Azerbaýjan Ermenistan bilen parahatçylyk gün tertibini güýçlendirýär, Europeanewropa Parlamenti bolsa prosesi bozýar - ANALIZ

Ermenistanda geçirilen Europeanewropa Syýasy Bileleşiginiň sammitine Azerbaýjanyň prezidenti Ylham Alyýewiň onlaýn gatnaşmagy sebitdäki kadalaşdyrmak prosesiniň oňyn dinamikasy taýdan möhüm syýasy waka hasaplanýar. Döwlet baştutany bu çärede eden çykyşynda Azerbaýjanyň parahatçylyga ygrarlydygyny ýene-de bir gezek nygtady we häzirki döwürde Bakuwyň esasy meselesiniň sebitleýin durnuklylykdygyny görkezdi Iň esasy pursatlardan biri, Ylham Alyýewiň Ermenistanyň premýer-ministri Nikol Paşinýanyň sammite gatnaşmagyna we 2028-nji ýylda Azerbaýjanda geçiriljek şuňa meňzeş çärä gatnaşmak islegine oňyn baha bermek boldy. Bu, taraplaryň arasynda syýasy gepleşikler üçin mümkinçilikleriň giňelendigini görkezýär Birnäçe ýyl ozal söweşen iki ýurduň häzirki wagtda bir platformada wekilçilik edilmegi sebitdäki syýasy atmosferanyň üýtgändigini görkezýär. Europeanewropa liderleriniň sebite barha artýan gyzyklanmasy Günorta Kawkazyň diňe bir dawa mekany däl-de, eýsem energiýa, logistika we hyzmatdaşlyk taýdan strategiki ähmiýete eýe sebitdigini görkezýär Uewropa Bakuwyň döreden hakykaty bilen hasaplanýar Milli Mejlisiň Halkara gatnaşyklar komitetiniň başlygy Samad Seýidow, Prezident Ylham Alyýewiň ereerewanda geçirilen Europeanewropa Syýasy Bileleşiginiň 8-nji sammitinde onlaýn formatda eden çykyşynyň Europeanewropanyň syýasy ýolbaşçylarynyň gatnaşmagynda esasy wakadygyny aýtdy APA-a beren beýanatynda bu sammitiň Ermenistanda geçirilmeginiň, Europeanewropa liderleriniň gatnaşmagynyň we dürli meseleleriň ara alnyp maslahatlaşylmagynyň, ereerewanyň Europeewropa bilen ýakynlaşmagynyň - bularyň hemmesiniň Azerbaýjanyň prezidenti tarapyndan döredilen täze hakykatyň esasynda bolup geçendigini belläp geçdi: "Bu hakykat bolmadyk bolsa, uruşda ýeňiş gazanyp bilmedik bolsak, bölünişigi ýok etmedik bolsak, bölünişigi ýok etmezdik. Ermenistan bu gatnaşyklary kabul etmedik bolsa, Ermenistan-Europeewropa ýakynlaşmazdy. Şonuň üçin bu sammitiň inisiatory, bu sammitiň arhitektory onlaýn formatda Europeanewropanyň syýasy ýolbaşçylaryna habar iberdi, bu ýerde ýygnanyşmak we ara alyp maslahatlaşmak oňyn zat, siz Ermenistanyň iň ýokary derejesi. Azerbaýjan Komitetiň başlygynyň sözlerine görä, bu diňe bir prezidentiň habary däl, eýsem Europeanewropanyň syýasy ýolbaşçylarynyň eýýäm düşünýän hakykaty: "Hawa, olar ol ýere gatnaşdylar, ýygnaklar geçirdiler, Europeanewropa-Ermenistan gatnaşyklaryny ösdürdiler. Thatöne şol ýygnakdan öň, ýygnak wagtynda we ýygnakdan soň derrew Azerbaýjana gelip, meýilnamalaryny Azerbaýjan bilen utgaşdyrmak görnüşinde durmuşa geçirýärler. Bu hanym Jorjiýa Meloniniň Azerbaýjana eden sapary, soňra Europeanewropanyň syýasy ýolbaşçylygyna wekilçilik edýän Kaýa Kallasyň sapary. Azerbaýjana gelmegi we ondan ozal Gabalada birnäçe duşuşygyň geçirilmegi bu meselä gönüden-göni şaýatlyk edýär " Ylham Alyýewiň çykyşy sebitleýin hyzmatdaşlygyň habary boldy Fransuz syýasy kommentatory Gil Maýklyň pikiriçe, Azerbaýjanyň prezidenti Ylham Alyýewiň Ermenistanda geçirilen Europeanewropa Syýasy Bileleşiginiň sammitine onlaýn gatnaşmagy we çykyşy, resmi beýannama ýaly güýçli syýasy habardyr APA-a beren beýanatynda Ikinji Garabag söweşinden soň, Ermenistanda geçirilen çärä prezidentiň onlaýn gatnaşmagyndan başga-da, bu