Azerbaýjan-Italiýa: Güýçli we ynamly gatnaşyklar

Azerbaýjan bilen Italiýanyň arasyndaky gatnaşyklar hemişe ýokary derejede boldy. Bu, syýasy we ykdysady gatnaşyklarda özüni görkezdi. Azerbaýjanyň Europeewropanyň beýik döwletleriniň arasynda ilkinji strategiki hyzmatdaşy bolan Italiýa hemişe biziň ýurdumyza adalatly çemeleşdi. Italiýanyň Azerbaýjan üçin ähmiýeti diňe bir global ykdysady güýç bolmak bilen çäklenmän, eýsem sebit we halkara derejesinde görkezýän prinsipial pozisiýasyndan gelip çykýar. Şeýlelikde, Italiýa Europeanewropanyň esasy güýçleriniň we G7 agzalarynyň arasynda Azerbaýjan bilen strategiki hyzmatdaşlyk resminamasyna gol çeken ilkinji ýurtdyr. Azerbaýjan prezidenti we Italiýa ministrler geňeşiniň başlygy tarapyndan 2020-nji ýylyň fewral aýynda Rimde gol çekilen "Azerbaýjan Respublikasy bilen Italiýa Respublikasynyň arasynda köp ölçegli strategiki hyzmatdaşlygy güýçlendirmek baradaky bilelikdäki jarnama" iki ýurduň arasyndaky iň ýokary derejeli syýasy resminama bolup, ýakyn ýyllarda gatnaşyklary çuňlaşdyrmagyň ýol kartasyny kesgitledi. Bu jarnama diňe bir ykdysady hyzmatdaşlygy däl, eýsem syýasy, howpsuzlyk we gumanitar ugurlary hem öz içine alýan giň gerimli maksatnama öwrüldi. Bu berk binýadyň üstünde durmak, üznüksiz gepleşik, birek-birege hormat goýmak esasynda wagtlaýyn synagdan geçen strategiki ynam köprüsini döretdi Premýer-ministr Jorjiýa Meloniniň Azerbaýjana eden sapary syýasy we simwoliki ähmiýete eýe. Şeýlelik bilen, premýer-ministr Ermenistanda Politicalewropa Syýasy Bileleşiginiň çäresine gatnaşandan soň Azerbaýjana bardy we Azerbaýjan bilen Italiýanyň arasyndaky dostlugy we strategiki hyzmatdaşlygy tassyklady Prezident Ylham Alyýew metbugata ýüzlenip: "Şu gün Azerbaýjanda bolmagyňyz Azerbaýjan-Italiýa gatnaşyklarynyň näderejede çuňdygyny ýene bir gezek görkezýär. Şu gün Ermenistanda bolandygyňyzy hemmeler bilýär. Ermenistanda programmaňyzy tamamlamak we Azerbaýjana gelmek biziň üçin aýratyn many berýär, şol bir wagtyň özünde-de, Azbara hormat goýmagyň aç-açan görnüşi." Döwlet baştutany, syýasy gatnaşyklarymyzyň iň ýokary derejededigini, söwda gatnaşyklarynyň hem gowy ýagdaýdadygyny aýtdy. Azerbaýjan Italiýanyň energiýa howpsuzlygyny üpjün etmekde möhüm rol oýnaýar, Italiýa biziň ýurdumyzyň birinji söwda hyzmatdaşydyr Maglumat üçin, geçen ýyl söwda dolanyşygynyň takmynan 12 milliard dollar bolandygyny habar bereliň. Gatnaşyklaryň esasy ugurlaryndan biri energiýa pudagydyr. Şeýle hem Azerbaýjan Italiýa nebit we gaz üpjünçiligi boýunça ikinji ýerde durýar. Geçen ýyl Azerbaýjan 25 milliard kub metr tebigy gaz eksport etdi, 9,5 milliardy Italiýa bazaryna eksport edildi. Bakuwda geçirilen çekişmelerde sesiň köpelmegine ünsi jemledi 2025-nji ýylda Azerbaýjan Italiýa 10 milliard kub metr gaz eksport etdi. Umuman alanyňda, Azerbaýjan CQD arkaly Italiýa takmynan 50 milliard kub metr gaz eksport etdi. Azerbaýjanda durmuşa geçirilýän taslamalarda italýan kompaniýalary agdyklyk edýär. Italýan kompaniýalary azat edilen sebitlerde - Garabagda we Gündogar Zangezurda 23 taslamany amala aşyrdy. Italýan kompaniýalary Mingachewirde "8-nji noýabr" elektrik bekediniň gurluşygyny öz içine alýan birnäçe taslamany durmuşa geçirdiler. Italianeňiş muzeýleriniň taslamalaryny taýýarlamakda italýan kompaniýalary ýakyndan gatnaşdylar Iki ýurduň arasynda harby-tehniki ugurda çynlakaý hyzmatdaşlyk bar. Recentlyakynda Azerbaýjanyň Goranmak ministri Italiýa bardy. Premýer-ministr Meloni Bakuwda goranmak we howpsuzlyk pudagyny möhüm ugur diýip atlandyrdy: "Bu ugurda, howa giňişligi senagaty, deňiz howpsuzlygy, möhüm infrastrukturany goramak we ösen tehnologiýalar ýaly ugurlarda Italiýanyň iň ajaýyp netijelerine baha bermek arkaly hyzmatdaşlygy çuňlaşdyrmak isleýäris. Senagat ulgamlarynyň arasyndaky hyzmatdaşlygyň netijesinde sebitdäki durnuklylyga goşant goşup biljek, geljegi uly perspektiwaly ugurlar bolar Umuman aýdanyňda, ýurtlaryň ýolbaşçylarynyň arasyndaky gepleşik ähli ugurlardaky hyzmatdaşlygyň ösmegine oňyn täsir edýär Milli mejlisiň orunbasary Arzuhan Alizade "525" -e Italiýanyň premýer-ministri Jorjia Meloniniň Azerbaýjana eden saparynyň möhümdigini aýtdy: "Ilki bilen, Italiýanyň 1992-nji ýylyň ýanwar aýynda Azerbaýjanyň garaşsyzlygyny ykrar edendigini bellemelidiris, şondan soň iki ýurduň arasynda diplomatik gatnaşyklar ýola goýuldy, özara ilçihanalar açyldy. Şonuň üçin syýahaty gatnaşyklaryň täze tapgyry hökmünde kabul edip bolar. Prezident Ylham Alyýew bilen bolan duşuşykda Azerbaýjan-Italiýa gatnaşyklarynyň birnäçe tarapy ara alnyp maslahatlaşyldy. Azerbaýjanyň Italiýany uzak wagtdan bäri gaz bilen üpjün edýändigi mälimdir. Gasurdumyz Italiýa gaz we nebit önümleriniň eksportynda ikinji ýerde durýar. Bu üpjünçiligi artdyrmak üçin gepleşikler geçirildi. Elbetde, Azerbaýjan Europeanewropa ýurtlarynyň köpüsi bilen birlikde Italiýanyň energiýa howpsuzlygynyň bir bölegine öwrülýär. Azerbaýjan-Italiýa ykdysady gatnaşyklary çalt ösýär. Prezident Ylham Alyýew ýygnakda 130-dan gowrak italýan kompaniýasynyň Azerbaýjanda işleýändigini, dürli ugurlara maýa goýumlarynyň we Azerbaýjandan Italiýanyň ykdysadyýetine maýa goýumlarynyň goýlandygyny aýtdy Deputat iki ýurduň bilim gatnaşyklarynda möhüm öňegidişlikleriň bolandygyny aýtdy. Geçen ýyl Azerbaýjan-Italiýa uniwersiteti açyldy we bu uniwersitetde 500-den gowrak okuwçynyň okaýandygy bellendi: "Döwlet baştutany, Italiýa-Azerbaýjan uniwersitetinde okaýan ýaşlarymyzyň geljekde Azerbaýjan-Italiýa gatnaşyklarynyň mundan beýläk-de ösdürilmeginde we ýakynlaşmagynda möhüm rol oýnajakdygyny dogry belläp geçdi. Şol bir wagtyň özünde-de, Azerbaýjan bilen baglanşykly şertnama baglaşmak kararyna gelindi. Dürli ugurlarda Azerbaýjan-Italiýa gatnaşyklary A.Alizade, Italiýanyň Azerbaýjana bolan garaýşynyň hemişe gowy bolandygyny, soňky ýyllarda hiç hili sapar bolmandygyna garamazdan, italýan syýasatçylarynyň dürli halkara formatlarynda Azerbaýjana gaty oňyn garaýandyklaryny we Azerbaýjandan Italiýanyň syýasatyna oňyn çagyryşlaryň bardygyny aýtdy: "Bularyň hemmesiniň fonunda, elbetde, iki ýurduň liderleriniň duşuşygy geljekki gatnaşyklaryň ösmeginde möhüm rol oýnaýar we Azerbaýjan-Italiýa gatnaşyklarynyň eýýäm iň ýokary derejededigini aýtmak mümkin. Gatnaşyklaryň