatnaşyklar geljekde hasam giňeler we sebit hyzmatdaşlygy gurşawynda möhüm rol oýnamagyny dowam etdirer