ýerdäki çykyşy bu konflikte gutarnykly mesele hökmünde garaýandygyny görkezdi "Bu çykyş, gazanylan harby netijeleriň durnukly syýasy we durnukly tertibi berkitmäge hyzmat edýändigini görkezýär. Prezident Ylham Alyýew, parahatçylyk gün tertibindäki aç-açan pozisiýasyny syýasy kadalaşdyrmak we özara gatnaşyklaryň ösdürilmegi talaplary bilen birleşdirýär, esasanam sebit koridorlary arkaly, Azerbaýjany aç-açan gün tertibi bolan partiýa hökmünde görkezýär we bu prosesi Europeanewropanyň has giň syýasy çäginde öz içine alýar. Bu "Europeanewropalaşdyrmak" çemeleşmesi, bir tarapdan Russiýanyň sebitdäki täsirini deňleşdirmegiň serişdesi hökmünde baha berilýär, beýleki tarapdan öňki garşydaşlarynyň arasyndaky kadalaşdyrmak prosesiniň ykdysady we energiýa howpsuzlygy, muny öz bähbitlerine laýyklaşdyrmaga gönükdirilen çarçuwa hökmünde kabul edilýär "-diýdi Günorta Kawkazda kadalaşma prosesi güýçlenýär Ermeni syýasy kommentatory Işhan Verdýanyň pikiriçe, Prezident Ylham Alyýewiň sammitdäki çykyşy konstruktiw we oňyn mazmuny bilen ünsi çekdi APA-a beren beýanatynda eden çykyşynda diňe azerbaýjan tarapynyň parahatçylyk bildirýändigini aýtdy diňe bir gün tertibine ygrarlylygy däl, şol bir wagtyň özünde sebitde özara hyzmatdaşlyga esaslanýan uzak möhletli durnuklylygy, howpsuzlygy we geljegi kesgitlemek üçin hasaplanan habarlar ýaňlandy Ermenistanly teswirçi: "Çykyşynda Günorta Kawkazda eýýäm täze syýasy hakykatlaryň emele gelendigini aýtdy we bu etapda esasy ileri tutulýan ugurlaryň konflikt ritorikasyndan daşlaşmak we institusional esasda durnukly parahatçylyk we kadalaşdyrmak prosesini güýçlendirmek" -diýdi Europeanewropa Parlamentiniň esassyz we esassyz kararlary Azerbaýjana garşy kararlaryň Europeanewropa Parlamentinde kabul edilmegi, Azerbaýjan bilen Ermenistanyň arasyndaky parahatçylyk gün tertibinde oňyn dinamikanyň berjaý edilýän döwründe resmi we raýat jemgyýeti derejesinde özara saparlaryň artýan, ykdysady gatnaşyklar giňelýän we tranzit transporty amala aşyrylýan döwürde çynlakaý soraglary döredýär. Ermenistan Azerbaýjana garşy resmi talaplary öňe sürmedik we taraplar parahatçylyga tarap ädim ätýän döwürde, 2026-njy ýylyň 30-njy aprelinde - Ermenistandaewropa Syýasy Bileleşiginiň sammitinden 4 gün öň theewropa Parlamenti tarapyndan ikitaraplaýyn kararyň kabul edilmeginiň parahatçylyk prosesine goşant goşmaýandygy äşgärdir Azerbaýjan respublikasynyň hukuk we dolandyryş ulgamynda ýok "Nagorno-Garabak" sözüni ulanýan bu karar, Bakuwyň döreden kanuny hakykatlaryny ýoýýar we separatistik çemeleşmeleri gytaklaýyn kanunlaşdyrýar. Karabak ermenileriniň rezolýusiýada "gaýdyp gelmek hukugy" bilen baglanyşykly düzgünleriň bir taraply hödürlenmegi Azerbaýjanyň içerki işlerine gatyşmak häsiýetine eýe. Rezolýusiýadaky "ermeni uruş ýesirlerini, tussag edilenleri we zamun alnanlary adalatsyz tussag etmek" baradaky aýyplamalar kanuny nukdaýnazardan hem kabul ederliksiz we parahatçylyk prosesine ýaramaz täsir edýän çemeleşme Azerbaýjanyň prezidenti Ylham Alyýew hem 4-nji maýda ereerewanda geçirilen Europeanewropa Syýasy Bileleşiginiň 8-nji sammitinde eden çykyşynda bu meselä degip geçdi Prezident, parahatçylyk prosesini goldamagyň deregine, muňa garşy sabotasiýa edýändigini aýtdy: "Ikinji Garabag söweşi gutarandan alty aý soň - 2021-nji ýylyň maýyndan 2026-njy ýylyň 30-njy apreline çenli Azerbaýjan hakda kemsidiji we ýalan sözlerden doly 