has ýokary derejede ösmegi üçin ýolbaşçylaryň arasynda çyn ýürekden gatnaşyk we düşünişmek bar " Azerbaýjan-Europeanewropa Bileleşiginiň gatnaşyklaryny çuňlaşdyrmakda Italiýanyň tutýan orny barada durup geçen deputat, Azerbaýjan-Europeanewropa Bileleşiginiň gatnaşyklarynyň kadaly derejededigini aýtdy. Emma, gynansak-da, Europeanewropa guramalarynyň birnäçesi, Parliamentewropa Parlamenti, Europeewropa Geňeşiniň Mejlis Mejlisi başgaça pikirde: "Azerbaýjanyň Europeanewropa Bileleşiginiň 27 ýurdunyň 10-sy bilen strategiki ýaranlyk resminamalary bar. Bu gatnaşyklar ösýär. Ermenistandaewropa Syýasy Bileleşiginiň 8-nji sammitiniň Ermenistanda geçirilendigini bilýärsiňiz, hanym Meloni hem bu çärä gatnaşdy we Ermenistandan Bakuda geldi. Jenap Prezident Ylham Alyýew bu saparyň simwoliki manysynyň bardygyny aýtdy. Azerbaýjan-Europeewropa gatnaşyklarynyň kadaly derejede bolandygyny aýtmak mümkin diýip pikir edýärin. Azerbaýjanyň prezidenti ereerewanda geçirilen sammite wideo görnüşinde gatnaşdy, gatnaşyjylara salam berdi we dürli meseleler boýunça öz pikirlerini aýtdy. Şeýle hem, Europeanewropa institutlarynyň tarapgöý pozisiýasy barada çynlakaý habarlar berdi. Umuman aýdanyňda, Azerbaýjan Italiýanyň, şeýle hem 10 Europeanewropa ýurtlarynyň energiýa howpsuzlygynyň bir bölegine öwrüldi. Esasanam Russiýa-Ukraina söweşiniň fonunda Azerbaýjanyň energiýa döwleti hökmünde gyzyklanmasy artýar. Alternativeurdumyz alternatiw energiýa almakda çynlakaý ädim ätdi we Europeanewropa ýurtlary hem bu ugura uly gyzyklanma bildirýärler. Europeanewropa ýurtlary bilen gatnaşyklarda barha ösýän dinamika bar. Käbir Europeanewropa guramalary ikitaraplaýyn çemeleşmelerden ýüz öwürseler, indiki döwürde Azerbaýjan-Europeewropa gatnaşyklarynda gaty oňyn tendensiýany göreris " Syýasatşynas Şabnam Hasanowa "525" -e Italiýa-Azerbaýjan gatnaşyklarynyň ynam esasynda esaslanýandygyny aýtdy. Iki ýurduň durnukly pozisiýasy synlanýar. Şübhesiz, Italiýanyň Ministrler Geňeşiniň başlygy Jorjio Meloniniň sapary syýasy we simwoliki ähmiýete eýe. Bu sapar hemişelik syýasy utgaşdyrmagy aňladýar. Onuň sözlerine görä, Meloniniň Italiýanyň premýer-ministri statusynda on üç ýyllyk boşlugy Azerbaýjana doldurmagy iki ýurduň arasyndaky dostlukly gatnaşyklary görkezýär: "Şeýle hem, Ermenistanda geçirilen wakadan soň Bakuda gelmek, bu görkezilen pozisiýa. Countriesurtlaryň arasyndaky gatnaşyklar diňe bir mukdar taýdan däl, eýsem hil taýdan hem ösýär. Meloniniň sapary utgaşdyrylan syýasaty, şeýle hem iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklaryň durnuklylygyny görkezýär derejesini görkezýär " Syýasatşynas Azerbaýjanyň Italiýa bazaryna 9,5 milliard kub metr gaz eksport etmeginiň iki ýurduň arasyndaky ynamyň ýokarydygyny görkezýär. Iki ýurduň hem harby-tehniki ugurda hyzmatdaşlygy ösdürýändigini aýtdy Bakuwda ýakyn wagtda geçiriljek işewürlik forumy ykdysady ösüşe kömek eder. Meloniniň Ermenistanda geçiriljek çäräniň köpdügine garamazdan Azerbaýjana sapary biziň ýurtlarymyzyň arasyndaky gatnaşyklaryň iň ýokary derejesini görkezýär. Saparyň wagty, ýygnaklardaky yhlas ähli soraglara jogap "