14 karar kabul etdi. Göz öňüne getiriň: Bäş ýylda 14 karar endik boldy. ýalanlary we ksenofobiýany ýaýratmak, anti-semitizm we immigrasiýa Sebäpler Azerbaýjanyň territorial bitewiligini dikeltdi we uruş jenaýatçylaryny jogapkärçilige çekdi, onewropanyň Mejlis mejlisine agzalygyň togtadylmagy bilen baglanyşykly resmi karar berdi Samad Seýidow Ermenistan bilen Azerbaýjanyň birek-birege garşy talaplarynyň ýokdugyna garamazdan, daşarky aktýor bolan Europeanewropa Parlamentiniň kabul eden kararlarynyň bilkastlaýyn, meýilleşdirilen we guramaçylykly prowokasiýa bolandygyny aýtdy "Europeewropanyň içinde gaty köp mesele bar. Migrasiýa meselesi, Yslamofobiýa meselesi, ksenofobiýa meselesi, ykdysady krizis, gymmatlyklar we ş.m. jenap Prezident öz çykyşynda käbirlerini sanap geçdi. Europeanewropa Parlamenti bu meseleleriň çözülmegine jogapkär, emma olary çözüp bilmeýändigi sebäpli Europeanewropa guramalary Europeanewropa Parlamentiniň ünsüni sowýar". Azerbaýjan Europeewropany terk edip, Europeewropa girmegi maksat edinýär Şonuň üçin öz meselelerini çözüp bilmeýän Europeanewropa parlamentarileriniň bu maksady saýlamagy, dürli guramalaryň, dürli guramalaryň we şahsyýetleriň, esasanam ermeni lobbisiniň we ermeni guramalarynyň bu pursatdan peýdalanyp, pul, para we bikanun baglanyşyklar bilen peýdalanýandyklary gynandyrýar Komitetiň başlygynyň sözlerine görä, häzirki wagtda Europeanewropa gurluşlary Azerbaýjana düşünýär Europeewropa üçin geljegi üçin ykdysady potensialy, howpsuzlyk, energiýa we logistika meseleleri boýunça suw we howa ýaly möhüm bir giňişlik: "Elbetde, täsirini ýitirmezlik we bu sebitdäki ornuny goramak üçin dürli ýollara ýüz tutýarlar. Bir tarapdan gatnaşyk gurýarlar, beýleki tarapdan Azerbaýjana gözegçilik etmek isleýärler we käbir parlament wekilleriniň üsti bilen basyş edýärler." Europeanewropa Parlamenti deňagramly çemeleşmekden daşlaşýar Fransuz hünärmeni Gil Maýklyň pikiriçe, Parliamentewropa Parlamentiniň kararlary esasan ermeni diasporasynyň berk pozisiýasy we Europeanewropanyň içindäki syýasy bähbitleriň täsiri bilen emele gelýär Bu kararlara Europeanewropanyň içindäki syýasy bähbitleriň we esasanam guramaçylykly ermeni diaspora toparlarynyň täsiri astynda emele gelen syýasy resminamalar hökmünde baha berip boljakdygyny belläp geçdi: "Şu nukdaýnazardan seredeniňde, bu kararlaryň kabul edilmegi köplenç ereerewanyň häzirki pragmatiki we kadalaşdyryjy ugurlaryndan däl-de, eýsem Europeewropada hereket edýän ermeni toparlarynyň gödek we maksimalistik çemeleşmelerinden, esasanam Karakdan has tapawutlydy. hakyky syýasy ylalaşyk we döwletara kadalaşma tapgyry, käbir ýagdaýlarda diaspora bilen baglanyşykly pozisiýalar has radikallaşdy. Bu Brýusseliň we beýleki Europeanewropanyň paýtagtlarynyň beýle kararlaryň bolup biläýjek ýaramaz netijelerinden bihabardygyny aňlatmaýar Gil Mihaeli, Unionewropa Bileleşiginiň ýerine ýetiriji guramalaryndan tapawutlylykda Europeanewropa Parlamentiniň birnäçe ýagdaýda deňagramly çemeleşmekden daşlaşýandygyny we kadalaşdyryjy beýannamalaryň daşary syýasatyň hakyky zerurlyklaryndan ýokary bolan syýasy habarlar üçin platforma öwrülýändigini nygtaýar "Bakuwdan seredeniňde, bu kararlar Ermenistanda maksimalistik garaşmalary höweslendirýän we ynam döretmek prosesini çylşyrymlaşdyrýan ädimler ýaly bolup görünýär. Ermenistanyň içinde şeýle resminamalar Europeanewropa guramalarynyň hakykatda mümkin bolmadyk syýasy pozisiýalary doly goldajakdygy baradaky ýalan umytlary döredýär. Aslynda bu ýerde esasy gapma-garşylyk, Europeanewropa Bileleşiginiň Günorta Kawkazdaky durnuklylyga we uzak möhletli parahatçylyga degişlidigini resmi taýdan yglan edýändigine garamazdan. sebäpler "-diýdi Azerbaýjana garşy Europeanewropa Parlamentiniň kararlary Ermenistanyň bähbidine-de hyzmat etmeýär Ermenistanda hökümete ýakyn hünärmenler hem has pragmatiki çemeleşmäni goldaýandyklaryny görkezýärler. Ermenistanyň sebit aragatnaşygyna goşulmagy we ykdysady hyzmatdaşlygyň mümkinçilikleriniň giňelmegi durnuklylyga gönüden-göni baglydygyna düşünýärler. Şonuň üçin ritorikanyň gaýtadan gatylaşmagy ereerewan üçin hem töwekgelçiliklidir Ermeni kommentatory Işan Werdyan Europeanewropa gurluşlarynda kabul edilen azerbaýjanlara garşy käbir kararlaryň Ermenistanyň pozisiýasyny däl-de, öňe süren toparlaryň syýasy bähbitlerini görkezýändigini belleýär "Dürli Europeanewropa gurluşlary tarapyndan wagtal-wagtal kabul edilýän we halkara guramalarynyň we aýry-aýry döwletleriň derejesinde seslenýän kararlar we beýannamalar kämahal Azerbaýjana garşy negatiw fon döredýär. Şeýle-de bolsa, köplenç beýle resminamalar Ermenistany bilmezden kabul edilýär, ereerewanda, şeýle hem Azerbaýjan metbugatynda olar hakda maglumatlar alynýar, şonuň üçin bu beýannamalar Ermenistanyň resmi syýasatlaryna laýyk gelmeýändigini görkezýär. şeýle başlangyçlaryň kabul edilmegi has ähtimal, gatnaşyjy taraplaryň bähbitlerini görkezýär we Ermenistan Respublikasynyň häzirki syýasy ugry bilen gönüden-göni baglanyşykly däl "-diýdi Werdýanyň pikiriçe, häzirki geosyýasy hakykatlaryň fonunda bu kararlar sebit kadalaşdyryş prosesine gowşak täsir edýär we amaly syýasy ähmiýetini kem-kemden ýitirýär: "Bu gyzyklanmalaryň tebigaty barada dürli pikirler öňe sürüp bolar. Şeýle-de bolsa, häzirki wagtda şeýle kararlaryň öňki syýasy ugurlaryň dowamy hökmünde kabul edilendigi we belli bir inersiýa bolan bolsa, indi has köp täsir eden resminamalar. ep-esli azaldy. Başgaça aýdylanda, biz täze maksatly strategiýa hakda däl-de, eýsem öňki syýasy çemeleşmäniň galyndylary hakda aýdýarys. Iň möhüm zat, beýle sözleriň Ermenistan bilen Azerbaýjanyň arasyndaky gatnaşyklaryň kadalaşmagyna, iň bolmanda häzirki döwürde düýpli täsir etmezligi. Häzirki wagtda bu iş kem-kemden konstruktiw hyzmatdaşlygyň basgançagyna geçýär we geljekde bu kararlaryň ähmiýeti hasam azalmagy ýa-da ähmiýetini düýbünden ýitirmegi ähtimal Wakalar Günorta Kawkazda täze syýasy hakykatyň emele gelendigini görkezýär we esasy gün tertibi indi gapma-garşylyk däl, kadalaşdyrmak, sebit hyzmatdaşlygy we durnukly parahatçylyk. Azerbaýjanyň prezidentiniň Europeanewropa Syýasy Bileleşiginiň sammitine gatnaşmagy we berlen habarlar Bakuwyň parahatçylyk etabynda esasy syýasy aktýordygyny ýene bir gezek görkezýär. Muňa ugurdaşlykda Ermenistanda has pragmatiki çemeleşmäniň güýçlenmegi bellärliklidir. Şol sebäpli Europeanewropa Parlamentinde kabul edilen Azerbaýjana garşy käbir kararlar sebitdäki hakyky syýasy dinamikany däl-de, eýsem Europeanewropanyň içerki syýasy bähbitlerini we ermeni diaspora toparlarynyň täsirini görkezýär. Bu ýerden gutarnykly netije, Parliamentewropa Parlamenti tarapyndan ädilen ädimler Azerbaýjan bilen Ermenistanyň arasyndaky parahatçylyk gün tertibine goşant goşmaýar, tersine, hüjüme hüjüm edýärler we bozýarlar